Literarishe bleter · 1934-03-16 · 11 (16.3.1934) · p. Seite 162

ליטערןרישע בלעםער נומ. 11 (4'5) זײט 162 פון פלאפלען, פון זײן אמאליקער טבע, האט ער זיך געמוזט אפגעװוינען; מען קאן עס לײכט אננעםען אלס אפחחקערײ םון מוסאלינין. איצט שפילט ער ליבערשט אין קארטן, און דאס איז טאקע פיל בעסער: דאם פאלק דארף נישט דענקען און אױך נישט צופיל רעדן. אפשר װעט עמעצער נישט װעלן גלױבן, אבער א םאקם איז עם, אין איטאליע איז בפירוש נישטא קײן ארבעטסלאזי- קײט. אמת, מען קאן טרעפן הונדערטער מענטשן, דער מארק איז איבערפילט מיס זײ, די װאקזאלן אויך. זײ שטײען אנגע׳ שפארט אץ די מויערן און גענעצן םון לאנגװײל, אדער זײ שפילן גאר אין פוסבאל. קיין ארבעטםלאזע זענען זײ אבער נישם: זײ האבן אבער קײנםאל קײן שום באשעםטיקונג נישט געהאט אץ האבן קײן שום אויסזיכטן זי צו באקומען. רעגיסטרירן זיך גײען זײ אויך נישס. היינט װי קאן מען זײ פאררעכענען אלם ארבעטםלאזע? דאס איז דער נײער מענםש אין אײראפעישן זץ: ער ארבעט נישט און איז אויך נישם ארבעטסלאז. אין דײטשלאנד האלס עס שוין אויך דערבײ, אז דער קריזים און די ארבעטםלאזיקייס זאלן םארשװינדן. די ארנאני׳ זאציעס מיט זײערע סארשאלטצנע טאריפן זענען שוין פארניכ׳ טעט. די קאנצענטראציע׳לאגערן, די תפיםות און די ארבעט׳ באטאליאנען טוען שוין דאס איבעדיקע. אויך דא זעס מען שוין דעם נײעם מענטש אונטערװעגם: דער מענטש אן טאריםן, אן פרעטענזיעם אויף לעבן, דער מענטש, װעלכער ארבעט נישט צוליב דער העםלעכער באדערפעניש צו םארדינען. נאר װעל׳ כער איז גרײט צו ארבעטן פאר די גראשנס, װאם דער באלע׳ באם באװיליקט אים צוצוװארפן. ,די פרײר םון ארבעטי, — אט ראם איז דער נײער לאזונג דא אין מערב׳אייראפע, װו נישט געקוקט אויף דעם קריזים און דעם כאאס האט מען דעם אי׳ דעאליזם נאך נישט אינגאנצן אנגעװוירן, די ,םרײד פון ארבעטי, װעלכע דערפירט דעם ארעמען מענטש ד<רצו, ער זאל זיך, דאם װײב און קינד און די אײגענע געדערים פארגעםן אץ בלויז ארבעטן, ארבעטן... אין איסאליע רופט םען די דאזיקע ,פרײד״ ארויס מיט ריצנאײל, אין דײטשלאנד באנוצט מען זיך מיט נאך שארפערע מיטלען — צי דען האט דער דייטש װיי׳ ניקער אידעאליזם אויף זיין הויט, װי דער איטאליענער? דער נײער מענטש האלט שוין דערביי, ער זאל באקוםען זײן געשטאלטונג: אין איטאליע דערקענט מען אים דורך דעם, װאס ער איז שטום און דאר, װי א שטעקן; דער אמאליקער אנגעפוישטער, גוט׳דערנערםער איטאליענער, איז אן אסקעט, א פאקיר געװארן. אין דײטשלאנד איז דאס נאך מער קענםעװדיקער: די נאציס האבן אים, דעם נײעם מענטש, נישט בלויז שטום גע׳ מאכט, נאר זײ האבן אים פשוט די ציין אויםגעהאקם. די ציינ׳ לאזיקײט װירקט װי א פארזאג, אז ער װעט שוץ קײנמאל מער נישט רעדן און דערמאנען װעגן עםן. אט אזוי פאסט אויף די אלטע װעלט די נײע פראבלע׳ מען; די הענט ציסערן אסילו א ביסל, אבער דער װילן איז א גוטער. דער אלטיטשקער װייםט גאנץ גענוי, װאס ער װיל און ער קאן דאך דעם באגריף צוקונפם אויפסאםן אלם זײן םאר׳ גאנגענהײט. און פרוװט מען אמאל געבן צו םארשטײן, אז דאס נײע איז גארנישט דאס, אז דאס נײע קאן בשום אופן נישט זײן דאם שטרעבן די אײגענע םעניליםעט אויפצוגאלװאניזירן, אז בעסער װאלט געװען, װען מיר װענדן אונזערע בליקן צוס מזרח, גײם דער אלטיטשקער ארוים פון די כלים. פערװערזי׳ םעט קאן ער