Literarishe bleter · 1934-03-09 · 10 (9.3.1934) · p. Seite 154

ליטערארישע בלעטער נים. 10 (3י5) זײס 54ו דעו אנגויף ןעגן י. אאאטאשו און ה. ליױוילן אין ואםנפאובאנד מיר באקומען נישט די ײדישע פרעסע פון ראטנפארבאנד, קענען מיר נישט אינפארמירן כסדר און גענוי ױעגן דער ײדישער קויטור־ארבעט, װאס ווערט דארט געסון. ס׳זענען םארגעקומען צוזאמענםארן םון ײדישע שרײבער אין םאסקװע און יאין קיעװ. דער ,פאריזער הײנם׳ ברענגט אויסגוגן *פון ,עמעס׳ װענן די דעבאטן, וזאם זענען פארנעקומען אויף די צוזאמעבפארן. בוױשן אנדערע װערט געבראכט א רעדע אויםן קיעװער צוזאמענסאר. מ. עריק האט געװענדט די אויפםערקזאמקײם םון דער פארזאמלונג אויף דעס, װאם ,די סאװעטישע ײדישע שרײבער האבן די לעצטע צייט אפגעשװאכט זייער קאמף קענן דער שעד־ לעכער קאנטר׳יעװאלוציאנערער אויסלענדישער ײדישיםטישער ליטעראטור׳. ער לייגט פאר גלײך ארגאניזירן א זאםלבוך סון קריטישע ארטיקלען, װאס זאלן דעמאםקירן די לייװיקס אוןאפא- טאשוס און זאלן דערװײזן, אז זײער רעװאלוציאנערע םראזעאלא־ גי״ע איז בלויז א מאסקע, כדי אפצונארן ״די ארבעטער-מאסן? און וױ לאנג איז עם, װי מ. עריק איז געװען א טיםער און באגייסטערטער כארערער פון י. אפאטאשו און ה. לײװיק? און אויך איציק קיפניס האט, נעבעך, נישט אויסגעהאלטן. ס׳װערט געבראכט א בריװ, װאם ער האט לעצטנם םארעםנםלעכס אין ,עמעם׳: ,חברים: איך האב געטון ױיער נישם גוט, וואם איך האב ביז די לעצםע טענ ני״שט פאראורטײלט עפנםלעך מיינע הארבע פעלערן. פע,ערן האב איך גענוג, איך רעכן אבער, אז דער נרונט״ פעלגר, װאס שליםט אײן אין זיך אלע איבעריקע, איז דאם, װאס אין מײנע״װערק, בין איך צוגענאנגען צו דער װירקלעכקײט נישט פונם פראלעטארישן קלאסךשטאנדפונקט. איך און מיין שטאנדפונקט איז דעריבער געװען א טיף קלײנבירגערלעכער, נאציאנאליםטישער. אט דער גרונט־פעלער האט זיך באזונדערם שטארק ארויס־ געװיזן״אין מײן בוך ,חדשים א״ון טעג׳, װו עס באקומם זיך, אז פאגראמען מאכן אלע ,גויס׳, און לײדן - לײדן אלע ײדן. דער דאזיק״ער שםאנדפונקט מײנער איז געװען זײער צו דער האנם דער ײדישער און נישט־יידישער קאנטררעװאלוציע. פון דעם זעלבן גרונט״חםרון מײנעם האט זיך אויך גענו־ מען מײן נישט ריכטיקע באציוננ צו אײניקע ם״ון די אויםלענדישע שרײבער, נעמלעך צו לײװיקן און אפאטאשון, םיט װעלכע איך האב פון צײט צו צייט קארעספאנד״ירט. ״איך האב זיך צו פיל פארלאזן אויף מיין אייגענער נישט־ריכטיקער אפשאצונג בנוגע אם די קאנקרעטע פערזאנען, מים װעלכע איך האב זיך דורכ־ געשריבן.