Literarishe bleter · 1934-03-23 · 12 (23.3.1934) · p. Seite 178

ליטערארישע בלעםער נום. 12 (ג51; זײם 178 קיעװער און שפעםער - אין דער װארשעװער .קילםור־ליגע־, םאמענטן, עפיזאדן, װעלכע װאלטן כאראקטערעזירט די פער׳ זענלעכקייט זילבערפארב און אײך די ספעציפישע אזמשסענדן, בײ װעלכע עס איז אויסגעקומען צו ארבעטן. אבער נישט איצט, װען דער מת איז נאך צ קבורה נישט געקומען, קען מען רעדן װעגן דעם אלעמען. א שטארטע ליבע איז געװען צו אים שטענ׳ דיק און א טיפע פיעטעם, — דאס כאראקטערעזירט אמבעםםן די באצױנג צו אים די נאנצע צייט. — די גאנצע צײט, װאס םען איז געזעסן םיט איס ביי אײן טיש און אויך אין די יארן— װען מען איז שוין געװען יעדער בײ אנדערע ארבעטן. ער איז געװעןדער סענטש דער אריססאקראם אין בעםםן און פײנםםן זינען םון װארם. עם איז נישט געקוםען בײ אים פון דרויםן ארויס, נאר עס יז געװען א טיף־אײננעװארצלטע אײגנשאפגא װאס האט אים באגלײט אין אלע זיינע װעגן די אלע יארן פון זײן געזעלשאפטלעכער ארבעס. ער איז געװען דער דיסציפלינירםער נעזעלשאפטלעכער טוער, װאם איך האב אין מײן לעבן געזען, און עס איז געװען בײ אים זעלבםם• פארשטענדלעך. דאס זעלבע האט ער אויך פארלאנגט םון זײנע מיטגײער, מיטטוער. בײ זײן גאנצער אויםערלעכער הארסקייט און אנגעצויגנקײט, איז ער געװען דאך הארציק, גוטברודעריש און ארויסבאװיזן פיל חברישקײט און גוספרײנטשאפט. ער איז כל״ימױ געװען דער טרײער דינער פון דער דישער רעװאלוציאנער׳םאציאליםטישער באװעגונג, ער האס אדורכ׳ געבראטן װעגן פאר דעם ײדישן סאציאליסטישן געדאנק, און אויך פיל װיםן און םי און בוחות געשענקט דער ײדישער קול־ טור׳ און שול-באװעגונג, — ײעלכע ער האט ברײט, נישס ענג׳ פארטײאיש אויפגענומען. םיט זײן נאמען זענען פארבונדן אנ״ געזעענע ריכטונגען אין דער ײדישער םאציאליםטישער װעלט און װיכטיקע קולטור׳אינםםיטוציעס. ער איז א לאננע צײט גע׳ װען דער פירעד םון ,ארט״; זינט זיץ קומען קײן פױלן — אײנער פון די טיכטיקסטע מיטגלידער אין דער צישא; געװען לאנג״יאריקער פארזיצער פון דער .קולטור־ליגע״; געװען אײנער פון די הויפט.טוער פון דער איניציאטױו׳גרופע ,קולסור׳ליגע׳*, װען די פארסײען האבן געװאלט זי אויפעסן; ער איז אויך גע• װען צװישן די טוער פון דעם ײדישן װיםנשאפטלעכן אינסטי• טוט. און אויף דער ארםאגראםיע׳קאנםערענץ פון ייװ־א אין וױלנע (אץ 0931 האט םארטראטן די ריכסונג פון נאםוראליזירן די העברעישע עלעמענטן אין דער ײדישער שפראך, און מים יוננט׳ לעכער באגײםטערונג האט ער פארטײדיקט זײן דאזיקן שטאנד׳ פונקס. - דאם איז, דיכס זיך, געװען די לעצטע קאנסערענץ, אויף װעלכער ער האס זיך אקסיװ באטײליקט. אונזער ײדישע קולטור׳באװעגונג אץ אונזער דור איז גע׳ בליבן פאריתומם ׳. מיט זילבערםארבס אװעקגײן רײסט זיך אפ א שטיק לעבן פון אונזער ײדיש׳״דישיסםישער װעלט. נחמן מײןיל מיט געבויגענע קעפ שטייען מיר ביים פרישן קבר פון אונזער טײערן פריינט אץ מיטארבעטער משה זילבערפארב ״ליטערארישע בלעטער״ פארלאג ב• קלעצהיז נ י פץ םארשידענע זײטן באגײםםערונגס׳װערטער אויפן אדרעס פון זילבערםארבן פאר זײן לעצטן ארסיקל. מיר האבן אלע באמת געשטױנט־. דער מענטש. װעסען עס איז לעצטנס שװער געװען צו מאכן א פאר טריט און עס איז אים פארבאטן געװען צו רעדן און צו באװעגן זיך, אט דער מענטש פארטרעט אין דער דיםקוסיע װעגן קיום׳האומה און קױכ׳הװעלט מיין אויסדרוק) דעם אפטיםיסטישן צד, דעם בעל׳בטחון! האט ער מיט עטלעכע װאכן צוריק אין זיין ארםיקל ,נאך א דאקטאר אדער נאך א קברות׳מאן״ (.