Literarishe bleter · 1934-03-23 · 12 (23.3.1934) · p. Seite 188

ליטערארישע בלעסער נומ. 12 (515) זײט 188 םשה?יכסעגשסי־ן / נין־יאדק י. אפאטאשו ערי־אװגט איז בױ-יאדק םון דעד ״אונםעדװעלם״, ־דעלבע לעבן םיס זייערע אינםטינקטן, און די אנדע־ע, דעלכע לעבן ם־ט נשםהדיקייט, די שםדזןםען *ון א•:־ סטינקטן זענען ב־י אםאםאשון האםםיק און איםיעםיק. — א*אםאשום שטדאך איז נעל״םע־ם און געשליםן. יעדער זאץ זאנט עאעם סאד זיך. ער האט געשאםן א קאנםםרוקטיװן יידיש. — דערנאך האט זיך באװיזן אויף דער בינע י. אאאטאשו, װעיבן דעד עולם האם אויםכענוםען םיט אפלאדיםםענט;. ם׳האם גענומק א צ־יט ביז עד האט געקאנם קופען זנום װארט. ערשם װען עד האם אננעהויבן רעדן, האט זיך דער עילם נענועען באדויקן. י. אסאטאשו האט נעזאנט: ״דער בילדוננם״קאםיםעט •ק ,אדבעטע־-דיננ״ א־אנזשירט שרײבער־אװנםן. דער ה־נטיקער אװנם איז פא־ םיר. דעװ זאל א־ז נעאאקט, איבערנעאאקט — און דאמ ■א־ט זיך נישט םיט די ײידה־שםיטוננען, װאס טראנן זיך או־ןז אונזעד ל־טעראדישעד נאם. אין דעד אלםער הײם םלעגם •עדעם שטעטל האבן א נע- שװוידענעם ,יאר־עדוד,'. םאװ די לעצטע צװי־דרײ יאר האבן ז־ך נענופען באװײזן געשװוידענע ■עםיםיםטן, װאם האלטן אין אײן ק־עבצן, אז םיד גײען אונטער. ד• בעל־בבױה, די נײן זאנער, זענען שעדלעך, נישט ■דאדוקטיװ. זײ זענען אלײן אויםגעװארצלט. װענן װאם נײט דא? בײ אלע פעלקעד איז ליםעדאפור גענאנגען טון אויבן ארא8, ■ון די העדשנדע קלאם; צו די בדיםע םאםן. די ײדישע ליטעראםי־ האט זיך געשאפן פון אונטן א־ויף: ■ון די ב־ײםםםע טיטםטע פאלקם־שיבםן צו דער אינטעלינענץ. אין דער װעלט בישעװעט א קדיזים. דער רוקן־בײן פון דעי ״דישער ל־טעדאםוד — דעד אװבעטער און דעי קלײנבירגעד זענען די עדשטע געטדאפן נעװארן פזן דעם קריזים־פײער, אזן דאם פא־־ ד־עגער״ האם זיך במעט װי אפגעשטעלט. אויבנאויף איז עם בטעט װי נאדפאל. ם׳איז אבעד אן אוםזין צו מעםטן א ל־טע־אטו־ מיט ב־בער־ודאדוקציע. האבן םיר, ײד;. די נאלרענע עפאבע א־ן שפאניע, און די ביבעד זענען אדוים דאן־ נאר אין צענדליקעד ב־ב־־דן. די ״נײן-ואנעד׳ האבן א דפואה, אז װען די ײדישע ליםעדאםי' װעט זיך באפ־ײע; פו; ״כסד״, װעט זי נעדאםעװעט װעדן - דאט א־ז אן אוםזין. אונזע־ע קלאםיקע־ האבן נע־א־צלט אין ״טפד״ אין ם־פעק ז־ן ■־; װאדט. װען בײ אלע סעלקעד איז ליטעראטו־ נעװען בלויז א פא־' װײלוננ, איז דאם בײ אונז נעװען א נזיםװענדיקײם. דאם איז נעװען דאם נײטטיקע ב־ויט פו, רי פאם;. און דאם איז א דאנק פון ״םפ'* א־ן ט־סע־ן זק פ־ן װאדט״. — א־ן א נעהויבענעד שט־מוננ האט דע־ ריזיקעד עולם פאדלאיש דעם זאל. בוכהאנדלונג נ. שאפירא, װארשע נאװאליפהי 8 ס4ארז ))רהס םק דרןק קאנטאניסטן ־יק א. דעווין א נרו־כע היםטאר־שע אדבעט װענן דע־ נדויזאםעד בײשפ־ל■ לאזע־ י־דישע־ קינדער־טאדטיראלאגיע אין די צײטן פון צא־ נ־קאילײ דעם 1־ט;. 360 גרויסע זײטן — שײן ארײסגעגעפן — *רײז 7 זל. הריםם־יפארקויף: 3״\523ז13\\ ,0ע1ץ523 .א 13חי31י}813>ז י 562 16 0 ,>1 .