Literarishe bleter · 1934-03-16 · 11 (16.3.1934) · p. Seite 170

זײנ 10 ל־טערארישע בלעטער נומ. 11 (1514 ד2רא? םש;$ר2ר / דיעע מעו אויפמעולןזאמלן״ט צו אונזעו ליטעואוישן נאנויתס ביכער־פראדוקציע אלײן האט אין דעם סאריקן יאר מ־װקא : דעם םאריקן היטלער׳יאר) ארגענטינע ארויםגעגעבן פ ר א פ ן צ א נ י ע ל םער ביכער, װי אין דער גאנבער וױ:לט. עס זעני דארטן דערשינען פאר דעם יאר 1933 לידער, דערבײל ננק דראמען, װי אויך פעדאגאגישע און אנר, װיכטיקע ביכער מרדכי אלפערםאן, יעקב באטןןשאנסקי, אביגדוד שפריעער, :חד צוקער, שמואל גלאזערמאן, משה שפרינבערג, מ. ד. גיסזי יצחק איזאקםאן, ליטמאן, ם. גראניטשטײן, משה רובין, ס. פיאש, א. א. גאלדשםײן. י. ל. װינאקור און אנדערע, ס״ה. 21 ביכער פון 18 מחברים <זע י. באםשאנסקיס ארטיקל ,ז ײדישע געדרוקטע װארט אין דעם יאר 1933״ אין ,די פיעכז פון 1׳טן יאנואר 1934). אבער װער פון אונז (אק מזרח׳ און מערב׳אײראמ װי אײך אפילו אין בפון-אמעריקע) איז מער׳װײניקער באקע מיט אט דעם שלל ביכער פון ארגענסינע און װער סון (שרײבער און קולטור׳סוער) נעמט זיך די מי ברײטער און נויער צו אינפארמירן די יידישע עפנסלעכקײט װעגן אס אלע ניי׳דערשיינונגען (נישט נאר, אגב, פון ארגענטינע איייץ ,מען האט דער װאקסנדיקער ײדישער ליטעראםור ארגענטינע — שרײבט ש. ניגער — טאקע אין דער * נישט געשענקט נענוג אויפמערקזאמקייס. םען האט נישט גס געשריבן װעגן די עלטערע פארשסײער פון דעם ארגענם•:, ײדישן װארט. מען האט דעם ברײטן ײדישן עולם נישס * פארמירס, װי געהעריק איז, װעגן די יידישע שרײבער ו װערק, װעלכע האבן זיך באװיזן אין דער דרום־אמעריקאניס רעפובליק. דאם איז א גרויםע עװלה. און די עװלה איז : גרעסער דערפאר. װאס מיר אלע לײדן פון איר, נישט נ דער יונגער ארגענפינער צװײג פון דער ײדישער ליטעראני זענען מיר אלע דאך פאראינטערעסירט אין דעם אויפקוב, דעם וװקס פון דעם נײעם ײדיש׳ליטערארישן צענטר. ־יי מיר אים געװים געדארפט צוגעבן מוט — און נישס נאר ו אלײן, מיר װאלטן אים געדארפט העלפן קלאר מאכן די 8' ב^עמען, װעלכע שטײען פאר אים, — די פראבלעמז װעלכע האבן אן אלגעמײנעם נישט קיי לאקאלן כאראקטער״זש. ניגער ,ײדישע ליטערינ אין ארגענטינע״ אין נױ׳יארקער ,טאג׳ פון 7-טן יאנ. 1934>• אבער דיזעלבע ,עװלה״ באגײען מיר נישט נאר נני דער װאקסנדיקער ײדישער ליטעראטור פון ארגענטינע. אויך װאקסנדיקע יידישע ליטעראטורן פון פוילן און רוסעניע.! דרום׳אפריקע און אפילו פון צפון׳אמעריקע, װער רעדט נ?ו די שטארק׳אויפגייענדיקע ליטעראסור פון םאװעט׳רוסלאנד 5 קומען נישט, לײדער, די געהעריקע ,אויפמערקזאמקײם׳ *י אין אונזערע ספעציעלע *יטעראטור׳קריטישע אינכאײי זשורנאלן... איך מײן דא, דער עיקר, דעם ליסערארישן!;״װיז אונזערן, װאם לעכצט באזונדערס שטארק נאך דער אויםכיפח זאמקײט מצד די עלטערע און מער־דערםארענע קאלניו 1 װאס נויטיקט זיך באזונדערם שטארק אץ דער אױפ״לײ1 פון פארשידענע פראבלעמען, װאס שטײען פאר 'אים - י• נאכװוקס אונזערן — ,פראבלעמען, װעלכע האבן אן א״885" נעם. נישט קײן לאקאלן כאראקטער״... נישט נעקוקט אויף די ירידה-שטימונגען, װאס האבן לעצטנס פארכאפט די .