Literarishe bleter · 1934-03-30 · 13 (30.3.1934) · p. Seite 200

ליסערארישע בלעםער נים. 13-(516) זײט סס2 פדידדיף װאלף - און זײנע אײנדדילוז פוז װאדשע רײםן פסדר איבער דעם גאננ סון דער פארשסעלונג. אין די אפלאדיסמענטן, װאם קומען םון סארשידענע זײםן, דערקענם םען די פאליטישע אנגעהעריקײם און סימפאטיעם םון די םארשידענע טײלןיאין פובליקום. סר. װאלף איז געװען זײער באנײםטערמ פון דעם שפילן. אויסעי א בוױי ארטיססן, - איז ער נעװען זײער צופרידן פון די אלע איבעריקע םצענישע סארקערפערוננען באזונדערס איז ער צוסרירן מיט גראנאכם מאמלאק. אזוי פיל פײצר, אזוי פיל פאטאס, פראטעסט האט ער ארײנגעגעבן אין דער ראלע. סר. װאלף איז' גליקלעך, װאס זײן םאםיאק האט געםונען אזא פאיקערפערער! פאר די עטלעכע טעג, װאם פר. װאלף האט םארבראכט אין װארשע, האט ער געהאט צוזאמענטרעסן מיט יידישע אר־ טישטן, מיט יידישע שרייבער, און עס איז נעקומען צו אינםע• רעסאנטע מײנונגס-אויםטוישן װעגן פראבלעםען םון טעאטער און ליטעראטור. פר. ויאלף, װעלכער איבעט לעצטנס אין מאםקװע. אין פילם, אין טעאטער, האט איבערגענעבן אינטערעסאנםע אײנ־ דרוקן פון דארטיקן טעאטער-יעבן. אנב, דרײ םעאטערן שפילן דארט זײן פיעסע .מאטראסן םון קאטארא׳־. פר. װאלף האט באזוכט די פראבןיפון ״קראסין׳ אין װאר• שעװער ,ױנניטעאטער׳. די אויםירונג האט אים באזונדערס אינ״ טערעסירט, װײל די אנרעגונג צו שטעלן דאס שטיק האם געגעבן מ. בראנדן טאקע זײןי, פר. װאלםם, הערשפיל .ס.א.ס. - קראםין ראטעװעם איטאליע!׳ אט דער הערשפיל, וױ סר. װאלף האם עם אנגערופן, איז א סינטעז םון בינע, ראדיא און פילם. עס איז אין זײן צײט איבערגעגעבן געװארן כמעט דורך אלע גרעסטע ראדיא. סטאציעם פון אײראפע. דאםיהערשפיל איז ארוים אין בוך־סארס אין 1930 אין דײטשן פארילאגס־אנשטאלט אין שטוסגארם. פר. װאלף האט זיך געטײלם מיס אונז ןזים זײנע אײנ• דרוקן פון דיי פראבין: .ס׳אױ פא־ מיר געװען א םרײד צו זען אט די אינסצעניזירונג. מ. בראנדט האט געםונען אן אײגנארטיקן סטיל פאר דעם שטיק, װאם װערט געשפילט גלײכצייטיק אײף פארשידענע שוי־פלעצער אן דעס נעװײנלעכן בינע-קאםטן. אין דעם פארװארם צו מײן בויך האב איך אנגעװיזן, אז דאם שםיק דארף מען ישפילן גלײכצײטיק יאויף דער אײז־קריע, אויף דער קראסין-שיף, אין א רעדאקציע, אין די גרויםע ראדיא-םםאנציעס פון דער װעלט א. א. אט דעם יםוד האט ם. בראנדם װײטער נעפירט, און די אינםצעניזירונג־פלענער ריכםיק און אנטשפרעכנד באנוצ ז. עם האבן םיך באװונדערם די ױנגע אקםיארן, װעלכע האבן מיט מס־רת-נםש. פרעציזקייט און אויםדרוק־טעכניק גובר נעװען די אלע שװעריקייטן. דער דראםאטישער גרונט-געדאנק איז פאלגנדיקער: א נייער אינטערנאציאנאלער טעכנישער מיטל, וואם קצן ראטעװען מענטשן, װעלכע רוםן הילף דורך ראדיא. אלצ נאציעס פון ן־ער װעלם שיקן זײערע מאדערסנטע טעכנישע הילפס• מיטלען, די בעסטע אעראפלאנען צו ראטעווען די נײן מאן פון דער אײז-קריע. איז עסי א ציפאל, װאם דער איינזאמער ראדיא־ אמאטאר, ךער סאװעטישער פויער ניקאלאי שמידט כאפט-אויף דעם רוף ,ם.א.ם. י ראא סאין׳ מים זײןיקלײנעם אפאראט סאר קורצע כװאליעס, אין דער צײט, װאס די גרויסע אינטערנאציא־ נאלע ראדיא־םטאנציעס האבן עס נישט באװיזן צו םון? איז עם א צוםאל, ויואם פון אלע 'ארויסגעשיקטע אעראפלאנען האט דצר חאװעטישער פליער טשוכנאװסקי די נײן מאן אויפגעזוכט, און דער רוםישער אײז־ברעכער ,קראםין׳ האם זיי געואטעװעם? איז עס נישט אדאנק דעם, װאס די לענינגיאידער ארבעטער האבן אין פרייוױליקער ארבעט די שיף שנעל צונעגרײט? נישט אזוי די מאדערנסטע פארבינדוננם-מיטלען, וױ דער נייער