Literarishe bleter · 1934-04-05 · 14 (5.4.1934) · p. Seite 219

זײט 219 ליטעראריסע בלעםער נומ. 14 (517) ה. לייוריקם ״הייטל״ ביי אל. גראבאך ״קײסן״ דראםע א'ן 3 אקסן פון ד״?ײװיק. א'ן סעאטער ״סק$?א" פערזאנעי; לעװינע-*?. ג־זנוןך, יזסעף-*. װ*לפשמ*מ, גריגןרי-ר. שעימ*ן; 1וסו׳—מ. גןר- נ*זשן עערעץ—י. *ינװענסזזש; ניקי-מ. ב*זשיק; ס*ר*מ*ן—ח. ק*רינסקי; ז*זייי—הערדפו דאניעל— רחי ה*יגנ*ר; ק*װעיזניק*װ-רײנ װינער; זײדע-ה. ני*ק*זש• דרוזשינין—נ. יעמ:ערנער< ד*קט*ר— ה. סישע־, װעכשער-שיסה רינ*ק,י *רנעטעו—מ. י*נגמ*ן. אין דער פיעסע. דא און דארע בליצן אויף די לײװיקיסע אויפ- לויכטנדיקע, דערליױע־ישע סענטענצן, רײד. אט װיױט זיך אונז אוים, אז דאס אלץ איז שיין א זאך פין װײטעי פארגאנגענהייט, אין עס דאכש זיך, אז א־ן דער איצטיקער צײט טאר מען נישט קומען מיט אזעלכע דעסרעטירנדיקע-װערק, װען דער שונא איז אזוי האפערדיק אין העזהדיק, און װען מען דארף זייען מוט און גלויבן,' נישט זעלבסטפײניקונג און פארלוירנקייט. אבער באלד - דע־מאנט מען זיך אן פיל פאסירונגען אין די לאגערן פון די רעװאלוציאנערע פארטייען, אן דעם ברידער־קאמף אין די אר״ בעטעי-רייען, אן די װילדע רעפרעסיעס זזאס זענען אנגעװענדט געװארן דורך םאציאליםטישע מאכט־האבער קעגן זײערע אייגענע חברים פאר א מ־נדסטן אפנויג - אין לײװיקס דראמע ״קײםן׳, נישט געקיקט, װאס איר שטאס אין אפשטאם געהערט אין אװײ־ טער פארגאנגנהײט - איז דאך אין פיל ערטער אויך איצט שטארק אקטועל. און מיר האבן פאר זיך פרישע, אײטערנדיקע ױונדן, װאס לאזן זיך נאך נישט פארהײלן. דאס זענען די איינדרוקן, נעפילן, װאס מען טראגט ארוים פון דער פארשטעלינג, װאס א, גראנאך האט באװיזן אין משך פון עטלעכע טעג אויפצופירן מיט דעם נײעם אנסאמבל אין ״םקאלא׳. מען זיצט געשפאנט אין מען פאלגט נאך יעדער בא־ װעגונג, נאך יעדן װארם, נאך יעדן טאט אויף דער בינע. מענ מען זײן יא־מסכים, ניסט-מסבים מיט מיט דעם און יענעם מא, מענט אין אויםפיר סון דעם דיכטער, אבער די פיעסע און דאס שפילן פון די אקטיארן דערשיטערן. אײניקע אקטיארן האבן בא־ װיזן צו שאפן פרעכטיקע, טיף־אדורכגעטראכטע געשטאלטן. אויפן ערשטן פלאן גײט גראנאך, װאם האט געגעבן א מעכטיקע פיגור. געדעמפטער פאטאס. געשטיקטער אויפברויז. דערנאך קומט רחל האלצער, װאס האט געשאפן אן עכט־לייװיקישע געשטאלט. לוי- טערער טרוימער און בלאנדע העלקײט און גרײטקײט אויף עינוים. און באזשיק-א טיף־לײדגדיקער, קראנקער און העלזעער. הארדט האט געשאפן א פרעבטיקן קרימינעלן זאזולי, און אזוי אויך אלע 'אנדערע. עס איז צי באװונדערן, װי די אלע אקטיארן, װעלכע האבן ערשט מיט א װאך צ־ריק געשפילט אין דער מע• לאדראמע, זזי זיי זענען אונטער א• גראנאכס פעסטער האנט און דורך לײװיקם טעקםט אינגאנצן איבערגעװאנדלט געװארן. - ״קײטן׳ איז א פיעסע פון שװערן געפײניקטן דיכטערישן געװיסן, און אויך אין אונזער צײט, װאס פארלאנגט אנדערע מאיטװן און אנדערע טענדענצן, דא־ף מען זען אט די םארשטע• לונג, װאס װעקט און רודערט-אויף דעם געדאנק און געפיל ביזן תהום. נ. מײזיל אין פז^דלאג צעשינםקי, שידאגא ארז ערשט דערשיגען א בוך?