Literarishe bleter · 1934-04-05 · 14 (5.4.1934) · p. Seite 214

ליםערארישע בלעטער נומ. 14 (517^ זײם 214 השיריס, בעת עם פארײניקן ױך חנן און לאה צו אײביקער ליבע. לאדאװיקא ראקא האס ארױםגעװיזן פיל מײסטערשאםט אין אפערירן מיטן ארקעסטער, און אויך מיט דער מענטשלע• כער שסימע. מען דארף נאך מיט באװונדערונג אונטערשטרײכן די הערלעכע באזעצונג פון די ראלן אין ,דיבוק״. אלע אן אױם• נאס-פרעכטיקע זינגער_, מים וװנדערבארע שםימען. װאם נאר ,לא סקאלא״ קאן זיך דערמיט בארימען. זײן אפערע ״דיבוק״, װאס איז, אנב, פרעמירט נעװארן מים אן ערשטן פרײז אויפן קאנקורם אין איטאליע, װעט פאר״ נעמען א חשובן ארט אין דער אײראפעאישע אפערע״ליטעראטור• פאר אונז האט דער דערפאלג פון *דיבוק״ א גרויםע באדייםונג פון מילאנא װעט דער ״דיבוק״ װאנדערן קײן רוים, פאריז, לאנדאן, אמעריקע, און צום םוף װעט ער געװים װידער קו• מען קײן װארשע. אין א צײט פון היטלעריזם. װען עס װערן ענטװערטעט אונזערע נייםמיקע שאפונגבן, איז דער דערסאלג פון דעם ״דיבוק״ א נרויסער זצחון פאר דער ײדישער קולםו• רעלער װעלט. פארבן די אומרויקײס פון לאהן פאר דער חופה. עם דערקלינגט — וױ א געלע פארב א גרופע אנדערע בלאז-אינסטרומענטן, און מען פילט, אז םען פירט לאהן צו דער חופה. דעם קאלאםאלסטן איינדרוק םאכט דער מאמענט, בעת דער דיבוק רעדט ארויס פון לאהן. דער םאמענט איז ממש גרותאם. די ארקעסטראציע יאגט אן א פחד. און אלע אנטײל• נעמער שרײען אוים; דיבוקז דיבוק: און מיס א שטארקן די• סאנאנם ענדיקט זיך דער אקט. װאם פאר א גרויםן אײנדרוק דער אקם האט געמאכט, האט מען געקאנט הערן, לויט די לאנג• דויערנדע שטארקע אפלאדיסמענטן, םיט װעלכע די באגײסטער• טע איטאליעגער האבן מכבד געװען די ארטיסטן, נאכן סאלן דעם פארהאנג. אמשטארקסטן אין דער מוזיקאלישער פארם איז דער דרי• טער אקט. דער מיראפאליער צדיק — א הערלעך־אויפגעצייכנטע פיגור — האט אפשר די שענסטע ראל אין דער אפערע. דער מיראפאליער װאקםט אויס אין דער אפערע צו א פאנומענטא• לער געשטאלט, ,משה״ פון מיקל אנדזשעלא. דאס ארױס• טרייבן דעם דיבוק מאכט א שםארקן איינדרוק. גאר-פיין איז באארבעמ דער לעצסעפ דועט, װאם װאקסס ארויס פון שיר פנחס קאן /?7י?גע פוז פאר דירעקטאר טאבעבצאפס צײטז זאל. אגב, האט דער זאל גופא פארגעשטעלט מיס זיך אן אינ• טערעםאנט בילד: צופוסנם פון דער בינע, װאם איז געװען װי נישט איז צונויפגעקלאפט פון בעמאלטע ברעטער און סארשםעלט מיט א פארהאנג אויף װעלכער א נישט-געניטע האנם פון אן אומבאקאנטן קינםטלער האט אויסגעמאלט עפעס א פרוי מיט אן אנטבלויזטער שװערד אץ דער האנם, האם זיך אויסגעזעצט דער נישט פילקעפיקער ארקעםםער. נישט װײט, אויף די שטולן, איז געזעסן די ײדישע פארנעמע װעלט, די געלט־״אריססאקראטיע״, דא און דארט אױך א פארבלאנדזשעטער נישט-ײד װעמען עם האט אהערגעבראכט דאס םשיקאװעקײט פון כאראקטעריםטישן ספעקטאק אדער א זיך־אויסטיילנדיקער ״אינטעליגענטער״ ייד, װעלכער