Literarishe bleter · 1934-03-30 · 13 (30.3.1934) · p. Seite 201

זײט 201 ליסערארישע נלעסער נום. 13 ©51) די רעכט םוי יידיש אײ ארץ־ישראל .איך גײ נישט ארײן אין דער םראגע, װעלכע שפרא־ דארף הערשן אין ארץ ישראל. דאם בין איך נרײט איבערצו״ לאזן סאר דער צוקונםט בו אנטשײדן. און םרן מײנטװעגן מעג^ די ײק אין ארץ ישראל רעדן אײביק העברע־ש. װאס איך פאדער םאר ײדיש אין ארץ ישראל איז די זעלבע רעכט, װאם ײדיש האט אין נױ׳יארק. שטעלט אײך םאר, װען די בארד אװ אלרערםען װאלט פארבאסן בײםינגען אויף ײדיש; װען אין דער קלאוקסאכער ױניאן לאזם מען נישט רעדן ײדיש; װען אין ,האיאס״ װערט נישט דערלויבט קײן ײדישער מיטינג, און מען שליםט-צו אונזערע אלע שולעס — װאם םאר א יללה װאלםן םיר עס דאן אײפגעהויבן קעגן דער גזירה און קעגן היטלעריזם םון נױ-יארק! און איך פארלאנג אויך, אז אין די שולעם םון ארץ• ישראל, װו םען לערנט מיט קינדער אלע שבעים לשונות, זאל אײנס םון די זיבעציק זײן אויך אונזער ײדיש. זאל א ײדיש קינד פון תל־אביב, װאס זײן שכר לימוד װערס געקליבן צװישן אונז, ײדישע ײדן, זיך םארט קאנען צונויסרעדן םיט די אנדערע יידן םון דער װעלט. אםשר װעט ער דעמאלט נישט פײנט האבן די זיבעצן םיליאן יידן, װאס ער םאראכטעט אלס ,גלות׳מענטשן...״- םצכה אויסן קכר םין^אליעזר שש״נעארג טזזטע, חנה, נאדיע, יןןםיף, ראיע, מאניע, שליןזמע, פראניע איך בין מיט אײך אין אונזער גרויםן אומגליק— זייט געשטארקט! יוארעע ן ן• מיר דריקן אוים אונזער טיםן מיטנעפיל דעם ח׳ רוד רויבל צום סויט סון זײן פלוטער ״ליטערארישע פלעטע״. די סראגע װעגן די רעכס םון ײדיש אין ארץ׳ישראל איז ,ן ־ײיטיקדיקע, פײנלעכע, נישט םאר ײדיש און םאר אונז, 'ידישיםסן, נאר בעיקר םאר ארץ-ישראל גוםא. אײנמאל סאר *רעמאל — םען װעט שוין םער נישט קענען און נישט װאגן סןלערירן אזא הםקר-באצױננ צו דער ײדן׳שפראך םון מיליאנען ייךן אין גאר דער װעלס. אין אםעריקע װערם איצט נעםירט א העםםיקער קאסף קענן דעם פארבאט סון ײדיש אין ארץ׳ישראל, װאס האט זײן ניײכן נישם אין קײן שום אנדער לאנד אין דער װעלט. ב. צ. גאלדבערג, דער רעדאקסאר פון נױ-יארקער .טאג״, נועננס אױםצוגן םון אן ארטיקל, װאם ל. םיגאל, םעקרעםאר פין ײדישן-נאציאנאלן ארבעםער-םארבאנד אין אםעריקע האט איצט סארעםנםלעכט אין .ײדישן קעםפער״. ל. סיגאל שרײבט צװישן אנדערן: .אן אנגעװײםיקטע םראגע, מיט װעלכער די גוטע און וויבערגעגעבענע םרײנט םון דער .הםתדרות״ װאלטן זיך גע• דאופם אינםערעסירן... װײל ײדיש אין ארץ-ישראל איז א פראב• לעם אן און םאר זיך... ,וױ שלעכט םילט זיך א נײער ײדישער אימינראנם אץ *וץ־ישראל, װען ער שםײט-אױף דעם ערשטן םרימארגן און װיל פיטן גאנצן םײער פון זײן נשםה און םיט אםתער, אויםריכטי• קעו ליבע צום לאנד און צו דער ארבעטער באװעגונג, זיך בא• קענען מיס די פאםירונגען םון נעכםיקן טאג — און ער זעט ױך פלוצים ארום, אז ער איז טײלװײז געװארן שטום, בלינד *ון םויב. די נײ אריבערגעקוםענע װערען בײ זיך נעםאלען. וי ליבע צום לאנד און דער אינטערעס צו אלץ, װאס קוםס פאר אין לאנד, װערט אפגעסעמסט, און עם אנטװיקלט זיך א :*טירלעכען אומצופרידנקײם מיט אלץ און םיט אלעמען... .װעלכע לאניק דיקסירט עם, אז די ײדישע מאםען זאלן נישס קאנען לײענען אין דער ײדישער שפראך װעגן אלץ, װאס קוםס םאר אין ארץ ישראל, נישט בלױז דורך קארעםפא• דענצן און טעלעגראםעס, נאר טאקע דירעקס םץ די צײטונגען װאס גײען ארױס אין לאנד?״ — — — .קאן דען נישם דער ,דבר״ אײנםאל א ײאך דריקן אן עקסטרע ײדישע בײלאנע, װאם זאל אנטהאלטן א װעכנםלעכן א־בערזיכס פץ אלע ײיכטיקע פאםירונגען אין לאנד און אין דער הסתדרות ז ,עם דארף אויך, לויט םײן מײנינג, פון דער .הםתדרות״ :עסאכט װערן א רעװיזיע אין אירע דערצױנגם-אינםטיטיציעס, אין דער באצױנג צו דער ײדישער שפראך קײנער קאן נישט באששרײםן דעם סאקט, אז די שפראך םון קינד אץ ארץיישראל *יז העברעיש... דורך דעם... װערט אץ א געװיםער סאס די זיקינסס םון העברעיש אין ארץ ישראל געזיכערט... עם איז?בעי א גרויםע, פראקטישע נױטװענדיקײט אײנצוםירן דעם ליסוד סון ײדיש אין די העכערע קלאסן םון דער עלעמענטא־ יעי שיל, און באזונדערם אין די העכערע שולן.., אםשר איז אבער דאך שוין געקומען די צייט, אז מען יאי דעם אםת זען װי ער איז און מען זאל טאן דאם, װאס, עפ ײעט זײן סון גרױם נוצן םאר ארץ ישראל און םאר דער נאנצער נאציאנאלער באװעגונג בײ ײדן אין אנדערע לענדערז ,קײן תהום צװישן חוץ לארץ און ארץ ישראל טאר נ'״ש אין זאל נישט געשאםן װערן...' - — — נ. צ. גאלדבערג גיט צו םץ זײן זײםנ