* איצט זע איך״ שוין, אז איך האב זיך נאך דעמאלם געדארפט צוהערן צו דער אפשאצונג פון די חברים שרייבער״און פון אונזער גאנצער פראלעטארישער געזעלשאפטלעכקײם. אנערקענענדיק די דאזיקע אויםנערעכנטע און אויך די אי־ בעריקע מעגלעך געמאכטע פעלערן, באמי איך זיך מיט אלע כחות װייטער אויסצומיידן זיי׳. און װי לאנג, אז אלע יידישע דיכטער אין ראטנםארבאנד האבן גערעדט מיט טיפער און באנייםטערטער סארערונג װעגן די בײדע קינסטלער: דער דיכטער דערקלערט, אז ער איז גריים צו שטארבן פאר דעם ראטנפארבאנד, ער שרײבט דאם מיט א קלארן קאפ, און יעדעם װארט איז בײ אים אפגעװויגן און אפגעמ״אםטן.' דא האט דער נר״ויסער שריפםשטעלער פאר אלעמענם״ אויגן״ םײ סאר גר״וים און קלײן נישט נאר זײן טאט ארויסגעוױזן, נײן, דאס איז אין דער זעלבער צײט 'אויך די קאפיטולאציע סון א גאנצער צױױליזאציע• איצט מענ שוין זשול ראמען רעדן װיםיל ער וױל װעגן דער געפאר, װאס די ארבעםער שטעלן מיט זיך םאר םאר דער היע־ ארכיע פון״ די גײסטיקע װערםן. םיר קאנען אױך די דאזיקע היע־ ארכיע, און מיר װײםן װעלכן ארט עס 'פארנעמט אין איר אנדרע זשיד און װעלרן זשול ראמען." מדבר, און דער דאזיקער מדבר איז דער ענגער רוים, װאם פא־ רײניקט זײנע פרײנט און באלויכט זײן גייסט, - דער רוים, װאס נעמט ארום זײן ארבעטס-טיש, מיט די מאנוסקריפטן איבער דא״ס־ טאיעװסקי און ניטשע, איבער די באזונדערקײטן פון דער לי״בע און דער איזאלירטקייט פון דער יוסטיץ; אין גרונט גענומען זע־ נען זיי אבער אלע געװען געװידמעט אײן אײנציקן מענטשן, דעם העלד פון אלע אויסװעגלאזע נםיעװז: אנדרע זשידן. דאם דאזיקע זוכן אן אויםװענ קאן מען אמאל באנעמען אלס פיבערהאפטן צושםאנד, װען םען װארפט זיך אויף פארשי־ דענע זײטן. ביי אנדרע זשידן איז דאס אבער דער װעג נישט אויף אוםצוקערן זיך. אין זײן יוגנט - אין די יוגזט איז דאך די צײט פון אקציע - שרייבט דער דיכהער, און זיינע אלע האנדלוננען האבן קײן באטײט נישס, און װאס דער מענטש קאן טון, איז פיל״ מער, װאס ער האט װירקלעך געטון. און אל״ט זײענדיק 60 יאר, האט זיך דער דיכטער פאר דעם אױפבוי פון ראטנפארבאנד פארנויגט, זײענדיק אנגעגרײפט פון טיפן רעאליזם פון די אלע האנדלונגען אינם ראטנפארבאנד. צום אנהויב האט ער זיך אין זיין קונסט געפרײוט װענדן צו די ״אויסד״ערװיילטע׳, שפעטער שטרעבט ער נאך דעם ״באנאלן׳. אין יאי 1921 האט ער נעשויבן, אז די פאלימישע פראגן האבן לויט זיין מיינונג א קלענע־ע באדײטונג איידע די טאציאלע, און די לעצטע האבן א קלענערע באדײטוננ פון די מאראלישע. ער זאגט, אז ני״שט די ארדנונג דארף מען ענדערן, נאר דעם מענטשן. אין 7 יאר ארום דערקלערט״ ער, אז אלע זײנע האפענונגען זענען געשטיצט אײף די דערפארונגען פון די סאװעטן/ װעלכע ענדערן רי מענטשן צוזאמען מיט דער ארדענוננ.