Literarishe bleter · 1934-04-13 · 15 (13.4.1934) · p. Seite 227

זײט 227 ריטערזןרישע בלעטער נומ. 5ז (518.\ מקומות, װו מיר לעבן איצט - קײן סוילן, אוקראינע, רוסלאנד. איך גײ דא צו א גרויסן רבין, און איך גיס אײס פזןר אים סײן שװער. ביטער הארץ. דער רבי גלעט מיך מיט זײנצ אײביק״ גוטע און קלוגע אויגן, און זאגט צו מיר שטיל: ,שײלאק, דו װײםט װאס איך װעל דיר זאגןזי האב חתונה:* אין איך װענד זיך פגרשעמט צום רבין: ,רבי, אטיט&קע װעגן דעם האב איך זיך מיט אײך געװאלט באראטן׳! און דער רבי זאגט: ,נעם א געזונטע מויד, איבעל-מלאכהס א טאכטער״: האביאיך חתונה און האב מיט איר א האלב טוץ געזונטע ױנג־נן.' זײ הערן זיך שױן מער נישט אײן אין די פרײלעכע לײכטזיניקע לידלעך פון װענעדיג. מיר נעמען אויף דאם טיפע, מעלאנכאלישע ליד פון סלאװישן מענטש, און מיר סארװארצלען זיך אין דער שװארצער סעטער סלאװ־שער ערד. עס קומט ארויס א געזונסער דור, א באנײטער, א םרישער, א געמיש פון אלטן גײכט און נײער זאפ- טיקער ערד. און פון אט דעם אלטן שײלאק שטאמען דאװידזאן, רודאלף שילדקרויט, סריץ קויטנער און 'אלעקםאנדער גראנאך. מיר האבן געהאט א גרויסע מיסיע אין דער װעלט: מיר באנײען שײלאקן, פון װעלכן מיר שטאמען, מיר שפילן אים פאר גוים און פאר ײדן נישט אביעקטױו, נאר טאקע סוביעקטױו. מיר שפילן אים לויט שעקספ־ר זיעם זשעני און נישט לויט שעקספיר דעם געזעלשאפטלעכן מענטש. מיר פארלאגגען פאר אונז דאס פונט םלײש, װאס מיר פאסן־אויף נישט מער װי א סימבאל *פון גע־ רעכטיקײט פאר די אלע פײניקונגען און געברענטע לײד, װאס מיר האבן געהאט אויםצושמײן אין שטײען אײך איצט אויס, װייל מיר זענען אן מינארירעט, אין געהערן צו דעס טייל סענטשן אויף דער ערד, װעלכע מען אונטערדריקט און באליי־ דיקט. און מיר וזעלן אזוי לאנג שפילן שײלאק רעװאלוציאנער און קעמפעריש, ביז אלע אונטערדריקטע װעלן באפריייט װיערן, און ם׳װעט אנקומען א בעסערע צייט, מען װעט קײנעם נישט אינטערדריקן*, נישט מ י ר - ז י י, און נישט ז ײ - א ו נ ז. און אז עם װעלן אפגעשאסט װערן די סיבות, םארװאס מען םאר. לאנגט נקמה א פונט פלייש, װעט נישט זיין נויטיק צו םאדערן נקמה אין דאס םונט פלייש. און מיין פאטערס לוםטיקע קאמעדיע ,דער םוחר פון ײענעדיג״ וועט דאן זיין א היסטארישערי פארם, װעלנן מענטשן װעלן אמאל הארציק און געװנט אויסלאכן. אבער ביז דאן בין איך צופרידן, װאס מיין פאטער װיליאם שעקיספיר איז נישט געײען קיין ייד, נאר א גוי, און דער זשעני אין אים האם געקאנט אויפאסן און שאפן אזא שיילאק אין נישט קיין אנדערן :י דאם נייע ברך פװ איאיק מאנגער דאמטערן אין ווינט (?יד אק ^?אדע׳) שײן ארויםנעגעבן 0 געבליבן א קלײנע צאל עקז. פד״ו * *ירדן פאר די לײענער פון די ,ליט. בלעטער״ אין פײלן 2.80 גילדו <מיט פארט^ זיזדדעס ״?יסעוזןדישע זג?ע עעד״, װ$רשע נאר וסןם דערשינען: 1ואנ0 ^■■ןןןיןןך (געװ. רײכםסןג-ד*<ו6*ם) אין רי הענט פון די בװינע באנדיטן (מינו א םןןררערע פון םריץ העקערט• פרײז (מיט פארט$) 50 גראשן. מיט נ#שסעליגגען זיך װענדן: 3 .ס״\ס52־ז•^ ,£יו6(1-!6<11ץ2 .1 *ררעס פןר געלס: 2362 .0 .א .ק .102*יסח23•^ .5 אריף און געלמ װעדמ נישש געשיקמ. אין װןרסע <ר סקו&ען אין?