ידעד פון ת.?. סײסאן. שעריבלאם גע• בײבנס פון סאדרעס גע?ער. — םיט באשטעלונגען זיך װענדן: .ח51 חסןפװווס ע\ 2720 .ץז51ת1ו0681 £ס1*61^\ .5 .17 611^> ס€02!ו1ס אין משך פון דער פארשטעלונג הע־ט מען פץ יענער זײט װענט, װי דער שמיד שסידט קײטן.ערהאט געשמידט קײטן פ־יער, און איצט און שפעטער. די גאנצע צײט קומט פאר די אק• ציע אין דער תפיםה• קאמערע, הינטער די פעסטע גראטעס. פריער ארעסטאנטן - פון דער צארישער רעגירונג, און שפעטער - ארעסטירט פון דער צײטװײליקער אויפשטײענדיקער מאכט קײטן, תפיסה, ארעם- װאס זענען פארבונדן מיט י י י ו ו י ק!סאנטן... װײטאקן און פראבלעמען, הפיפה, מיט דערדייקונג פון מענשלעכער װירדע, מיטן נעראנגל פין מטארקערן און שװאכערן, און מיטן גאנצןקאמפלעקס געפילן אץ שטימונגען, װאס קימט פון קעננזייטיקן אומצוטרוי און (פאוראט. ״קייטן׳ ד,אט דער טיף-לײדנדיקער און שטענדיק-פאר- ןױנדצםצר דיכסער״געשריבן אין א צײט פון באזונדערער דער־ ]דײקטקײט און דעפרעסיע. אונטער די שװערע פאסירונגען פון ןדעי איצטיקער װירקלעכקייט, האט ער ציריק מיט עטלעכע יאר בעװארפן א רעטראספעקטױון בליק אויף א שטיק לעבן אין װײ״טן ןסיביר אין די גאר שװערע רעאקציע־יארן, ערגעץ אין א פאר־ ןיאופן װינקל, א צװײ טוױנט װיארסט פון דער באן, װו אונטער ךער הערשאפט פון א צארישן סאטראפ זענען אפגעקומען זײער ךאישיקוננ א גרופע פאליטישצ און קוימינעלע. אין רעזולםאט ךן עעלעכע יאר שװער מאטעריעל און גײסטיק לעבן זענען די ןןייםישע אויםגעשעפט ביז דער לעצטער מדרגה. זעלבםפײניקוננ, מעץ. דערשעפונג, דעגענעראציע, צערײצטקײט. קײן אײןטראפן ןיננ אין אט דער פינסטערער נארע. ה. לײװיק האט אומברחמנות־ געשילדערט די גאנצע גר״ופע רעװאלוציאנ״ערן, װאס רײםט א־ן בײסט זיך אן אויפהער. אן אויםנאם איז דא לעװינע, |יעלנע האס נאך נישט אננעװוירן זײן רעװאלוציאנערן שטאלץ ייין גלויבין און האפנונג. פרוװט ער דערמוטיקן, ארבעט ער אוים זפיאן פון אן אונטערגראב, טרוימט ער פון אן אויפשטאנד אין יני', ־יאס זאל ארומכאפן שפעטער גאנץ רוסלאנד. מען ברעננט 1'?פ א נײעם״, סרישן פאליטישן פארשיקטן. װי אנדערש זעט ער;ויפ אין פארגלײך מיט ״די, װאם זענען לעבעדיק באגראבן זינט '?'! י• לעװינע דערפילט זיין פרישקייט. ער אטעםט פדייער אפ;'יש אים. - די ארעסטאנםן פרוװן אנטלויפן, מען כאפט זיי |'1 רען שײניקט זײ. מוראדיקער הוננער־שטרײק. גהינום־לײדן. 61 ביענט אויס אין די נאענטע גאלד־גרובן א שטרײק. אויפ־ יטאנד. די ארעסטירטע װערן באפרײט. די ארבעטער נעמען אי• 'עי די מאכט. אינגיכן - קאנפליקטן צװישן די פירער. ארעסטן יעײעזענע סארשיקטע, וועלכע מען ברענגט אין דער זעלבער אויף די זעלבע נארעס. אומנעריכטע םיטואציעס. חבר 1יעטסי־ט דורך חבר. געראנגל. װי דארף מען קעמסן? װאם?'ף אננעװענדט וזערן - גוטסקײט אדער טעראר? קרבנות _ ו1 בליט, זײער רעכט און בארעכטיק״ונג. װי־ארום ארוים פון 51= נעשלאנטער? לסוף - דער אויפשטאנד װערט דו-ך דעם יײ״טן הענקער דערשטיקט. וױדער נקמה, בלוט, קײטן, פײניקוננ. א,יף אט דעם טונקעלן גרויזאמען פאן ציט זיך די אקציע