* אנדרע זשיד זוכם דעם מענטשן נישט אין מדבר, נאר אין דער װירקלעכער געזעלשאפט. נעםלעך, אין דער סראנצױזישער געזעלשאפט פון ענדע פאריקן י ה. ערב דער װעלט־מלחםה, און שליסלעך - אין די נאך-מלחמה-יארן, װעלכע זענען ענלעך אויף אן אויפנעברויזטן ים'און צומאל װי א שטייענדיקער בלאטע. אנדרע זשיד איז שמענדיק װיסנגיר״יק און נײגיריק. ער קל״אפט אין אלע טירן און הערט זיך צו צום קלאפן פון אלע הערצער. ער זעט אבער אומעטום ארום זיך בלויז שלעכטס, קרענקלעכקײט, בלינדקייט, באשרענקטקײט; די םענטשן װערן רעגירט דורך א רעליגיע, וועלכע באשטימט זײער לעבנס שטײגער; ער זעט די ליבע אן ארוםגעשניטענע דורך דער קריסטלעכער מאראל, די צעשפאלטנקײט צװישן גײםט און קערפער. - װו ער טוט א בליק, דארט זעט ער פוץ און פחדנות. זשיד האט די יסודות פון דער געזעלשאפט, פון דער פאמיליע באצײכנט *אלם ״געפאנגענלאגער׳. ער האט זיך נישט בלויז באגנוגנד דערמיט, װאם ער האט געשריבן ראמאנען - ער האט אויך א סך געקלערט. אט דאס איז אויך די סיבה, פארװאס ער איז אזוי איזאלירט צװישן ״די פראנצײזישע שריפטשטעלער. עם זענען פאראן עפאכעס, װען דענקען איז א גרויס העלדישקייט. אנדרע זשיד האט ױך נישט אפגעשראקן פאר דעם, װאס פאר אנדערע האט עס געשיינט צו זײן אן אמתער תהום. סיל מאל װערט ער פארצװייסלט. אבער סוף-כל-סוף האט אים זײן ער״לעכקייט און זײן מוט צו אם דעם אויסװעג צוגעפירט. זײנע ״פארװאנדלונגען׳ זענען, היי״סט עס, נישט קײן פלוצימדיקע, נאר גאנץ לאנישע אײםפירונגען סון א לאננן פראצעס דענקען, קלערן. פון א שװער און פאראנטװארט־ לעך לעבן. אנדרע זשיד דער אינדיװידואליםט איז, אין דער ״צייט װען ער איז געגאנגען ווכן דעם מענטשן, געקומען צום קאלעק- טיװיזם. איינער פון די עמינענסטע רעפרעזענטאנטן פון דער צי• װיליזאציע פון דער אלטער װעלט איז איבערגעגאנגען אין לא• גער סון דער רעװאליציע. םיר װעלן דא נישט רעדן װעגן אנדרע זשידס מוט - וײן גאנץ־ביזאהעריק לעבן איז דורכויס מוטיק. פאל קלאדע איז צו דער קירכע אײעק, פאל װאלערי - אין דער אקאדעמיע, אנדרע זשיד איז צום לעבן ״ גיפא געקומען. פאר א לעבעדיקן סענטשן איז דאם חוץ העלדישקייט אויך א קרבן: עם איז פשוט אן אקט פון זעלבסטדערהאלטונג. אנירע זשיד שרײבט, אז דער גוט פארשטאנענער אינדי- ײידואליזם דינם דער געזעלשאפט, און עס איז א בפירושער טעות, דאם װאס מען וױל דעם אינדיװידואליזם שטעלן אין אפא• זיציע צוים קאםוניזם. אנדרע זשידם אויסםירן זענען אונז טאפל״ט טײער אין זײער ניכטערקײט, קלארקײט און קאטעגארישקײט.