ק .8 1ז1ק11סעוסא זונט־ק דעם 11 םעב-וא- א-ז אין נױ־יאדק םאדנעקוםען אן ע־ן־אװנט לבביד ידםף א9אטאשו. םיא־ז אײנע־ פק דעד םעדיע ש־ײבע־־אװנטן, װאם װע־ן א־אכזש־דט םון נאצ־אנאלן ב־לדוננס״קאט־טעט פ־נם ״א־בעטעד־דיננ״ װענן ײד־שע ש־ײבעי. א־ך בין א קו־צע צײם אין אםעדיקע, א־ז מיר נאך־װײניק א״םגעקימען בײצוזײן אזעלבע םינים אונםע־נעמוננען. אבע־ װי ב׳האב געהאט דעט אײנדװוק װענן דעם אמעדיקאנע־ ײדישן •ובלי־ קום. חאט פ— דאם הא־׳ן נעשראק;, ב׳זאל, חלילה, נישט אםאל אנט־עפן א לײד־ק; זאל... אבעװ א־ו־םגעװיזן האט ז־ך אנדערש. קיפענד־ק א שעה פא־ן אנהויב, איז םיד ש״ן שװעד געװען צי באקימען א ■לאץ צ-= זיצן־ דע־ א־נט איז פא־נעקיםען אץ זאל פין ״רענד־םקיל״. דעד זאל מאבט א דויקן אײנדדוק, אבע־ אנדע־ש איז דע־ עולם — דע־ ע־לם א־ז א־ן א הײטע־ע־ שט־טיננ, װ■ נעםט בײ גאד א נאענטע שמחה. מען ־עדט װעגן ־. אפאטאשו, דעט בעל־שטחה. ב׳האב נעװ־םט, א• אפאטאשו א־ז באל־בט בײט ײדישן לעזע־ ע—ם, אבע־ איך האב ט־ד דאך נ־שם פא־נעשטעלט, אז ם׳יאל דע־נ־ײבן א־א ג־״םע מאט. — ״א־ן קל־נ־קײט״, — האט דע־ אםע-יקאנעד ײד א ־עדטל. װען עד א־ז פון עפעם אנטציבט. או; איעלבע ״א־ן־קל־נ־קײטן״ פל־ען פא־ מײנע א־־ע־ן פון די א־ום־קע שבנ־ט מ־נע. — ״ט׳א־ז דאך עפעט אסאטאשי, הם, אײן קלײנ־קײם!״ צװ־שן אנדע־ע חאב א־ך באנעגנם מײנעט א באקאנטן, א פא־ב־ענטן העב־ע־םט אי; אן אב־־מן״הה־ פרעםעד פון ײדי־ ש־םטן. ב׳האב אויםנענלאצט א פאד א־־נן. — ה־תבן? — פדענ א־ך — ם׳טײטש, דו א״ף אן עדן־אװנט פין א ־ד־שן ש־ײבעד? דע־ ־ד־ש־םםן־פדעםע־ האט ז־ך האלב־פאדלירנד־ק צע- שםײבלמ - ״אויף אפאטאשים אן עדן״א־נט האש עם אפ־לו טיך א״ך נעצו־נן*. דע־ ם־אנ־אם פון ״אװנט״: דעפעדאם, טוז־ק, םא־דיעזונגען שץ אפאטאשים װעדק, און א־יך א סא־שטעלוננ, דאס א־ז נעװאדן אינטצענױי־ט פין אפאטאש־ס ק־װצעדע זאכן. אן א־נטע־עכאנטן און װא־עטען דעפע־אט װענן אפאטאשון אץ זײן שאפן האש געהאלטן ש. נינע־. צװישן אנדע־ע חאמ עי נעזאנם: — אםאטאשו א־ז דע־ אײנצ־קע־ ײדישע־ קינםטלע־, װעל- כעד חאש א־״ננעב־אבט א־ן דע־ ײד־שער ל־שע־אשו־ ״אםעדי־ קאנ־שקיש״. — םים א דדײ צענדליק ־אד צ־־יק האבז די ײדישע דע־ דאקמאדן נעחאלטן ד־ אלע דערצ״לוננען אזן םקיצן פון די ״דישע ש־ײבע־ אדס א צ ו נ א ב צו באם־צן די צײטוננע;. די ש־:ע ײדישע ל־שע־אטו־ א־ז דא אץ אטע־־קע נע־ען װ• א גר אין לאנד. אסא־ שאשו א־ז נעװען סץ דעװ ג־ופע ״ױננע״ װאש האבן אננפה״בן צו שאפן א גע־ײדע, נישט א צונאב. א נאנצן בנץ סא־ זיך. אפאטאש־ א־ז געװען א־נפ־ פץ די, ־עלכע האבי נעװאלש, אי ם׳זאל ז־ן א ש־נע- שעםפל שץ ײד־שע־ '־טעדאשור. די רײכע ״אמע־־קאנ־שקײט״ פץ מאש־װן אין םצענעם פון אלעדלײ םא־םן טיפ; פון די בעמטע ביז צו דעד א־נםערװעלט. בײ א*אטאשץ דעפ־עזענטידן פא־ש־דפנע סעלקער, װע״בע געפונען ז־ך אין אםער-קע. דאם פא־ביק־ט פין דאם/ פעלקע־, װאט א־ז נ־שש פאדאן אין קײן אנדעד לאכד א״ף •ענע־ זײט יט. ־עד מא־ש פי: םענששה־ט, ,װאש קימט פאד םא־ אינז אין נ־י־ •א־ק — דאש גיש א־ט די טעשעש. אפאטאש־ האט דעס פאדלאננ א־־פצובו־ען מאנימענשאלע זאבן — װאלקן־קדאצע־ אץ דע־ ־דיסע־ 1״יסעדאטוד. דאם ע־ששע טאנוםענטאלע װע־ק איז גפװען זינע ״פ״לישע װעלדעװ״ װו עד חאם א־ו־םנעבראבט נ־שש נא־ א־כצלנע ש־ם;, נא־ גאנצע דודות. אפאטאשו חאט נעקיקש אביפקט־װ פץ דעי־ײטנם, און נעװיזן די ל־בט און שאשנש. — אין זײנפ דערציל־ננען זעט טען צװי שט־אםען: מענטשן