Literarishe bleter · 1934-04-13 · 15 (13.4.1934) · p. Seite 231

זײט 231 ליטערארישע בלעטער נום. 15 (518) מ נ ש ה א1גגער דער באקאנטער ײדי• שער שריפטזטעלער מנשה אונגער — מיטארבעטער פון א רײ צײטונגען אין פוילן און אין אויםלאנד, מיטארבעטער פון די ײודא■ אויסגאבן און פון די ,לי- טערארישע בלעטער״, פארט אפ אויף א לענגערער צײט קײן נױ-יארק און אין קאנאדע. ער װעט אין די שטעט אויך פירן א פדאפאגאנדע פאר דער פארשפרײטונג פון די ״לי• טערארישע בלעטער״. דורכויס אקטועל אײך אין אונזערע טעג און װאס יאגן אריבער אויף א גאנצן דור אונזער געועלשאפטלעכקײט.' ער האט נישט געקענט געפינען קײן ענטגײ׳טיקע רו בײ קײן שוב פאיליטישער ריכטוננ. ער איז געװען אין זײנע יונגערע יארן א צױניםט, דערנאך א סאציאליסט, אויטאנאמיסט, א טערי• טאריאליסט, םאלקיסט, - ביז ער האט זיך אלײן אײנגעשלאסן אין די אייזערנע ראמען פון אויסערפאליטישער װיסנשאפטלעכקײט און גריבלערישער דעטאליזירוננ. א קעמפערישער פובליציםט, א שארפער פאמםלעטיסט, א גלענצנדער רעדנער, א גליענדער עםטעט, א סטיל־מענטש, האט עי גאר געפונען זײן מנוחה אין פאישן אלטע טעקסטן, אין פו־ נאנדערקלײבן םארשטויבטע דאקומענטן, אין ארכיװ־זוכענישן אין װארט-גלידערונגען. אינעװײניק אין דער נשמה האט אבער קײנמאל נישט אויפגעהערט בײ אים צו קאכן און צו זידן. זײן אײגנטלעכער כאראקטער־שטיײך איז געװעןי-לײדנשאפט. עי־האטזיך צו יעדער ארבעט זײנער און יעדן טאט איבערגעגעבן מיט לײב און לעבן. יסוף קומט> אין קיעװ גײט ארויס (אין יאר 1919> שטיסס ליטערארי־ שע כרעסטאמאזיע ״די עלטערע ײדישע ליטעראטור׳ מיט אן ארײנפיר און דערקלערוננען צו יעדן שרײבער. אין דער כרעס• םאראטיע ברענגט שטיף מוםטערן (און באגלײט זײ מיט ביא• בייבליאגראםישע נאטיצןז פון יצחק בער לעװינזאן, ד״ר שלמה עטינגער, ישראל 'אקסענפעלד, אײזיק־מאיר דיקי, אברהם בער גאטלאבער, מיכל גארדאן, שמואל בערנשטײן, יהודה-לײב גאר• ד'אן,'י. װ. ש״ בעריל בראדער (מארגוליעסו, װאלף פינקראנץ וװיעלװל זבארזשער), יצחקייואל לינפצקי אוןאברהים גאלדסאדען. דא גײט אויך ארוים (אין יאר 1930> זײן בוך ״די יידישע סטיליסטיק*, װאס אנטהאלט 5 פילאלאגישע ארבעטן, װעלכע זע• נען פריער געװען געדרוקט אין דעיר '״ײדישער שפראך״. אין די קיעװער ״שריפטן״ (1928) דרוקט ער אויך אפ צװײ גרויםע ארבעטן. אײנע פארנעמט זיך מיט ״נײע מאטעיר• יאלן צו אליהו הלוים המבדיל־ליד״ און די צװײטע מיט ״מענ• דעלע מוכר ספרימס ברױו״. אין די לעצטע ארבעט ברענגט שטיף 63 בריװ פון מענדעלע מוכר ספרים (פון די יארן 1857, 1858, 1861, 1868, 1873, 1875, 1879, 1886, 1888, 1889, 1890, 1898, 1902, 1903, 1904, 1908, 1909, 1910 און 1911) מיט די געהעריקע איבערזעצוננען (אויף װיפל אײניקע פון זײ זענען געשריבן אויף רוסיש אדער העברעיש) און 190 באמערקונגען. נאך א רײ װיסנשאסטלעכע םארשונגען, םילאלאגישע און נעשיכטלעכע (װעגן דער ײדישער פאלקסשפראך בייםי דאװענען אין 17-16־טן יארהונדערט, װענן ביבל־איבערזעצונגען אין 15- 16־טן יארהונדערמ, װעגן שמואל-בוך, װעגן