Literarishe bleter · 1934-03-09 · 10 (9.3.1934) · p. Seite 153

זײט 153 •-■ערארישע ביעםער נזם. 10 (513) א טיר, אסן, וזיגט זיך אויף א קרוק. בלעטער אפגענריועט םון די שטערן/ ס׳ליגט די לבנה אין א לוזשע אויפן ברוק״ און ס׳שרײט א גראטש, װאם װיל נישט פון קײן קרובים הערן. די ליבע װאס אנקעגן גאסט, און אלע שטערן, װאס פוצן אוים די נאכט, און אלע בוימער, װאם דראפען אפ דאם פנים. אלץ איו געפאלן װייא שםײן, אי שטרויכלונג, און מיט קדאנקע לונגען, כריפענדיק גענומען מאנען: אפטריניקער, נעם דײן ארעם ביסל האב - אונזער ביטול און דײן פארפלוכטן נאימען. און גיי. איך פארלאז םיין אלטע בעט, איך גײ איװעק. איך םײף אויף דעם. ײדיש: ק. כל. י ד ס ו ו ע ג םירער באקעמפן בלויז דעם בירגערלעכן אינדיװידואליזם. כל-זמן די דאזיקע מענטשן זענען געשטאנען אין מיטן קאמף םיט רע־ װאלװערן אין באמבעם, אויף עסנטלעכע פארזאםלונגען און גע־ היימע פארשװערוננען, האט זיי אנדרע זשיד נישט פארשטאנען. איצט אבער האט ער זיי דערזען ביי זײער ארבעט, אין די שולן, ביי די מאשינען און בײם פירן זײערע םלוכה־אננעלעגנהייטן. איך קאן אזעלכע .ראםאנטיקער״, װעלכע האבן שטארק ליב נעהאט דעם ריח פון פולװער אין דער צייט פון רעװאלוציע. אין יאר 1920 זענען זײ אלע געװען גרײט צו שטארבן פארן ראטנפארבאנד. היינט צו טאג שטודירן זיי אין די פאריזער קאפע• היױער די ראלן םון אנטוישטע םקעפטיקער. בשעת זשיד האם זיך באגעננט'מיט דער רעװאלוציע, זענען זײ בײדע קײן קינדער נישט געװען. בשעת די שונאים פונם ראטנפארבאנד האבן גע• האלטן אין אײן טענהן װעגן דעם צוריקקער צום מיטליאלטער, װענן דער צעשטערונג פון דעם אינדיװידום, װעגן דער ניװעלי- רונג נאך אונטן, האט אנדרע זשיד באגרײפט דעם נביאישן אמת םון דעם ״קאמוניסטישן מאניפעסט״: ״די םרייע אנטװיקלונג פון דעם יחיד װעט בילדן דעם נויטװענדיקן יסור פאר דער פרײער אנטװיקלונג םון דעם כלל״. אנדיע זשיד האם דא אין א געװיםער מאס געהאנדלט װי אן עכטער און ערלעכער םיוזײ-קאנסערװאטאר, יװעלכער געטרויט די שליםלען נאר דעם יעניקן, ױעלכער װיעט אמבעסטן קענען באשיצן דעם אנגעטרויטן אוצר. מען פלעגט ױיער אפט זאגן, אז אנדרע זשיד אייז קודם־כל .מאראליסט׳. די דאזיקיע דעפ־ניציע איז עטװאם איבערגעטריבן, און איך װאלט בעסער געװאלט רעדן װעגן זײן' האריזאנט, אײדער װעגן זײןי םאראל-אויפםאםונג. דער דאזיקער געניאלער שריפטשטעלער, װעלכער האט שוין אזײ פיל מאל געהאם די געלעגנהײט צו פילן אײף זיך דעם האם סיי פוין זײנע פרײנט און םײ פון זײנע פײנט, - ער איז אפשר דער אײנציקער, װעלכער האט זיך די גאנצע צײט געפילט םאר- אנטװארטלעך םאר דעם שיקיזאל םון דער לעבנדיקער מענטשהייט און, פארשטייט זיך, פאר איר װוילשטאנד. און אנשטאט צו זוכן און זיך צו אינטערעסירן מיט די פארקנעכטעטע סאציאילע לעבנס• פאימען לויט די רעליקװיעם םון דער פארגאנגענדוײט, אינטערע־ סיירט ער זיך מים אײן אויטענטישער קולטור, װעלכע