Literarishe bleter · 1934-03-23 · 12 (23.3.1934) · p. Seite 182

ליטערארישע בלעסער נומ. 12 (515^ זײס 182 אױף נאך איין געביס זאל דא אננעהיזן װערןז אויםן נא־ מען-געבן. אי״ין בײשפיל זאל״ דא ״געבן א השגה װעגן װאס עס האנדלט זיך דא: ם׳איז "באקא״נט, אז בײ אונז, ײדן״ װערם א חולה מםובן צוגעגעבן דער נאמען,חײם׳, װאס הײסס בזגלײך ,לעבן׳. סארשטײם זיך: ס׳איז שװער אין א קורבן ארטיקל אויס־ צורעכענען די אלע פראבלעמען, מיט װעלכע די בוקונםכיקע םעטאםאראלאגיע װעט זיך םארנעמען. <ביז איבט סארנעמען זין מיט די״ דאזיקע פראבלעמען - װי םיט שטיף־קינדער-פארשידענע װיםנשאפן, װאם שטייען נאענם בו דער םעטאםאראלאגיע). איך וױיס, אז איך״האב אסך גאר װיכםיקע פראבלעםען״- גןןר געלןוזן אן א זײט. דער״ציל מײנער איז טאקע ני״שט געװען בו געבן״ א פולשטענדיק בילד פון דער זאך, נאר אנצװױיזן אויף א זאך, װאס האלט זיך איצט אין בויען און״ װעט םיט דער צײט זיכער או״יםװאקסן אין א בנין, װאם װעט אננעמען םארמען, װעגן װעלכע מיר האבן נאך הײנם גאר״קיין השגה נישט. צום םוף א קלײנע באמערקונג: אין נאנצן ארטיקל הןונ איך קײן איין ביכל נישט אנגערופן און קיין איין ,קװעלע׳ נישס אנגעגעבן. דאס קאן מאכן דעם אײנדרוק, אז אלץ, װאס געםינס ז״יך אין דעם ארטיקל, איז סײן ״דערפינדונג׳• נאך דעט ארטיקי האט באדארפט גײן א לאנגע רשימה פון פןןרשידענע ביכער, בי״כלעך און אפהאנדלונגען, נאר דאן װאלם אט די רשימה געװען פיל לענגער פון ארטיקל גופאי די ביבליאגראםיע װעט קומען אין מײן גרעסערער ארבעט, װאס האלט איבער 200 זײטן. אבער דאס איז א קאפיטל פאר זיך. אהער געהער דער תלמודי־ שער אויםדרוק ,סגי־נהור׳ אויף צו באצײכנען א בלינדן, אהער נעהערן די װערטער, װאס פארפײנערן דעם געגנשטאנד (,נפטר געװארן״ א. א. װ.). נעבן דעם עופעםיזם טרעט ארויס א צװייטע דערשיינונג פון זוכן באװוםטזיניק ,מיאוסע׳ װערטער, כדי צו באצײכענען א שונא, א ,םנוװל׳ ופאר װעלכן ס׳האט קיין מורא!>. די דאזיקע דערשײנונג װערט אנגערופן ,קאקאפ״עמיזם׳. אלם בײשפיל פון אזא אויסדרוקם־װארט קאן דינען פאלגנדיק באקאנט פאלקס-װערטל: ,װאס איז עםז - ם׳עסט נישט,* ם׳טרינקט נישט,' ס׳שטארבט נישם און ם׳לעבט? — א גוי: - ס׳טייטש? - ם׳עםט נישט, נאר ם׳פרעםט; ס׳טרינקט נישט - נאר ס׳זשלאקעט, ם׳שטארבט נישט- נאר ם׳פײגערט:' ענלעך דרוקם ױך אוים א ״גוי׳ װעגן ײדן. א ברײט געביט פין באײוסטזיניק־געשאפענע-דורן םאלק- מעטאפערן איז דער רײכער פאלקס־אוצר םון װערטלעך, רעםע־ נישן, מעשיות א.