Literarishe bleter · 1934-04-13 · 15 (13.4.1934) · p. Seite 232

ליטערארישע בלעטער נומ. 15 (518) זײט 232 אדעמאי אױ 8; 8לטי 89; האב איך געטראכט: איך ליג מםתמא טאקע טיף אין דער אדמה — אז א הונט א שטײגער בײ א פאן, איז בילעכער פון מיר - דעם גרעסטן ארעמאן!... — לאנג אזוי האב געטראכט, געקלערט, געװאלגערט זיך פאר צער אין שטויב אױף דר׳ערד, געװעקט מיט אײן געקיאג די נעכם, די שטילע, און צום סיף דערלאנגט צו גאט אזא מין תפילר.: ״א גאט: װאס דײן משפט איז קײנאל נישט גערעכט, און דײן הארץ איז גראב און דײגע מעשים זענען שלעכס; א גאט, װאם דײנע דרכים זענען אײביק קרום, און כוסס פארגעםן אן דעם װארם און און אן דער בלום, װאס אין א שאטן ערגעץ זי געדײט — א גאטי. נעם אװעק בײ סיר דײן שענםטע םרײד, — צו זײן בײ דיר דײן גרויםער, גרעסטער ארעמאן — א לאז מיך. לאז מיך גיכער זײן א הונט בײם פאןו״ לאנג אזוי האב איך געװאלגערט אינם שםויב םײן תפילה, ביז אנגעהויבן, װי א הונט איך האב צו בילן, און ביל אזוי פון דורות׳לאנג, ביז הײנט — — און אויב דו הערסט מיך רעדן איצט, מײן םרײנט, איז עס דערפאר, װאס ביסט, װי איך, אן ארעםאן, װאס נישס געטראפן אינדערהײם ער האט דעם פאן... ...איז גוס, װאם םענטשן זענען ארעם, װארום — ▼ װען אלע מענטשן װאלםן רײך געװען, װאלט אט די גאנצע מעשה נישט געקאנט געשען. בער שנ$פער / $77רשע א מעשה מיט א הונט, אז ם׳איו גוט, װאס מענסשן זענען ארעם װארום _ װען אלע מענסשן װאלטן רײך נעװען, װאלט אס די נאנצע מעשה נישט נעקענט נעשען. א מעשו, מיט א הונט און מיט אן אלטן פאן און מיט א ײד א גרויםן ארעמאן. איז דער פאן געװען א שלעכטער און א בײזער, און דער ײד איז זיך געגאנגען אץ די הײזער. טרעפט אסאל, ס׳קומט דער ײד צום אלטן פאן אין הויז, װארפט מען אים צו אלדי גוטע יאר ארויס. נאר אםאל האט זיך אזוי פארלאפן — ם׳האט דער ײר דעם פאן און הײם נישט אנגעטראפן, נאר דעם הונט, װאס האט אים תמיד מיט געביל פאריאגט, י * ▼ זי ״ האם דאסמאל פלוצים זיך צערעדט און האט אזױ געזאגט: זײ װיסן. ייד, דו גרויםער ארעםאן, ם׳וענען נסים נאך אױף דער װעלט פאראן-, װײל דו זעסט און קוקםט מיך אן אצינד — נישם קײן הונט בין איך און דאך א הונט! איך בין געװען נישט׳דא׳געדאכט אן ארעמאן, װי דו. און גלײך, װי דיך האט מיך געבראכט דערצו, איך זאל פארבלאנקען זיך אהער, צום שטאלצן פאן — איך, דער מענטש — דער גרעסטער ארעםאן: האט אנגערײצט אויף מיר דער פאן א הונט, אזא קודלאטן הונט, װי איך אצינד... עזעצי פוז קדייטילן ביציעס. - אט די און ענליכע מײנונגען װעגן קריטיק און קיי־ טיקער לאזןיזיךהערן שטענדיק, װען נאר מען הײבם אױף די פראגע װעגן דער ארט קונסט - קריטיק." אין דער הייסער דעבאטע, װאס װערט איצט געפירט ארום אונזער ״דישער קריטיק, פאלן שװערע װערטער ספעציעל װענן דער ײ ד י ש ע ר קריטיק. איז אונזער ײדישע קריסיק טאקע ערגער פון אלע אנדערע 1 איז עס נישט א שװאכקײט און א קרענק אזוי צו מײנען, אי דארט, בײ ״לײטן״, איו בעסער, אויפריכטיקער, נארמאלער, און אז נאר בײ אונו איז שלעכט, פארדארבן, פארקריפלט? בכלל, םאלן מיר אפט ארײןי פון אײן עקסטרעם אין א צװײטן, אדער מיר זענעןי אן ״אתה בחרתנו״־פאלק, אדער מיר זענען איין אלע הינזיכטן ערגער פון אנדערע, פוין אלע.' און אײי אויך מבח אונזער קריטיק. זי האט געװים די זעלבע אײגגשאפמן די זעלבע מעלות און חסרונות, יוזי אומעטוס. און צו װאם, באפת׳ דאס אײנשמועםן זיך אין יענעם, אז אזא םין שלעכטע קריטיק׳ װי ביי אונז, איז נאך אין ערגעץ נישםא, און זי איז דעריבעי נישט װערט, װאס זי לעבט אויף דער װעלם. נחםן עײזי?! $77רשע די דעכט אדי די ג אין דער אמעריקאנער ײדישער פרעסע קומט איצט פאר א העםטיקער געראננל צװישן דיכטער און קריטיקער. אנגעהױפן דעם קאמף האט דער דיכטער ה. רויזנבלאט אינם צדויי־חדשים■ ״בריקן׳. ש. יניגער האט נעענטפערט, און די תשובה האט ארױס״ נערופן א נײע פאלעמיק. אויך ב. רױוקין האט, אין צוזיאמענהאננ מיט ש. נינערם א שארםער קריטיק אויף פסיח מארקוסעם א בוך, שטארק קריטיקירט די קרימיק פונם קריטיקער ש. ניגער. אין די וכוחים װערן ארויסגעװארפן לאזונגען, רופן, געדאנקען, אפאריזמען אױםן אדרעס פון קריטיק און קריטיקער. קריטיק - זאנן אייניקע - איז א בלוט־זויגערין, זי לעבט אינגאנצן אויף דעם חשבון פון אנדערע, אויפן חשבון און קארק פון קינסטלעי- אין זײנע װערק; קריטיק, האלטן אנדערע, איז די פירערין, די װעג־װײזערין אין די לאבירינטן פון שאפן; װען נישט די קריטיק, װאלט מען זיך קנאפ־װאס פאנאנדערגעקליבן אין ז־י פארפלאנטערטע װעגן פין די קינסטלער. קריטיק - טענהן װידער אנדערע - צערודערט דעם שרייבער און לייענער, דעז־ אריענטירט זיי, טראגט אריין בײז בלוט, צעמישט די מוחות; קריטיק װערט אויםנעינוצט צוליב פערזענלעכע חשבונות און אמ׳