Literarishe bleter · 1934-03-30 · 13 (30.3.1934) · p. Seite 198

ױים 198 ליטערארישע בלעטער נופ. 13 (1516 פגתם ק$ן / /7י?עע פוי םאר דידעקטאר טאבעבצאפס צייטן (# באשרײבוגג פןן ײדישן םפאםער אין עז}?יזניע םים 45 'אר זיזדיק/ װאס ער איז געװען אײנער פון די ערשסע;אין 1890), װעלכע האבן פארשפרײט אין פוילן קולם פאר הויפםמאן, איבםען און סטרינדבערנ, קען מען נאך צוגעבן, אז ער איז געװען א פאר• קאכסער קריםיקער םון סאלערײ און ער האט אסך געשריבן אין דייטש װעגן פוילישע מאלער. אלס ײד איז איגנאץ זיסער געװען גאר א טשעקאװע פער• זענלעכקײט. טעארעטיש אן אסימילאטאר, אח ער אבער באמת אין דער סיפעניש פון זײן הארץ געװען אן אויםריכסיקער פרײנט פון ײדיש און ײדיש קולטור־שאפן, פאר װעלכע עם קלאפט בײ אים א װארם געםיל. אגב, װען מען לײענט זיםערן אױםסערקזאם, זעס מען, אז אסימילאציע דעקט זיך בײ איס במעט אינגאנבן מיטן באגריף פון װעלסלעכקייט. אמבולטסטן איז דאס צו זען אין זײנע ארטיקלען װעגן ײדישן טעאטער. די ארטיקלען, װעלכע זענען נוגע דער צײט סוף ס8־ער יארן, אלזא דער פיאנער״תקופה פון יידישן סעאטער, זענען א װיכטיקער צושטײער פון א בן־דור צו דער נעשיכטע פון ײדישן טעאטער, און דער היסטאריקער װעט זײ זיכער שענקען די פארדינטע אויפמערקזאמקײט. זײער באדײסונג איז נאך גרעסער, מחמת זײי זענען געשריבן נישס דורך אײנעם, װאס איז געשטאנען אין תחום פון דער טעאטער־ארבעט און מען קען אים חושד זײן אין פערזענלעכער פנױת און איבערנעטרי־ בענער התפעלות. זיסער דערצײלט אונז װענן די ײדישע טעא־ טער־דערשײנונגען דורך דער פריזמע פון א אינטעליגענטן און ניכטערן אבסערװאטאר. זײן באשרײבונג האט, בכן. מער װאג װי אן אביעקטיװער היסטארישער מקור. 1 .1 זיםער באשרייבס די ײדישע טעאטער־םארשטעלונגען, װעלכע ער האס בײגעװוינט אין קראקע. זײער אױסםירלעך. ער גיט איבער דעם אינהאלט פון דער פיעםע און שילדערט די האלטונג סון עולם אץ זאל און װי אזוי דער דאזיקער עולם רעאגירט אױף דעם, װאם קומס פאר אויף דער בינע. זײן באשרײבונג איז זײער לעבעדיק און בײ דער געוױסעד צוריקגעהאלטנקײט אטעמט די באשרײבונג מ־ט סימפאטיע, װאם גײט איבער מאמענטנװייז אין א נעדעמפטי ענטוזיאזם. אינטערעסאנט זענען אױך זיםערס אױספירונגען װעגן דער באדײטונג םון ײדישן טעאסער אלם קולטור״פאקםאר. בשעת מען לייענט ױסערס ארםיקלען, קען מען זיך נישט גענוג אפװונדערן, פארוואם דער גאליצישער אםימילאסארישער ארגאן װײזט ארויס אזוי פיל טאלעראנץ און גיט אפ אװי פיל ארט פאר ארטיקלען װעגן דערשײנונגען, װאם דארפן דאך זײן םארהאסט בײ די ,איסשיזנא״לײט. םוף־כל״סוף האט דאך אט דער ,זשארגאן״ און אט דאס ײדישע טעאטער בקרוב געדארפ געבן א טויט׳קלאפ דער אםימילאציע. עס בלײבט נאר די אײנ• ציקע דערקלערונג, אז די םון רעדאקטארן ,איטשיזנא״ האבן זיך נישט אפגעגעבן 'קײן דין וחשבון םון דעם היםטארישן מאמענט. זײ האבן פשוט נישט געהאט קײן השגה צו װאס פאר א נא• ציאנאליזירנדיקן כח עס װעט באלד אויםװאקםן אט די .