א. װ. אז רעטענישן - דאס זענען װערטער, װעמענם מעטאםערישע באדײטונג מ׳דארף זוכן - האט אנגעװיזן נאך אריסטאטעלעס. אט אייניקע בײשפילן: ״עס זיצן אין א גרוי• סער קרעםשמע אסך "שקאציסלעך, קומט ארײן א גרויםער גײ און טרײבט זײ ארוים?' (א קאטשערע שארט ארויס די קוילן פון אויװן). ,װײס געשפרײט, שװארץ געזײט, װוהין מ׳שיקט עס, אהין גײט עס? <א בריײ). ,צװײ גרעםערע ברידער לויםן נאך צװײ קלענערע און קאנען זײ קײנמאל נישם כאפן?' <די רעדער אין ײאגןז. דאסגלײכן װפרטלעך': ,ער קערם װעלטן״, ״ער כאפט הײסע לא״קשן׳, ,א זאק בארשטש׳, ״ער קװאקעט אויף רבנות׳. ,אן אקם האט א לאנגע צונג און קאן קיין שופר נישט בלאזן׳. ״אז דער שמש הײסם כאסקל, איז דאס שולעכל קײלעכ־ דיק״', װאם האם די זעלבע באדײטונג, װאם:",שטאס גראם מאך מיר א לעםניק׳ א. א. װ. אט דער מאטעריאל איז אזא שיינער און אזא רײכער, אז עס גלוסט זיך פשוט נישט אויפהערן צו ציםירן דאם ,פאלקס־מויל״. איצדק סץנגער / $11רשע ציגײגעדישע פאלהס-םאמיװז*) זעלטן גײען זײ צוזאמען, װי צװײ קינדער פון אײן מאמען, אפט מאכט ליבע דיך צום נאר, און זי לאזט דיר א נעדיזנע חרטה, סרערן פײן און צער״. און דער זונשטראל ציטערט, ציטערט: —״ליבע איז נישט תמיד פרײד, ליבע שפילט זיך אפט פארביםערט מיט דער קרױן פון סרויעריקײט, און דו ליגםט אין דײן געצעלם, פול מיט קלאג און מיט באדויער, און דײן הארץ װערט מיד און מידער פון דער ליבע און איר טרויעד!״ זאגט דאס מײדעלע מיט טרערן, זאגט דאס מײדעלע מיט צער: — אויב די ליבע איז א שפיל נאר, און זי סאכט אונז אפט צום נאר. אױב די טרײשאפט טום זי מײדן, און מיט איר גײט נאר די פיין, איז אדיע, דו זונענשײן, אי: אדיע, איר קארן-זאנגען, ס*נג*י ני״ס *יס דארס אין יענעם קילן טײכל װיל איך שלאפן, וױל איך ליגן, מיידל אין פעלד מײדל גײט אלײן אין פעלד, גאלדיק שײנט די גאנצע װעלט, נאר דאם מײדל גײס אלײן, און ם׳ײארגט זי א געװײן: — זאגט מיר, גאלדענע קארן׳זאנגען, איז דאס אמת, אז ער איז אויף תמיד שוין אװעקגעגאנגען ו האט ער טאקע מיך גענארטי נאלדענער זונשטראל. זאג םיר, ליבער, איז דאס אמת, אז מײן קרענצל איז פארװיאנעט און פארדארט, אט דער קראנץ, װאס ער, םיץ לעבן, האס ערשט נעכטן מיר געגעבן. וױגן זיך די זאנגען, װיגן: — מײדל ם׳איז אן אלטער ניגון, מיידל, ס׳איז אן אלםע ליד. װו די ליבע גייס, נישט תםיד גייט מיט איר די סריישאםט מיס, *) שין דעב בוך ־. ״פןןיקס־מ^סײין׳, ײןב *יז־ק יריק■