האט גע־ שאסן ארבעט, סרײד און באװעגינג. אנדרע זשיד איז שטענדיק זיך טריי געבליבן. ער סאר־ מאגט אין זיך גענוג לײדנשאפטן, װידערשסרוכן, לעבנסדורשט און םארצװײםלוננ, כדי צו קענען דערמיט אנצוםילן דרייםיק בענדער פון זײנע שריפטן, כדי צו באקימעןי דורך דעם דעם טיכול םון א גרויסן מײסטער, םון א נביא. אבער אנדרע זשיד איז נישט דער מענטש, װעלכער זאל קענען צופרידנשטעלן זײנע נאענסע. זיין נאנץ לעבן זוכט ער עפעס אן אויסװעג פון דעם די באנק איז גראב. דער דיל איז אײננעטופעט מים די םים• און דו מוזט זען און הערן, און פארשטײן, און אויף דער װעלט זיך אנשפארן װי אײף א טיש. און דער בויםװארעם םרעםט יעדער װײלע, זענם אונטער דעם םונדאמענט םון זײן. װי קען איך גלויבן אין שטאנדהאפטיקײט. איך - מיט מײן ײדישן פארשטײןז ױ ליבע. לײזיקע צעפ. און בײנערדיקער האלדז. קרעץ. דאס מויל פארשמירט מיט הערינג. ואם אלץ. דיי עלטערן• הויקערדיקע, װילדע, דארע אין דעמער-שעהן פיל מיט טרויער, באװאקסענע און זשאװערדיקע ײדן סיט האריקע םויסםן דראען. אי?יז4 עדענבזדע א ב ד ר ע ז ש בורדא האט געזאגט: עס װעלן אילע צו *מיר קומען; אײניקע דורכן װעג פון זיך מקריב זײן, די אנדערע דורך העראאיזם און א סך- סון מידקײט׳. די װעגן דורך װעל־ כע די בעסטע אײרא־ פעישע אינטעלעקטועלע רעפרעזענטאנטן דער־ נענטערן זיך צום פרא־ לעטאריאט זענען אויך פונקט אזוי פארשידן. אייניקע טרייבט צו דעם דער נעפיל פון ױשר, דער וױלן צו םאכן א סוף צו דער הערשנדיקער אנארכיע און כאאס; דאס זענען די ארכיםעקטן און די מאטעמאטיקער םון דער רעװאלו״ציע. אנ־ דערע װידער, לאקט די העראישקײט פון דעם קאמף. און פיל פון זײ, וזעלכע קענען זיך נישט פארנעמען מיט די קאנסטרוקטי־ װע פראבלעמען, דערנענטערן זיך צום פראלעטאריאט אדאנק זײער שנאה און האס צו דער בורזשואזיע' עס זענען אבער צװישן זײ אויך פאראן פאטאליסטן, זײ האבן באגריפן, זײ װײסן צי װעסען די צוקונםט נעהערט. מען קאן אויסרעכנען נאך װעגן, ױיפיל סענטשן-אזויםיל װעגן. מיר קאנען אין ראטנפארבאנד ארכעאלאגן און מוזײ-םאר־ -צי, װעלכע באגריםן מיטן גאנצן הארצן די דיקטאטור פיונם פ־אלעטאריאם. זײ האלטן, אז אין אונזער היסטארישער צײט, יעניען די ארבעטער די נרעסטע און אוםאײגננוציקע היטער פון די װערטן, װאם די מענטשהײט האט נעשאפן. אנדרעיזשיר, דער באװוסטער פראנצויזישער שריפטשטלער, *עבט בשום אוסן נישט אין דער םארגאנגענהײם. אבער בשעת איך לײען זײנע רעװאלוציאנערע דצרקלערוננען, מוז איך םראכטן י־עגן די עגיפטיאלאגן ״אין מאםקװע און װעגן די ביזאנטיםטן אין לענינגראד• אײגגטלעך האנדלם זיך נישט דערין, וױ אפצו־ ־אטעװען מוזײען און ביבליאטעקן, נאר גאר אין אנדערע װערטן. אנדרע זשיד האט באגריםן, אז דער העכסטער אוצר סון דער דענטשדיײם - די' אנטװיקלונג פון דעם אינדױזידום - האם אין דער קאפיטאליםטישער ארדנונג דערגרײכט זײן העכםטע באגרע־ נעצונג. ער איז געקומען צום אויסםיר, אז די פראלעטארישע