לע קיןםקן. גכקענט ארײנלײגן אין מויל. זאנ איך: ,ם׳איז געװען מײן טער• קיז, איך האב אים באקומען םון לאהן, װען איך בין םאר איר א חתן געװארן. איך װאלט אים נישט אװעקגעגעבן םאר אנאנצן װאלד סאלפעם!' און אין דעם מאמענט םא,ט פון אים אראפ אלץ, װאס װאלט אים געקענט סאכן *לעכערלעך. די ליבע פוןי שײלאק איז פון' א העכערער מדרגה װי בײ דער גאנצער רבריא, ויואם האבן בײ אים געגנבעט זײן טאכטער, און דערצו נאך - דאם געלם. זײן געבונדנקײט צו לאהין איז רײן און רא■ מיאנטיש, *װי דער חלום םון דער אײביקער זומער־נאכט םונם זע״לבן שעקםפיר. און אט קום איך, נאך די אלע איבערלעבענישן, צום גע־ ריכט א גרויער, ערנסטער. מען װיל מיר געבן טאפלט געלט. אנשטאט דרײ - גאנצע זעקס טויזגט דוקאטן, און' איך, דער פראצענטניק, זאנ: ״װען יעדער דוקאט װאלט געװען זעקספאך געטײלט, און יעדער טײל - א דוקאט, וואלט איך עס נישט נענומען!״ איך ששײ פארן װענעדינער געריכט אלײן, אײנזאם, - אלײן אנטקעגן א פרעמד געריכט, אין א םרעמדער שטאט, מיט פרעמדע געזעצן, םאר פרעמרע באשולדיקער, און םרעמדע עדות. איך ש&ײ אלײן אין קלאג אן און דערצײל זײ םון די שקלאפן, װעלכע זײ באהאנזלען *ערגער זזי זײערע אײזלען, װי זײערע חױת; פארזזאס זײ האדעװען זײ מיט אזעלכע שלעכטע שפײזן, פאר װאם זײי לאזן זײ נישט שלאפן אויף אזעלכע װײכע געלע־ גערם װי זײ אלײן שלאפן. סארװאם פלאגט איר זײז אויף דעם װאלס איר מיר געענטפערט; די *שקלאפן זענען אוגזערע ׳. און אזיוי אויך גיב איך אײך אן ענטםער: דאם פונט פלײש, װאם איך פארלאנג, איז טײער געקויפט. ם׳איו' מײנס, און איך מוז עס האבן: *און אזוי שטײט שעקםפירם שײלאק מוטיק און שטאלץ סאר דעם געריכט קעגן אן איבערמאכט *אײנער אלײן (עס גע־ פינט זיך א רעזשיסער א חכם און נעמט אים אװעק זײן אײנ־ זאמקייט און גרויסקייט דורך זעקס סטאטיסטן םיט אנגעהאנגענע בערדלעך, און אזא מין .יעזשיסער מיינט, אז מען מוז שעקםפירם קאםמישע נרויםקײט מל זײן און אויסבײטן אויף קלײנגעלט!). יאי, אײנער אלײן קעמף איך װײטער, ביז ס׳קוםט די שײנע פארציע, פארקלײדט אלם ױנגער ריכמער, און מאכט א דרײ. אײב ס׳איז םאראן אין שטיק א ײדישער דריי, קימט עם נישט פון שײלאקן, נאר גראד פון יענער זײט, פון דער שײנער, פאע■ סישער קייסטלעכער פארציע. איר פארשטײט דעם דרייז - שײלאק מעג שנײדן, נארטארנישט פארגיםן קײן טראפן בלוט!- איך *דריק־צו אן אויג יאון דערקען אט דעם גנבשן פשטל צװישן די אנדערע גנבשע פשםלעך, װאס זענען אויך מיר גוט באקאנט. איך גיב-אויף דאס שפיל און װיל אװעקגײן. ,נײן! - זאגט מען מיר - אזזי גײסטו נישט אװעקד און איך מוז בלײבן אין אויסהערן דעם פםק־דין ביזן סוף און אויסטרינקען דעם ביטערן טראפן פון דער אומנערעכטער גערעכטיקײט, װעדכע פאלט אויף מ־ין קאפ וױ א שװערער האמער. מ׳וױל בײ מיר צונעמען נישט נאר נזײן םארםעגן, פון װעלכן דער נרויסער אײדעלער אנטאניא נעמט זיך צו די העלפט, און די אנדערע העלפט זאל באקומעין דצר גנב, דער באנדיט, װעלכער האט אװעקנעגנבעט בײ מיר םײן קינד. און נאך סער: םען פארלאנגט םון מיר, איך זאל מײן תורה אויסבייטן אויף א צלם, און זאל זיך שמדן, - דאס איץ פאדערן פון מיר די אײדעלע לײט. 'װערט מיר דא שװארץ פא' די אויגן ינישט נאר דערפאר, װאס א משומד' בלײבם א ײ ד י ש ע ר משומד, וױיל דער אריער־פאראגראף איז שוין דאן אין װענעדיג געװען אײנגעםירט), און איך זאג צו אלעמען: 'א■ יא! - א צוזאמעננעבראכענער, אן אײנזאמער, א צעוױיטיקטער, א שטילער קריך איך ארויס םון דעם שטײנערנעם אומגערעכטיקײט, פאלאץ. איך קום ארוים פון געריכט פאמעלעך, פאמעלעך, און מי נאר דאס נעריכט םארשװינדט םון מײנע אויגן, הויב איך אן צי גײן שנעלער און שנעלער. כ׳גײ צו מײנע פאר ײדן, װאס יעבן אין ןװענעדינ, איך װעק זײ אויף, און מיר דיינגען א שייף, אין נאך אין דער זעלבער נאכט אנטלויסן מיר קײן האלאנד. דארט טרעסן מיר שוין אן אויף ײדן םון שפאניע, און״ ם׳איז שיין דארט ענג פאר אונז' און איך, שײלאק, אויף מײנע עלטערע 'אין, באשליס צו װאנדערן קײן מזרח,* און איך קום אין די