ליט. בלעםער״, נומ. 6) גערעדט הארבע רײד מיט יעקב לעשסשינסקין, דעם פעםימיסט און געװארנט אים: ,ס׳איז דעריבער לכל הדעות איצט פריצײטיק צו לײגן אונז שטײנער אויפן הארצן... ס׳װאלט געװען לעכערלעך בײם ערשטן סימפסאם פון א קרענק לויפן נאך א דאקטאר און גלייכצײטיק נאכן קברותמאן. אזא .װײטזיכטיקע״ האנדלונג קאן אמאל װירקלעך טרײבן דעם קראנקן א ן קבר אריין׳. אץ דאס האט געשריבן א םענסש, װאס איז שוין זינט עטלעכע יאר געשטא׳ נען נאענט צו זײן אײגענעם קבר: םשה זילבערפארב האם אין זיך פארקערפערט די אלע וװנדערבארע טראדיציעס פון דער רוסיש׳ײדישער און ײדישיס• טישער אינםעליגענץ פאר די לעצטע דרייםיק יאר. שרייבן װעגן ױלבערפארבן — הײםט ש־ײבן א שסיק געשיכטע פון דער ײדישער םאציאליסטישער באװעגונג און אירע פארשידענע שטרע׳ םונגען אינם 20׳טן יארהונדערט. זינט ער איז צוגעטראטן צו דער רעװאלוציאנער׳םאציאליםטישער גרופע ,װאזראזשדעניע״ אין יאר 1903, איז ער בלב ונפש געװען איבערגעגעבן די אינטע• רעסן פון די יידישע ארכעטעד מארן און אידע אידעאלן, װי ער האט זײ אויפפגעפאסט און געשטאלטיקט אין זיין דיסציפלי׳ נירטן מח און שטרענגער אײנשםעלונג. ער האט זעלטן׳װען געמאכט אפנויגן, קיינמאל נישט געגאנגען אויף פשרות און גע׳ װען אויםגעהאלםן ביזן סוף. ער א־ז נישט געװען פון די גרינג׳ אויםפלאקערנדיקע, און אדרבא, ער האט אפט געהאמעװעט זײ■ נע חברים, מיטגייער און מיטארבעסער, אבער דערפאר האט ער װי קײנער געקענט היטן פאזיציעס, װיבאלד ער האט זײ געהאלטן פאר װיכטיק. ער איז נעװען מאדנע אפנהארציק און קיין צװײדײטנדיקן לשון נישט געקענט. א־ן אונזער צײט איז עם פון די גאר׳גרויםע זעלםנקייטן. און איז מען אמאל פון אים אװעק, איז מען דערנאך צוריקגעקומען. ער איז אין גע■ זעלשאפטלעכע אינםטיטוציעס געװע1 די פעםטע װאנט, אויף װעלכער מען האט זיך געקענט אנשפארן. און װויל איז געװען צו דער אינסטיטוציע, װעלכע האט געהאט ביי זיך משה זיל׳ בערפארבן. דער גורל האם אונז צונויפגעפירט מיט משה זילבערפארבן אין דער סאמע ברױזנדיקםטער צײט, אין יאר 1917, בײ קאפ״ שװינדלדיקער קולטור• און שאפונגס־ארבעט, און אונז אװעקגע־ זעצט ארום אײן טיש. סאג׳אײן טאג׳אײן—און אזױ אייף יארן־ לאנג. מיר זענען מיט זילבערפארבן מענטשן פץ םארשידענע כאראקטערן און טעמפעראמענטן, אבער אין דער ארבעס איז אין משך פון יארן געקומען א טיפע םארשטענריקונג. װיפל מאל חאט מען זיך געלאזט שװעבן אין װײטעהויכן, און ער האט אפ׳ נעהאלטן, װיפל װארנונגען האט ער געמאכט פאר צו׳װײם םאר׳ גײן, אבער מען האט זײנע װארנונגען אץ אפילו םארװורפן אנגענוםען פאר ליב, פאר גוט, װײל געװוםט, אז זיי שטאםען פון טיפער אויסריכטיקײט אץ פון כרײער איבערגעגעבנקײט צו דער זאך, װעלכע מיר זענען, יעדער אויף זײן אוםן, געװען איבערנעגעבן. מען װאלס געקענט און געדארםט ארויסברענגען א ריי אזעלכע מאמענטן װעגן אונזער צוזאמענארבעט אין דער