Literarishe bleter · 1934-04-05 · 14 (5.4.1934) · p. Seite 213

זײם ג21 •'יטערארישע בלעטער נומ. 14 (517) הענעך ק$ן / װ$רשט ש. אנסלןיס ״דבולן״ - אלס אפעוע פון לאדאװישא וא82 (געהערס דליד דעם דז$דיז$) פארשסײ נישט , אבער צו העק דאס װערק אין דער אריני■ נאל-שפראך, אין װעלכן עם איז םון סחבר געשאםן געװארן, האט פאר מיר £ גרויסע באדײטונג. — איך נלױב, אז איך װאלט שוין םיט מײן קינססלערישער אינטויציע אלץ ארויםגעפילם... װאס טוט םען? דער ,דיביק״ איז שוין דאן געהאט אראפ א פאר יאר פון רעפערטואר. אויף דער קאראװע גאס האט דאן געשפילט ,די וױלנער טרופע״, אבער געשפילס האט םען ,קידוש השם״, און די פיעסע תאט דאן געגעבן די אמתע םו• לע זבארן. איך האב זיך געװענדט צו דעם דירעקטאר פון דער ,װילנער מרופע״ מ. מזאה םיט דער בקשה, ער זאל כאטש אײנמאל באנײען דעם ,דיבוק״, איך האב אים דערצײלס אין װאס עס האנדלט זיך. שבת בײטאג איז םפעציעל םאר דעם איטאליענישן קאמפאזיטאר געשפילט געװארן ,דער דיבוק״. לאדאװיקא ראקא איז געװען אזוי באגײסטערט פון דער פאר׳ שטעלונג, אז נאך דעם םפעקטאקל איז ער געגאנגען הינטער די קוליסן און הארציק באדאנקט אלע שוישפילער װי אויך דער זירעקציע. — איצט פארשטײ איך ערשט, װי אזוי מען דארף שרײבן די אפערע, - האט ער געזאגט. אויף דער אפערע ,דיבוק״ האט לאדאװיקא ראקא געאר׳ בעט 6 יאר. ער האט אין װארשע געזאמלט פיל מאטעריאל, אין דער ארבעט האט אים פיל געהאלפן מנחם קיפניס• די אפערע, װאס מיר האבן געהאט די געלעגנהײט צו הערן די טעג דורכן ראדיא, איז אויםנעשריבן סון א גרויםן מײםטער. דאס װערק איז נישט געשריבן אין דעם קאנװענציאנעלן נוםח פון אנדערע איטאליענישע אפערעס, און אפילו נישט אינם םטיל סון דער װאגנער מוזיקאלישער דראמע. ראקא איז גע׳ גאנגען אין די װעגן פון דעם געניאלן איטאליענישן מייסטער פוטשיני. דער מחבר האט זיך נעראלטן <װי ער האט אלײן גע׳ זאגט) אין די ראמען פון שװארץ־װײס׳טעכניק. די םוזיקאלישע בילדער װירקן װי פײנע ראדירונגען. דער ערשטער אקט הויבט זיך אן מיט דעם װונדערבארן מיםטישן מאטױו .מחמת װאס״, װאם װאקסט אוים בײם מחבר צו א מאנומענטאלן אונטערגרונט, אױף װעלכן ם׳װעבן זיך די װײטערדיקע מוזיקאלישע עפיזאדן. הגם מיר האבן נישט געזען, װאס ס׳קומט פאר אויף דער בינע, האט מען דאך געפילט, אז אלע סיגורן זענען מוזיקאליש פרע• ציז געצײכנט. דער ערשטער אקט, אין װעלכן ס׳איז דא א קלענערע אקציע, האט אין מאנכע שטעלן געוױרקם אביסל צע־ צױגן. אבער דאך פרעכסיק האט נעװירקט דער דיאלאג סון חנן און לאהן. א שטארקן אײנדרוק האט אויך געמאכס דער טויט םון חנן. די אמתע םײסטערשאפט װײזט ראקא ארויס ערשט אין צװײטן אקט. אין װילדע עקםטאטישע ריטמען קלינגם דער בעטלער־ טאנץ, װאם צעװאקסט זיך און דערגיײכט דעם קולמינאציע׳ פונקט בעת די בעטלער כאפן ארײן לאהן אין ראד. עם בײטן זיך געשװינד די סארשידענע שטימונגען. באלד נאך דעם שרײ־ ענדיקן, טומלדיקן בעטלער׳טאנץ — קוםט אן אן אנזאג פון א מיסטישן סודותדיקן מאטיװ, װען לאה קוםט פון בית׳הקברות. װו זי האט סארבעטן איר מוטער, און אויך חננען אויף דער חתונה. אין ארקעסטער סילט זיך א שטארקע באײעגונג, די קאנטרא סאגאטן - מיט די אבאיען שילדערן אין טונקעלע > נ ם ק י םיט א פאר יאר צוריק איז צו מיר קײן װארשע געקו׳ םען א ױננערמאן, װאס האט גערעדט א געבראכן םראנצויזיש און אביסל דײטש. װי עס האט זיך ארױסגעוױזן, איז דאס גע׳ װען דער איטאליענישער קאמפאזיטאר לאדאװיהא ראקא. ער האס מיר דערצײלם, אז ער איז געקוםעי ספעציעל אין דעם גרעםטן ײדישן צענטער, כדי זיך צו באקענען מיט ײדישע מנהגים, און בעיקר — מיס דער ײדישער מוזיק. איך האב בדעה, — האט ער געזאגט, — צו קאמפאנירן אן אפערע .דיבוק״. איר פארשטײט: איך האב לאננ געזוכט עפעס אן אינ׳ טערעסאנטע ליברעטע, װאס זאל םארמאגן א שטארקן אינהאלט, נישט װי די שאבלאנע אפערעס, מיט די באנאלע ליבע׳אינםרי• נעס. נאכדעם, װי איך האב דערזען דעם ,דיבוק״ אלם דראםע אויף דער ביגע, בין איך געװארן אזוי םארכאפט, און דער גע־ דאנק האט מיך שוין נישט געלאזט רוען. איך האב דערםילס, אז דאס װערק דארף באקוםען א מ־זיקאלישן תיקון, און אז דאם איז די אפערע, װענן װעלכער איך האב אזוי לאננ גע• חלופט. — װעגן מײן פלאן האב איך תיכף דערצײלט מײן פרײנט, דעם םיטרעדאקטאר פון דער גרויסער איטאליענישער צײטוע .םיגארא״, און איך האב אים םארגעלײגט, ער זאל מיר סאכן א ליברעטע םון דער דאזיקער דראמע. לאדאװיקא ראקא האט ,דאם אלץ נערעדט םיט א שטארקן טעםפעראסענט, די אויגן האבן אים געפינקלט, שטארק זשעםטע׳ קולירט פיט די הענם. ער האט פאר םיר געשילדערט װי אזוי ער שטעיט זיך םאר די פארםירונג פון דער אפערע, װי אזײ עס דארף קליננען דער ארקעםטער. פלוצליננ, האט אים עפעס געגעבן א בליץ א געדאנק — — און ער האט איבערגעריסן: — הערס! איך װאלט געװען גליקלעך, װען איך װאלט נעהאט די געיעגנהײט צו הערן דעם .דיבוק״ אין ײדיש... כאטש איך