Literarishe bleter · 1934-03-09 · 10 (9.3.1934) · p. Seite 152

ליםערארישע 3לעטער 033. 10 (513) ױים 152 זםון דער רעװןלוציע ה$בן אים געהאלטן אין א נםדרדיקער פאטעטישער שפאנוננ. איז די װײטערדיקע יןןרן םון םרידלעכער טאנ-סעגלעכער ארבעט האבן אױםגעהערט אים גו רײצן און באגײםםערן. זײן שטיפונג םון יענער צײט דריקט זיך אוים אין אן אויסדײמדיקן אנארכיזם, און זײן דיכדונג — אין א האלב• מיםטישער עראםיק. צום גליק געדויערט אם די שטימונג נישט לאנג. דער דיכטער האט זיך אויםגעכאפט סון אם דעם צושטאנד און זיך געשטעלם צום פאפעל. זײן טיר איז אפן געװען פאר אלעמען, מ׳האט שטענדיק געקענט קומען צו אים נאך עצה און נאך הילף. נישט געקוקט אויף זײן ױנגען עלטער, האט באגריצקי שוין באוױזן צו שאפן אן אײגענע ליטערארישע שול. אץ זײן צימער האט מען נעקענט טרעםן א יונגן ארבעטער-שלאגלער, װאס ברענגט אים שעמעװדיק א העפט, אויסגעשמירם מיס סא• שץ-אײל, אץ א םארדינםטפולן קאמאנדיר מיט ארדענס אױף זײן ברוםט. זײן מײנונג איז געװען םאר אלעםען דעצידירנד. דער טויט פון באגריצקי האט ארויםגעתפן א טרויער בײ די קינדער םון ראטנםארבאנד. די אויםצוגן םון זײן ,םעשה װעגן אפאנאס׳ װערן געלײענט אויף אלע פײערונגען אין די שולן. די ליטערארישע פריגאדעם פץ די זשורנאלן .פיאנער״ און .פיאגעדיםקאיא פדאװדא♦ האבן אנגעװוירן אין אים דעם בעסםן און באליבטסטן לערער. ער האט געהאט קאנטאקס םיט אלע ליטעיארישע פריגאדעס סון ראסנפארבאנד. די קינדער םון דאנפאס, פיםק און ארכאנגעלםק יפלעגן אים שיקן זײערע שא■ פונגען, און באגריצקי האס אלץ אױםמערקזאם געלײענס און קײנעם נישט געלאזם אן אן ענטפער. אלס רעדאקטאר םון דער ,ליטעראטורנאיא גאזעסא״, האט באגריצקי ביז דעם לעצסן םאג םון זײן לעבן נעהאלק דעם דופק פון דער סאװעסישער ליטעראטור, װעלכע האט פאר• לוירן אץ אים דעם גרעםטן ראםאנםיקער און לידיקער סץ דער רעװאלוציע. די אינװײניקםטע דינאמיק םון די בילדער, די סונעסטױוע קראפט םון פערז״ דאס פראכטפולע סארשסיץ דעם ריטם אץ די פעיקײט אונטערצושטרײכן די םאקטור םון דער געגעבענער זאך — דאס זענען די גרעםטע םעלות סון פאגריצקים פאעזיע יאריקע אםסםע האט צוגענומען בײ זײן שטיםע קלאנג און קראםט, אץ געםאכט פון זײן הארץ. ער, װעלכער האט םאדגעטעדט זון און ים און פדיליננ, איז געװען צוגעשםידס דורך זײן קראנקהײס צו די ד׳ אסות סון זײן שטוב. ראדיא איז נעװארן דער װיכטיקסטער סארםיטלער צװישן אים אץ דער אױםערלעכער װעלט,-א חוץ א קלײנע גרופע םרײנם און תברים, װעלכע האבן םץ אים נישם אפנעטרעטן, און פאר װעלכע ער איז נעװען אלץ. באזונדערם האבן זיך צו אים גע• קלעפט די ױנגזב באגריצקי איז געװען םאר זײ נישט נאר לערער, נאר אויך חבר און בעל׳ױעץ. ער האט זײ אנגעשםעקס םים זײן ליבע צונאענטע, און םיט די לײדנשאפםלעכע טרוי׳ מען װעגן װײסע װעלטן און גרויסע טאסן. ער פלענס זײ אי׳ בערגעבן זײן פרײד און התפעלות, זײן פאטאם אץ ליבע צו דיכםונג. שטרענג און אויסגעהאלטן אלם קריטיקער, איז בא־ גריצקי געװען אויפמערקזאם און פול םיט אכטונג פאר יעזץ םענטשלעכן געדאנק און יעדן נײעם טאלענם. אבער בנוגע זיך אלײן, איז ער געװען אן רחמנות. ער האט נעםאסטן אץ געװײגן זײן יעדן װארט, קאנטראלירט זײן יעדן שריט, און דערפאר איז ער געװען אזוי פארדכטיק און אזוי װײניק געשריבן. אי. באבעל זאגט, אז קײנער איז נישט געװען אזױ רא׳ שיק, אזױ גראב׳װיציק װי ער. אגעד קײנער האט נישט גע׳ קענט זײן אזוי סובסעל און עמפינדלעך װי ער. זײן ערשט בוך לידער איז דערשינען אין יאר 1928. דער דיכטער האס דאן געהערט צו דער גרופע קאנסםרוקטױױםטן. זײנע ערשטע שאפונגען פאלן אוים צו דער צײט פון דער רעװאלוציע און זענען סיל מיט ענטוזיאזם און לעבנס׳דורשט. אבער די שװערע װירקלעכקײט פץ יענער צײם פאםס זיך נישט צו צו דער אסטימיסטישער װעלט׳אנשײונג פונם דיכםער. דאס םאמע כאראקטעריסטישע ליד םון יענער עפאכע איז זיין ,סיל אולענשפיגל׳, אץ װעלכן דער דיכטער וױל זײן ענלעך צום סלאמאנדישן פאלקס׳העלד, דעם װאנאבונד. מיט דער צײט קוםט פאר אין דער שםימונג פונם דיכטער אץ אץ זײן סע׳ םאםיק אן ענדערונוג דער איבערגאנג פון מיליטערישן קאמוניזס צום םרידלעכן װירטשאפטלעכן לעבן, אח פאר אים דער םאמע׳ קריטישםטער פעריאד אין זײן שאפן. אויב די העלדישע יארן עדזיאדד זגיעעדיעקי אפשטאמונג מיט ליכם געװאלט םארםי־ן, די לוחות צוגעדריקט צום קינדערשן געבײן, די יוחות, די שמאלע םירן, דאם ײדישע םעבל מיט די אױםגעםאלטע םויגל, די ײדישע זויער־מילך און שמאנד. דעם טאטנס קולעס, און דער םאםעם שטערנטיכל, אלץ האט גערעדט צו םיר: - ביסט א געםיינער םאן: - און נאר בײנאכט, בײנאכט אויף םײן געלעגער, ס׳דעם סאטנס בארד מיין לעבן נישט נעשםאכן, און אין קיך די יטראפנס פונם קראן, זענען געסאלן שװער. װי קופערנע נראשנס. זײ האבן זיך צונויםגעדרײם, אננעלאפן װאלקנדיק און שטויביק געשארסם א שפיז. נו זאג, װי זאל איך גלויבן אין א סליםנדיקער װעלט, י אט אזא וױ כ׳בין - ײדיש און נישם-גלויביק? מ׳עט מיך געלערנט: דאך - איז דאך. אויף װעלכן נאכטלעגער - געדענק איך נישם האב איך דערפילט דעם אומיו םון די קומענדיקע םענ די װעלט האט זיך א וױג געסאז׳ - א שטערן איזןאין שטרויכלוננ געפאלן אין געיעג, און געזונקען אין דעם בלויען היםל־סאץ. איך האב צי אים געצויגן זיך... צװישן מײנע פינגער ט׳ער זיך געטאן א נלימש און זיך א ריס געטאן - א רויטבײכיקער סיש. איבער םײן װיגבעסל האבן זשאװערדיקע ײדן געקרײצט די שארפע, קרומע' בערד. אלץ איז געװען קאםויער, אלץ איז <עװען פארקערט. דער פיש ט׳געקלאפט אין פענםסערדיקער שויב. דאס םערד ט׳נעצוױםשעדם. דער םיקהאלץ ט׳אויף די הענט געזעצט זיך מי א טויב, דער בוים ם׳געטאנצט, םײן קינדהײם איז םארבײגעגאנגען. סען האט מײן קינדהײט מיט מצות אױסגעטריקנט,