Literarishe bleter · 1934-03-16 · 11 (16.3.1934) · p. Seite 166

ליטערארישע בלעטער נוס. 11 (14ס זײט 166 ע ק ס ט א ז*> נאכט-עקספעדיציע מיז געניסן פון דער הילף און קאנטראל פין ענב׳ שפרעכנדע מלוכהשע אדער געזעלשאפטלעכע ארגאנען. די סאר׳ שונגנם׳עקםפעדיציע מוז מיט אלע מיטלען אײסװײכן סוביעק• סיװע .אײנדרוקך׳. נאר זי מוז שטרענג אביעקטיװ באאבאכנן רעאלע האנדלונגען, סיטואביעס און אויסדריקן (וע םײן בוך ,דער װעג צום מענסש״, קאפ. 2 און קאפ. 7). אזא עקספע• דיציע װאלט געקאנט מעטאדיש אויפכאפן און באשרייבן די גראנדיעזע נשמה־לענדער פון ארגיע און עקסטאז, די אונטר־ װעלט און אויבערװעלט פון אונזער פסיכישן לעבן. װעלכע זענפן אזוי װײט־װייט און ראך אזוי ענג םארבונדן מיט אונזער שיק זאל. מיר װעלן נאר א פריער גאנץ־קורץ דעפינירן די באגריפן פון ארגיע און עקססאז. אויף װיפיל די שפיל איז א פרײע טעטיגקײט, װןזס דינט נישט דער צופאםונג, נאר םארװירקלעכס דעם מענטשנס לײדנ• שאפשן, אויף אזוי פיל זענען ארגיע און עקסטאז צװיי קעגנזעצ• לעכע עקםטרעמען פון דער אימבאגרענעצםער שפיל׳םרײד. אין דער ארגיע, װאס איז פארבונדן מיט אלקאהאלישע און ערא• סישע עקםצעק, בושעזזען פרימיטיװע לײדנשאפםן, װאם שעדיקן די לעבנם-פעיקייט םון מענטשן און מאכן אים ביןולאגיש מינ• דערװעשטיקער װי אין טאג-טעגלעכן לעבן. אין דעם עקסטאז אבער, װאס איז פארבונדן מיט אן אינערלעכן אויםשטײג, וױרקן שעפערישע ליידנשאפטן, װאם מאכן דעם מענטשן פרארוקטיװער און ברענגען אים אויף א שעםעריש־העכערער שטוסע, וױ דאס סאג׳טעגלעכע לעבן. די ארגיע שלעפט דעם םענטשן אין דער נידער, װען דער עקסטאז ציט צו שעפערישער הױכקײט. ביידע לאזן נישט די געזעלשאםט שטײן אויף אײן ארט און ציען זײ אנטאגאניסטיש — בארג-ארויף אדער בארג־אראפ. נאך אן ארגיע פון צעױשעטע פרימיטױוע לײדנשאסםן פילט זיך דער מענטש אפגעשװאכט, האט דאס געסיל פון אינערלעכער צעלאזנקײט, צעפאלנקײט און געפאלנקײט. נאך אן עקסטאסישן פראצעס אבער פילט זיך דער מענטש דערהויבן און בארײכערט, קאנצענטרירט און פאראינערלעכם (״אינטים׳־). אט אזוי פאםירט עס אםט, אז ערשט אין א געװיםער צײט נאך א םארװײלוננ, װען דער םאר• בלענדנדיקער גלאנץ און מאמענטאלע רײצונג פארגײען, דערפילט מען ערשט די אייגנטלעך צעשטערערישע אדער גום-םוענדיקע װיר• קונג פון דער פארװײלונג. מיר באצייכנען עם אלם נאכװירקונגם־מעטאדע, װו מ׳קאן לוים דער נאנ• װירקונג אורטײלן, צי האט םען געהאטאפרי■ מיסיװע אדער אן אינטימע איבערלעבעניש. איצט מאכן מיר א ווײטערן שריט און באאבאכטן עטװאש גענויער דאס באקענטע גרויםשטאםישע נאכט-לעבן. װען מען גײט ארויס נאך א האלבער גאכט אין דער גרז םער שטאט, קאן מען צוערשט זען, דאם די סענםטער אין מי־ נסטע הײזער זענען פינססער. מ׳הערט דארט נישט קײן גערי ׳ שיקע באװעגונג, קײנע הויכע שטימען — נארםאלע םענט ן שלאפן איצס אין דער הערשנדיקער נאכס־רו. אבער נישט איג מענטשן אין שטאט שלאםן איצט אין דעי נאכם. צוזאמען םיט דער זוכנדיקער פאליצײ־װאך, קוםען מיר ארײן אין א באהא ־ טענעם נאכט־קלוב. דארט זיצן פיל םענטש און שפילן דװ ך דער נאכט אין קארטן. דער םארשמאכטער אזארט־ש^יל רע־ש ארויס פון זײערע אומרויקע באװענונגען, און