גייסם פון םא• ליידאריטעט האט די כאנשאפט געראטעװעט, דער גײםט םון םאלידאריטעט פין אלע ארבעטנדיקע אין נאר דער װעלט. דאס דארף ארויסגעבראכט װערן קלאר אין דער םארשטעלונג. די ױנגע באגײסטערטע אקםיארן פון דעם ,ױנג טעאטער׳ פארמאגן דעם דראנג צו געבן אט דעם גייסס, אט דעם פאסאס. און דאס איז זײער װיכטיק פאר דעם דערסאלג םון דעם שטיק׳. ס■ ק-י י װי אונזערע לעזער װייסן, איז ד׳ר םרידריך װאלף, דער מחבר פון דער פיעסע ,די געלע לאטע׳, נעקומען םפעצי- על סון מאסקװע בייצוזײן אויף די פארשטעלוננען פון זײן װערק, װאס איז גענאננען אין קאמינםקייטעאטער דורך א. נראנאך א פאר חדשיס. פרידריך װאלף איז' באזונדערם נייגיריק נעװען צו זען די אויפירונג, ײייל די ראלע פון פראפ. האנם מאמלאק יהאט צר ספעציעל געשריבן פאר זיין פרײנט נראנאך. די פיעסע װערט געגרײט צו שפילן אין מאסקװע, כארקאװ, - א־ן ײדיש, און אין ליאנדאן, ניו־ יארק-אויף עננליש. אבער די גראנאך־אױפירונג אייז דאך די אור-אויפירונג, איז דעריבער געװען גרויס דער נײגיר ליייס פארפאםער צו זען זי. סרידריך װאלף איו גוט באקאנט דעם יידישן עולם בלויז פון דער פיעםע ,ציאנקאלי׳, װאס איז געגאנגען אינם יידישן טעאטער א לאנגע צייט און ארויסגערופן גרוים פאראינטערעסירונג. אויך אין פוילישן טעאטער איז די פיעסע געגאננען אין פארשי־ דענע שטעט, און ארויסגערופן גאר א הייסע דיסקוםיע און אפילו - שארםע אינצידענטן, אבער פרידריך װאלף האט א ריי אנדערע דראמאטישע װערק, ױעלכע האבן אין דײטשלאנד אין זיין צייט געהאט נישט קיין קלענערן ערפאלנ וױ ,ציאנקאלי׳: ,קאלאנע הונד׳, ,דער ארמער קאנראד׳ זטראגעדיע פונם פויערן־אויפשטאנד 14-ל1־סן י׳הז א. א. זינט יארן, װי די אײפ• מערקזאמקײט פון אט דעם דראסאטורג איז נעװענדעט בעיקר צו אקטואליטעטן, אוןי אין דעם געביט האט ער דערגרײכט גאר װיכטיקע רעזולטאטן. קונסט, און נאכמער - די דראמאטיש־סציע• נישע קונסט איז ביי אים געװער, מיט װעלכן ער קעמפט פאר זײנע רעװאלוציאנערע איבערצײגונגען. אין ,ציאנקאלי׳, למשל, טרעט ער שארף ארויס נישט נאר קעגן די אומשטענדן, װאס שםויםן די םרוי צו נעמען פארשידענע םם-מיטלען כדי אפציו־ טרײבן דאס קינד, נאר ער טרעט ארוים קעגן דער םאציאל־גע־ זעלשאפטלעכער ארדענונג, װאס איז מער פון אלץ שורדיק אין דער לאנע פון דער ארבעטער־פרוי. פרידריך זואלף איז איינער פון די ערשטע דיכטער, װעלכע זענען צוגעגאננען פנים אל פנים צו דעם איצטיקן היטלערישן דײטשלאנד און געגעבן א שטיק צאפלדיק לעבן פון דער איצטיקער צײט. אין דער ,געלער לאטע׳ קומט צום אײסדיױק דער איבערברוך פון די אלע אי־ לוזיעס, מיט װעלכע עס האט געלעבט דער יידיש־דייטשער לי־ בעראלער בירנער. אין דעם געראנגל פין די םארשידענע כוחות אין לעבן און אין דער פיעסע איז געניג-קלא־ די סימפאטיע םונם דראמאטורנ. הנם אין דעד ,געלער לאםע׳ פארנעמט די ײדן־פראגע א גרײםן ארט, אבער עם איז בעיקר אן אילוםטראציע צו דעם ז טעראר בכלל, װאס װערט באנוצט אין דייטשלאנד, און אויסער רדיפות אויף יידן, זענען אויך געגעבן די רדיםות אויף ארבעטער, אײף פרייהייט בכלל. דער דײטשער פאשיזם איז געװענדט קעגן די ארבעטער־מאסן, װי ער איז געװענדט קעגן ײדן. די עטלעכע פארשטעלונגען, װאס םר. זואלף איז בײגעװען אינם יידישן טעאםער, האבן אים איבערצייגט אין דעם לעבע־ דיקן קאנםאקט, װאס עס איז דא צװישן דער יידישער בינע און דעם יידישן עולפ. דאס האם ער עטלעכע מאל נעזאנט אין די נעשפרעכן, און אויך איין די ארויסטרעטונגעין, װאסי ער האט געהאכ אינם טעאטער. דאם פובליקום רעאגירם זײער הײם אוייף די אלע װיכטיקםטע מאמענטן אין דער פיעסע. אפלאדיסמענטן