נאך מיסמאכן, אבער ױגנטלעכן בארבאריזםיקײנ׳ מאל אין דער װעלט. קאמף פאר דעם נײעם. אויף צעםוילטע חורבות װאקםן קײנמאל נישט קײן נײע װעלסן. עס איז פדאי צו פארנאסירן דאס אפלאכן און אפשפאטן םון דעם נײעם לאזונג, װאם קומט פונם ראםנפארבאנד: דער נײער מענטש! נײע מאדעס, נײע פאםאנען, — דאס לײגט זיך נאך אויפן שכל, מען קאן זיך אפילו צו דעם באציען מיט יראת׳הפבוד, אבער נייע מענטשן — דאם איז קאמיש ז דער ערנסט פון הײנםיקער צייט האט אבער אױך פארטשעפעט מערב-אייראפע, און מען שושקעט זיך שוין אונטער: אויב עס זאל שוין עפעם נײעם קומען. װעט עם אפשד זיין פון איםאליע, אדער פון דייטשלאנד ז דער מערב׳אײראפעער איז גארנישט אזא טיפש, ער װײםט גענוי, אין װאס עס האנדלט זיך אץ איטאליע. און נישט אומ׳ זיםט זענען די טוריםטן קיין איטאליע אזוי באגײסטערט פון מוסאלינץ. פרעגט מען זײ, פארװאס זענען זיי אײגנטלעך אזוי באגײםטערט מיט דער איצטיקער איסאליע, ענטפערן זײ: די צוגן גײען פינקטלעך אפ און קומען אן צו דער צײט. מוסא׳ ליני האט אײנגעשטעלט ארדענונג, געמאכט א פאראנדעקז און װען מען שםעלס א װידעראנאנד, אז דער פרעציעזער באן׳פאר׳ קער איז נאך נישט אלץ, באקומט מען ערשט דעם אײגנטלעכן תירוץ, װאס כאראקטעריזירט דעם אמתן פרצוף פון איטא׳ ליע: ,מוםאליני האט דעם טאריף אפגעשאפטז אט דא לוינט באמת צו לעבן, דא שטײען נישט די ארבעטער מיט די הענט אין די קעשענעס אץ שיצן נישט דעם טאריף, בשעת עם איז נישטא קײן ארבעט. ,סאריףז איך װעל דיר שוין געבן א טאריףז״ און — אדער איבער דעם קאפ, אדער א האלבן לי׳ טער ריצנאײל, ־ און מ׳שװײגס שויןו אט װי מוסאליני פאר׳ שטײט דאם ו דער כיטראק האס אפילו די ארבעטסלאזע׳פראגע נעלעזט, נישס באלאםסנדיק דערבײ די פארמעגלעכע קלאסן. און דאס ריצנאײל װערט דאך פראדוצירס אין לאנד גופא. היטלער דארף זיך בײ אים לערנען. די בײדע — זײ האבן די צוקונםט ױ געװים איז עפעס אין דעם פאראן, װאס האט צו טון מיט דעם נייעם מענטשן, — זאגט דער אלטיטשקער. דורך מו־ םאלינין און היטלערן קאן דאס לעבן, די עקזיסטענץ, װידער באקומען די אלטע פארם — עם לעבט פאר אים װידער׳אויף די אײגענע ױגנט, דער גאנצער מיטלאלטער מיס דעם גאנצן קלאפערגעצײנ. אץ דײטשלאנד פליען ארום די ראבן איבער דער נײער גאלגאטע, קאן זיך דער מערב׳אייראפעער עפעס בעםערם װינטשן ז עם האלס דאך דערבײ, ער זאל װידער צו׳ שװימען צו דעם האפן פון זײן פריםטער ױגנט. און אין איטאליע — יא, דא גײט׳צו די װידערגעבורט זייער שםיל, לחלוםין רויק. איך האב דעם לעצטן ײינטער דארט פארבראכט, א װינטער אן אזאן, אן זויערשטאף; דא, אין אי׳ טאליע, איז זײער שװער צו קריגן פרישע לוםט. מוסאליני האט דאם פארשטאנען, ער האט דאס לעבן אין זײנע זױערשטאפן און זײנע װיטאמינען ארײנגעפירט, ער האט דאס איטאליענישע פאלק אין קרעסינען און אין װאנןערנדיקע שאטנס פארװאנדלט. דער אמאליקער איטאליענער, דער טומלדיקער, דער לעבנס׳לוס׳ םיקער, פון װעלכן עס האט מםש ארויסגעשפרודלט פרייד און זיננעװדיקײט, איז איצט שטום געװארן, מען קאן פון אים פשוט קײן ײארט, קײן שסײכל נישט ארױסקריגן. צי דענקט ער גאר איצט בכלל? קײנער װײסט דאס נישט. ער ענסםערט נישט, ער קװעטשם בלויז מיט די אקסל. לייענען לײענט ער אויך נישס, װײניקסטנס װען עמעצער באאבאכט אים. אבער אץ קארםן שפילט ער, דאם איז זײן גאנצער צײט׳םארטרײב. אבער