דעם פיבער-גלא ץ אין די אױגן. ערגעץ אין א רעסטאראן טראגן זיך םון א װײשן פראפ. פישל שניאוירםאן 1 װ$רשס א ד ג ־ ע א ו ן אויף בײדע זײטן פון טאג־טעגלעכן נארמאלן נשמה׳לעבן, אין צװײ קעגנזעצלעכע און דאך זיך בארירנדיקע פאלױםן. גע• פינען זיך דער עקםטאז און די ארניע. װי װונדערלעך זיי זע• נען, װעקן זײ אבער װייניק אונזער נייגיריקייט. אויך די פםי• כאלאגיע האס זיי נאך װײניק געפארשס. ספעציעל די עקספערימענטאלע פםיכאלאגיע, װאס פארנעמט זיך הויפטזעכלעך מיט עלעםענטארע פםיכישע דערשײנונגען, װעלכע זענען צוגענגלעך פאר עקםפעריםענט און לאבאראטארי• שער באאבאכטונג. דער פםיכא־אנאליז פארנעמט זיך, אנשטאט מיט אביעקטױוער באאבאכטוננ, מיט דאגמאטישער אויםטײטשונג, װאס װיל ארײנקװעטשן דאס גאנצע נשםה-לעבן אין פרימיטיװער עראטיק. ס׳װייזט זיך דא ארויס די נאטור פון די מייםטע מענטשן, װאם באזעצן זיך אין לענדער מיט א מעסיקן קלימאט, און װײסן װײניק װעגן די װײט-װײטע זון-באגליטע טראפישע לענ דער, אדער װעגן די אײז־באדעקטע ערד־טײלן — כאםש אײן אסמאספער נעמש דאך ארום אלע ערד-טײלן, און די װינט־ ששורעםס און װאסע-־ששראמען פון יענע װײט־װײטע ערטער װירקן דאך אויף דער לופט, װאס מיר אטעמען דא אין מעםיקע לענדער. אזױ םארגעםט זיך אויך די פסיכאלאגיע הויפסזעכלעך מיט דעם נארמאלן נשמה־לעבן, און פארשט װײניק יענע פלו־ מרשט װײט־װײסע אינטים־תײםע נשמה־לענדער, װי ארגיע און עקםסאז. אבעי װי װײט און זעלטן אט די בײדע זאלן נישט אייסזען — װירקן זיי דאך אויף אונזערע שטימוננען און געפילן. אויף דעם גאנצן גורל סון אונוער פסיכישן לצבן. אין דער הינזיכט האט די מענטש־װיסנשאפס שוין באשריבן פארשידענע אויפקלעינדיקע פאקסן. איצט װילן מיר מאכן א מין פראבע־ עקספעדיציע אין דעם גרויסשטאט־שן נאכס־לעכן גראד אין דער םינםטערער נאכט־שטילקייט (לויט דער מעטאדע פון רו־צײטן), אנטפלעקט זיך דאם געהײםע לעבן פון ארגיע און עקסטאז. די נאבש־עקספעדיציע באנוצש די מעשאדע פון רו־צײטן, װי אויך די םעטאדע פון שלאף און נאכט־חלומות, לויט װעלכע ם־פארשט דאס שפיל־לעבן אין צײטן פון װאך־רו אדער שלאף־ רו, װאס די ערשטע איז פארבונדן מיט שפיל און די צװײטע םיס חלוםות אדער פאגםאזיע־שפיל <זע מיין בוך ״דער װעג צום מענטש׳ קאפ. 7). פארשטײט זיך, אז די עקספעדיציע בא־ נוצט לױם באדארף אלע אנדערע םעטאדן פון שפיל־פארשונג. אונזער פראבע־עקםפעדיציע װעט אויפכאפן נאר די אל• געמײן־באקאנטע און סאמע טיפישע דערשײנונגען פון נאכט־לעבן, ײאס װעלן דעם גאנצן ענין קלאד און אײנפאך אויפקלערן. אחוץ דעם װעם עס דינען אלם אויסלאנגם׳פונקט פאר דעם פראיעקט פון א גרויםער פסיכישער נאכט־עקםפעדיציע, װאס זאל זײן טעכניש און װיםנשאפטלעך באװאפנט. אונטער דער לײ• טונג פון א געשולטן פסיכיאטרישן שפיל-פארשער מוזן אין אזא עקשפעדיציע נעמען אנםײל פםיכיאטרן, פסיכאלאגן, אלגעמײגע מעדיצינער. קרימינאלאגן, פאליצײאישע שטאט״קענער, סאציאל• ססאטיסטיקער און היגיעניסטן. די נאכט״עקספעדיציע מוז גע• פירט ווערן אץ פארשידענע שטעט, װי אויך אין דער ועלבי. קער שטאט אין פארשידענע צײטן. פארשטײט זיך, ראס אזא *) פראגםינס פינם ביך ,״ששיל אין נערװןז״, װ$ס דעישײנט אינ־ ב״בן אין פןרלאב .״מזםענט׳*, װ*רשע,