Literarishe bleter · 1934-03-16 · 11 (16.3.1934) · p. [Seite]

פרייז;50*גר.,אץ,אױםל*נד סד גר. םעי־ץ 1934 8סז3תז 16 ד־טש־אריבזע א־קוסמדיר־םע װאמשדיפמ פאד?יוםעראטוד טעאביעדאוןקונםפי יזדיריד פארי־לאג 3.קעעצק־־ן,װארש<צ ל כ ס ע ד ר מ ע נ ט ש לעולם ועד. אױ נאך איגט אױך פאראן א ױננסז ער זעט זי נישט. םמארקאטשעם, יא: אבער ױגנטז נײן, בלויז װען ער איז ױנג געװען, דאן איז געװען א ױגנט — און באםטא: און איז די װעלט םין די לעכער ארויםגעקראכען? אהער דעם שטעקן! צוריק! נידער מיט דעס ליארעם ״נײע גײסן, נײע געדאנקען׳! דעריבער, טאקע, פארטשעפעט ער זיך אלע■ םאל. ער װיל אבער דורכויס די װעלט ברענגען אין ארדענונג. נאטירלעך מוז זי. די ױגנס, העלםן.— די ױגנט, װעלכע ער האט אזוי פײנט; ס־ט גרויס םארזיכטיקײט םירס זי אים םין הי״טערן אויװן אפער *ום גרינעם סיש. און ער האט אײגנסלעך רעכט, װײל זי צאצקעט זיך םיט איס און םידט זיך םיס אים ארום װי מיט עפעם א גאטהײט. בײ דעם גרינעם טיש כאםם ער א דרימל פון שװאכקײט, פון געדאנקענלאזקײט, זײ■ ענדיק אײנגעמידט פון סוישן דאס ארמ. און בשעת דאם ״גערומפל״ האלט אים אונטער, ער זאל, חס וחלילה, נישט אראפ• םאלן אויף דער ערד, טרוימם ער נאך, אז ער ארדנט אײן די װעלט. ״האך דעם קײזער!׳ קװיטשעט ער און ציטערט מיט דער אויםגעהויבענער האנט. און דאס גע• רומפל געװאלדעװעס און ברילט מיט: ״האך, דער קײזערי.' אט אזײ זעט אויס אין אײראפע דאם נײע: די עובר-בטלקײט טרוימט װעגן איר פארגאנגענהײט, װע• רנדיק געשטיצס דורך איר זון, װעלכער איז, מינדסטנס אין םא• טערם אויגן, זײן נאכםאלגער. גלויבט אבער נאך עמעצער, חוץ דעם אלטן װעלט־רעטער, דערין, אז ער קאן זיך אלײן ראטעװעןז מערסאײראפע הןט אירע בעסטע צייטן געהאטן די װײטערדיקע אנטװיקלונג קומם שוין םאר ערגעץ אנדערשװו, דארט װו עס קומט װירקלעך סאר א ם$רסין זצנדעדסע/־נעקסע*> ד ע ר נ ײ ע אפשר איז נאך פאראן אין דעם, װאס דער מערב-אײרא- פעער פארשװײנט דאס נײע — א םימן פון דעם אנערקענען די אײגענע צעקראכנקײטז נײן: ער װעט בשום־אוםן נישכ אנערקענען, אז די צײט איז אים םארלאפן, און אז עד איז שױן אויף אלע פונקטן איבערגעיאגט געװארן. ער נלויבט נאך אלץ, אז מערב-אײראפע איז דער צענטער פון דער קולםור, און אז םון דאנען מוז קומען די ישועה פון דער מענטשהײט,?ם דא װעט גע• מאכט װערן דער םוף צום כאאם. ער, דער מערב-אײראפעער, פארמאגט אין זיך די תקיפדיקע איבערצײגונג פון יענעם זקן, װאם האלם, אז קײן שום ואך האט נישט אזא װערט, וױ ער זעלבםט, — ער און זײן אלטקייט. םעניל איז ער שוין, דער מערב־איי• ראפעער, קײן גײםטיקע שפײז קאן ער שוק נישס םארנעמען, מען מוז אים קאר• מענען װי א װיקל׳קינד; זײן האנט צי• טערט און צעשיט אלץ. אין דעם איז אלץ שולדיק די איצטיקע צײט. די עקלהאם• טע און פאדפלוכטע אומרוען פון די םאסן: נישם ער, - אים םעלס לחלוסץ גארנישט! עד האט דאך נעםירם די װעלס, אײנמאל פאר אלעמאל! נישט הײנט, פארשטײט זיך, נאר דעמאלט, בשעת ער איז נאך ױע געװען. אז ער אױ עם שוין נישט, דאם, גע• װים, װײםט ער; ער איז דאס אבער געװען. און נאך װי ז דע• מאלט איז אלץ געאדדנם געװארן, דאס גאנצע און גרינםלעך- •) גןריםםזר שריםםעפעיער פזן דענעסןרק• גענוירן יין 1869 יין ון ןרעעסער-קװןרסןל סון קןוענהןגען• ער װערם ןנגעריםן ״דער גןיקי םיי עםון״.*זע רעם ןרסיקי םון י• הןניג *ין רי ״ייס. עיעסער״ 1930, נוס. 28 (323). — רעד.