אויבערשטע שיכטן״ פון אונזער שעםע׳ רישער אינטעליגענץ און נישט געקוקס אויף דער גרויסער פאר׳ לוירנקײט אין דער גאדער ײדישער װעלט — הערט דאך נישט אויף דאס יידיש װארט אויפצוקומען םטיכיש פון אונטן ארויף און מיטן אימפעס פון אויפשיםנדיקע פאנטאנען שפרינגען׳אויף אין פארשידענע װעלט׳סײלן נײע פעריאדישע אויסגאבעם, װאס באפרוכפערן גאנץ נײע שטרעקעס פון אונזער קולטור־װוקס און אנװוקם• אט, למשל, איז פאר אונז לעצטנס אנטדעקט געװארן א ,נײ״ לאנד — רוםעניע. פון דער ײדיש־רומענישער שרײבער׳ משפחה זענען אונז געװען באקאנט נישט מער, װי דער פאבל־ האפטער סאבוליסט אליעזר שטײנבארג און (זײ צו לענגערע יאר) — איציק מאנגער און יעקב שסערנבערג. איצטער אבער איז אדאנק י. ד. איזראעלס חודשדיקן ,אויפגאנג״ אין מארא־ םורעש־סינעט געקומען צום װארט דער גאנץ׳באדייטנדיקער ליטערארישער נאכװוקם פון רומעניע, װאס די נעמען זײערע (גינינגער, טראכטנבערג, יאקיר, לערנער, סאקציער, סעגאל, קאשבער, קונשטאט, שװארץ, שקאלניק און אנד.) הערן מיר כמעט צום ערשטן מאל. אויך דאס װאכנבלאט ,די װאך״, ײאס האט אנגעהײבן לעצטנס דערשײנען אין בוקארעשט, אונטער דער רעדאקציע פון מ. אלטמאן, י. שטערנבערג און ש. ביקל, איז געװארן א לעבעדיקע טריבונע פאר גאנץ׳אקטועלע קולטור־ און געזעל־ שאםםס-םראגן און נישט נאר פאר דעם ײדיש׳רומענישן קיבוץ אלײן• דאס נעםלצכע האט אויך פאסירט לעצטנס מיט ענגלאנד: אויך פון ענגלאנד, סון דעם ײדיש־שעפערישן ענגלאנד האבן מיר ביז צו דער לעצטער צײט װינציק געװוספ און נאך װינ־ ציקער געהערם. איז געקומען אין לאנדאן י• נ. שטײנבערג און אנגעהויבן ארויםגעבן דארטן זײן װאכנבלאט ,דאס פרײע װארט״, װו ^גס קוסען צום פרייען װארט אלע לעבעדיקע כחות פון דעס ײדישן קיבוץ אין ענגלאגד. ,יידישע יידן פון ענגלאנד ׳. — שרײט אוים איינער א באגײסטערטער לײענער י. פערקאװ אין זײן באגריסונגס־בריװ צו דער דערשײנונג פונם 20-םן נומער ,דאס פרײע װארט״ — ײדישע ײדן פון ענגלאנד: לאמיר באגריסן דאס אויפריכטיקע ,סרייע װארט״. מיר האבן נאך גענוג פאטענציאנעלע כחות אין אונזערע פאלקסמאסן. לאמיר זײ פארמירן ארום דעכ אמתן םרייען װארט: דאס װעט שטיצן, קוראזשירן און אזוי ארום אויפמונטערן אונזערע היגע פארהארעװעטע, פארזארגטע ײדישע ײדן.״ אט די זעלבע ,פאטענציאנעלע כחות״ פון אונזערע פאלקס־ מאםן האבן אין דער לעצסער צײט באזונדערם שטארק זיך אנגעהויבן אנטפלעקן אויך אפילו אין די נאך גאנץ־ױנגע ײדישע ישובים פון דרום־אמער קע, װי אורוגװאי, קובע, מעקסיקע, האװאנע, — שוין נישט גערעדט םון ארגענסינע, װו ,עס האט זיך אויסגעקריסטאליזירט אן ארגענםיניש־ײדישער שאפנדיקער ישוב, א זאפטיקער און א פעסטער, פול מיט אימפעט און ענערגיע, מיט װילן און מוט׳ (זע ,אפענער בריװ״ פון ד״ר ל. זשיטניצקי אין בוענאס אײרעסער ,די פרעםע׳ פון 13־סן אקטאבר 1933). ם׳איז גענוג צו זאגן, אז אויפן געביט פון דער ײדישער