דער אלטער ײדישער ליטעראטור, װעגן ״עם עולים״; װעגן װארט-אוצר פאר א ײדישן װערטערבוך און פיל אנדערעז, האט שטיף געהאלטן אין רעכטן פיטן םון דער ארבעט אדער װײטערדיקער אויםבויונג. אט אזוי װיסנשאפטלעך פרוכטבאר און רײך איז געװען שטיפם י לעצטער פעריאד פון זײן לעבן, - די לעצטע 7 יאר, װען ער האט זיך באזעיצט אין קיעװ (1933-1926) און גראד 'אט די דאזיקע יארן זענען אויך נעװען די סארהעלטניסמעסיק-רוייק- סטע און שטילסטע אין שטיםם געמאטערטן און פילגעפרײוטן לעבן. ער האט ענדלעך געפונפן זײן ארבעטסװארשטאט. מיר האבן שוין אויבן באשריבן שטיפס לאגע פארן פארן קײן רוסלאנד. װי אױך אין קורצע שטריכן, זײן פריערדיקן לעבנםלויף. זיינע װאנדלונגען און מאטערנישן שעפן זיך אבער דערמיט נישט אויס. עד איז געװען א מענםש, װאס איז ממש איבערסולט מיט אידעען און פלענער, און מיר װאלטן געקענט ברענגען פון זײנע ברױו צו אונז נאך מיט עטלעכעיאון צװאנציק יאר צוריק א רײ קילטור־פראיעקםןי (נאנץ־גענוי אננעצײכנטע), װיאם זענען נאך ■יטן םיסטע- *•; ד• שא-נאנ־ענע '>*־;, אץ רענינג-״ד ד■ טעצ *׳; 20־ט; כיי; 30־ט; מא' 1934 א־רנט אײ .מ .מ .$ .2 ״ז$שעסזא1״ א ארויסן מוזיקאל״שן פעסטיוואל בײ דער באטײ7יקונג פון די #נגעזעענסטכ מוזיקאלישע און עע־#עדז*?ע כוחות פון ראםנפארבאנד און פון אנדערע לענדער דןש ■•#גדןם פין *עשמיילאר במששײט בקיצלר: 1) סיםםןנישער קןנעעייס אינםער ד1י לײסוננ סין א. 2. גא־יק. אץ •רןנרוןם שןןשינגען סין סשןיקןװםקי, שןסשןקןװיסש, װי אײך םץ מןדערנע קןמפןזיסןרן אין ססס״׳ר/ 1ײם ןנםײל םון דע 9 יעריקער דיריגענסין מןרנערידא חבץ. 2) סימסןניע םין םערםײדיקינג םיו רעד קיי*ע-, מיםן ןנשײל םין רויס־גװןרדײאישן כןר אין ןיקעססרען. 3) דװײ סימסןנישע קןנויערסן אינסער דער לײסונג םיל םיש־ןי־ריןס (גריכנלונד). אין הרןנרןם עדישן ןנדע-ן: *> שןסונגען םי בן-ןדץ, װי אויך פון רוסישע קלןםיקעי*, לויס רער געשיכשלעכער רײן נ) רעוע״סוןר םון מןדערנער מוזיק — לידער שון די שעלקער, װןס װײנען אץ רןשגשןרנןגד אין דער םימפןנישער נןןרנעסינג פון םן־ס ששײנבע־־נן ג) שידל-קןננערס מיסן ןנסײל שץ די נעסטע סןייסשן שון םסס־ר. 4> בעמישסער קןנבערס םיסן ןנסײל שין די בעכסע םןליססן םון ססס״ר. 5) קןנעערס־סרונן סון מוזיהןלישע קןמסןזינינס אין געשיכםלעכע אינערגרוכן. 6) נןלעס .*ןריזער םלןס־ — מיזיק םין אססןשיעװ (די ערשכע ויוינױרונג אין י193) 7) ןםערע ״שייישם איגןר״, סוזיק םין נאראדין (אייםגעשסעלס מים די פא׳אװענער סעגץ). ו) ןנעיע .לײדי מןקנעס סין מעענסקער געגנס״, מיזיק םץ שןססןקןװיסש (אויםירוגג 1944) אין דער נײם פין םעםסיװןל װעלן די בעםס בןזוכן די װיכשיקסשע ערסער, קיגסש־גןלעריעס, געזעלשןשטלעכע אינסשיסוניעס זיײ איג• דיםטריעלע קןמבינןסן. אינמןרמןעיעם גיט, אין אײנש ײנינגען םןר גרוועם״אײםשליגן אין אינדיװירועלע נסיעות נעמלז ןן די שןישטײעישןכט ״א״נשײײסש״ *<ין ײילן, װןרשע, מןזןװיענקן 9, םעל. 258-20, ״ןרבים״, םןרשןלקןװםקן 98, אין ןלע!■םײלונגען םין ״װאכןן ילישס ק־ק/ װןרשע, קיאקןװער סןרשסןס 54-56.