קוקט מיט רחמנות אויף דעם ארוס. העכער אין אסםי• טעאטער האט פארנומען די ערסער דער באשײדענערער עולם, װעלכער װארט מיט אומגעדולד אויפן אגהויב פון ספעקטאקי און פארװײלט זיך דערװײל מיט פירן שמועסן; צום סוף — די גאלעריע, װאס געפינט זיך נאנט פון באלקן, איז פארפולט מיט א פארשידנארטיקער חברותא, א המון, װאס באשטײט פון נע• שטאלטן, ״עלכע מען באגעגנט אויף יעדן טריט אץ דער ײדי• שער גאס. ״דער ארקעסטער הויבט אן צו שפילן די אװוערטורע סון א מעלאדראמע — דער גרעסטער טייל געשפילטע װערק געהער צו דעם מין ערנסטע אדער סאטירישע םעלאדראםען. די מעלא• דיע איז א רירנדיקע, א צעצויגענע, דא װידער א װילדע, תי• שיקע און רײםנדיקע — שטענדיק אבער איז זי םול אריגינא• ליטעס, פץ עפעס א באזונדערן קאלאריט. זי שאפם בײ די צו• שויער די נעהעריקע שטיסונג; א שטילקײט לייגט זיך איבערן ענגן זאל, װאם איז קארג באלויכטן פון עטלעכע נאז-םלאמעןי;' עס דערהערט זיך א קלונג, דער פארהאנג הויבט זיך שוועד אויף — עס הויבט זיך אן די אקציע״. זיםער שטעלס זיך באזונדער אפ אויפן רעפערטואר פץ ײדישן טעאטער, און זיינע אינטערעסאנטע אויםםירוננען זענען 3. איגנאץ זיסער דערצײלט װײטער, אז אין גאליציען זענען פאראן צװיי יידישע טרופעס, איינע שפילט אונטער דער די• רעקציע פון גימפעל, װעלכער איז א רעזשיםער און אונטערנע• מער אין אײן פערזאן, און די צװייטע, די װאם האס געשפילט אין קראקע, ווערט אנגעפירט דורך אײנעם װיינשטאק, טרייט• לער איז איר נעשעפטלעכער לייטער. דער אקטיארן-מאטעריאל אין די טרופעם איז זייער א פארשידנארטיקער, אנגעהויבן פון אן ערנסט פארפאלק, װאס װידמעט זיך דער דראמאטישער קונסט ביז ״לאבוזעם, װאס נוים אדער פוילקײט צו ארבעטן האט זײ ארויסגעיאגט פון דער היים״. אן אינטערעסאנטע ערשיינונג בײ די ײדישע אקטיארן איז, װאם די אקטריםעס האבן גיך חתונה מיט זייערע בארוף־חברים. זיםער מיינט, אז דאס קומט פאר אונטערן דרוק פין דער עפנטלעכער מײנונג, װעלכע איז בײם יידישן עולם באװנדערס שפירעװדיק אויף אלערלײ ״קאמפרא- מיטאציעס״. עס קומט דאן א כאראקטעריסטיק פון יידישן טעאטער־ עולם אץ פון סעאטע־ גופא: ״צוליב דעם אויבנדערמאנטן איז צו באװונדערן די השפעה, װאם די אקטיארן האבן אויף דעם עולם. א דורכשניסלעכער ציהערער. װען ער הא0 פאר זיך א דראמאסישן העלד, פאר• געסט ער, אז הינסער אים באהאלס זיך א נישט-אנזעעײדיקער קאמעדיאנט און הערט זיך אײן אין אקטיארם װערטער נישט זעלטן מיט טרערן אין די אוינן... װען דער צוהערער קומט צו זיך, װיצלט ער זיך אויפן חשבון פון אקטיאר, כדי אין אװיילע ארום װידער זיך לאזן מיטרײסן און פארגעסן אן דער װירק• לעכקייט. פאר דעם אינטעליגענטן םענטש איז נישט װײניקער סשיקאװע אין יידישן טעאטער דער עולם. ײען איך בין צום ערשטן מאל ארײנגעגאנגען אין אזא טעאטער, בין איך געבליבן װי צעטומלט פון די געשפרעכן אײםן קול, קלאפערײ אץאוים• רופן אין זשארגאן, װעלכע האבן װי ראקעטן זיך געקרײצט אין