סאלקם־ פאעזיע״ און טעאםער, װאם בײ זײער װיגעלע זענען זײ גע־ שטאנען, זײ האבן אפילו געמײנט נאאיװ, אז די װעלטלעכק׳ײט. װאם די ײריש־באװעגונג האט געטראגן אין איר שויט, װעס דערסירן סוף־פל־סוף צו אסימילאציע. 1 אדאנק א צופאל איז לעצםנס ארױס• געקומען אױף דער ליכטשײן די אינסע• רעסאנטע געשטאלט פון א י ג נ א ץ ז י• ם ע ר, דעם מערב• גאליצישן אסימילא• טארפוןאנהױב נײנ• ציקער יארן און פריינט פון יידיש. צו דער לעצטער יארצײט סון פרצן האב איך אין דער לעמבערגער .כװי• ליא״ אפגעדרוקט אן ארטיקל װעגן זיםערס א פוילישער איבער• זעצונג פון א פראג• מענט ,מאניש״, דער• בײ האב איך צום סוף, לויט דער בקשה פון פריינד זלמן רײזען צוגע• געבן א װענדונג צו אלע, װאם װײסן עפעס װעגן זיסערן, אז זיי זאלן זיך אפרופן און צושיקן ידיעות צום פריינט רײזען. די באקומענע ידיעות האס טאקע ז. רײזען פארעםנטלעכם אץ זיין ארטיקל װעגן זיסערן אץ יובל-נומער םון די ,ליטערארישע, בלעטער״. צו דעם, װאס איז שוין געשריבן געװארן װעגן זיסערן איז כדאי צוצוגעבן נאך א ביסל ידיעית, װאס עס ברענגטדער באקאנטער פוילישער געלערנטער פראפ. סטאניסלאװ עםטרייכער אין זיין ארטיקל ,די שול-יארן פון סטאניסלאװ װיספיאנסקי״,גע- דרוקס אץ דעם קראקאװער חודש-זשורנאל ,פשעגלאנד װספול• טשעסני״ 1932, דעצפמבער-העפט (1310-290.55. ז־סער האט באקומען א זארגעװדיקע דערציונג אין דער גימנאזיע סון דער הײליקער אננא, אין װעלכער ער האט גע• לערנט, זי איז געװען די ב.םטע מיטל-שול אין קראקע. די דאזיקע גימנאזיע האט ארויסגעגעבן א גרױסע צאל פוילישע געלערנטע, קינסטלער און פאליטיקער. אץ דער שול איז כםעט נישט נע• װען קײן ײדן, און זיםער איז געװען דער אײנציקער ײד אין זיין קלאס. צװישן זיינע חברים אין קלאס זענען געװען דער מחבר סון ,װעסעלע״ װיספיאנםקי און סטאניסלאװ עססרײכער. אין א קלאס העכער האבן געלערנס די שפעטערדיקע פראפעסארן װלאדיסלאװ לעאפאלד יאװארסקי, פרעדעריק צאל און סטאנים• לאװ ױאנדאקעװיטש, בײדע םעטמאיערס, װ. אנטשיץ און סטא• ניסלאװ דאמבסקי. בײ די שילער פון דער אננא-נימנאזיע איז פון די פריסטע יארן אן נעװען אנטװיקלט א שםארקער אינטע• רעס םאר קונסט, באזונדערס פאר טעאטער. דאס קראקעװער פוי• לישע טעאטער האט דעמאלס אגב אפס געגעבן געלעגנהײטן די שילער צו פירן דיםקוםיעם ארום פארשידענע טעאטער־פראבלעמען. װעגן זיםערס שפעםערדיקער ליטערארישער טעטיקייט, אחוץ דעם