Literarishe bleter · 1934-03-09 · 10 (9.3.1934) · p. Seite 147

זײט 147 *1יטערארישע גלעטער נומ. 10 (513) לעכער דערםאר, װײל .דער דיםנער םשײלד האראיד׳ שײנם זנו זײן אין א גרויםער םאם אײטאביאגרןזםיש. מ. קולבאק האט״ אבער״ אין זײן גײער פאעמע דערגרײכט א געװאלדיקע בצימבומדיקײט און שפארעװדיקייט סון םאעטישן אײםדרוק - און ער העלסט זיך ארויס מיט דער עשירות 'סון זײן שפראך, אין װעלכער ער פלעכט ארײן דאסמאל אזויםיל פרט- נעמען, םרעםד־װערטער אדג׳ל, אז צו דע״ם נישט־גרויםן ביכל האט די רעדאקציע געמוזט צוגעבן כמעט א האלבן דרוק־בויגן מי״ט דערקלערונגען םון א 100 װערטעי,, בדי עס צוטריטלעכער צו מאכן פארן מאסנלעזער... אויך דער קולבאקישער הוםאר, װאס איז אײנער םון זײנ^ נרונט־שטריכן אין די לעצטע װערק פונם דיכטער, רײסט זיך דא ערטערװײז ארוים, דערמאנענדיק אן די גראטעסקע מענדעלע־ םיגורן. אזא גראסעםק איז, אשטײגער, דער קלײנשטעלדיקער פןעט ליולקעמאן, בעת זײן געליבםע דײסשקע מורמלט צו אים פון שלאף, אז ער איז מסתמא דער קאזאק הער קרוטשקאװ, - און ס׳א״יז בדאי צו ציטירן די עטלעכע הומאריסטישע שורות, אין װעלכע לױלקעמאן, דער שנײדערשער זון, ענטםערם זײן געליב־ טער אריערין בזה הלשון; ,.*•ך כין ניכפ, יינכזן, ד,<ו קריפשקאװ, שיעף ריאיק *ײן׳ מײן קינד־ ניסס כיסער... כ׳נין ניויז קןדאק *וים שקיאװ, ו<ויס שקיןװ; מײן ■*•* װ*ר *ײן *יסער ריסער מןן *ײזן שער... ער האס נעשיוננען הײכע נוינע סונם ס*מע סי*ם *זן, יויס די זיסן םונם נןדי־שטןם, הןס ער * יענן *■געזיננען...' דער דערשטיקטער פערזענלעכער טאן פונם דיכטער גיט פונדעסטװעגן װו־נישט-װו א בלאנק מיט לירישן טרויער, םאר־ גײענדיק שנעל - א בילד, געזען סונם װאגאךםענססער. בעיקר איז עם - ה ײ מ װ ײ, װאס קלעפט זיך נישט צום טאן םון די װײטערדיקע בילדער: -אס *נדיקס זיך די הײם: א י ן א ו י 1 ד י ך פזאסערם װן ס א י ן מ ן נ ס, דישװײג, מײן םרײנר. װי אל• אין װןגןץ דן עװײגן״ װי ס׳שװײבן דןיסן װײם, נײם װײסן הןריזןנס# דרײ זילנערלעכע םאסנעס. אײגניקע, אן 1װײגן...״ אבער חוץ דער מײסטערשאםט, דער באקאגטער שוין, פונם דיכטער, אנטפלעקט םאר אונז קולבאקס פאעמע א נייע - אדער, אויב איר װילט, דעם א נ ה ו י ב סון א נײער - דער שײנונג. זי באװײזט, אז די קאלעקטיװע שטרעבונג צו םארניכ• טונג און אויםבוי, צו נײע לעבנם־םארמען, צו א נײער װעלט - האט שוין אנגעהויבן אין אונזער צײט צו װערן ד י א י נ ט י• מ״ע װ ע ל ט ם ו נ ם דיכטער, ז ײ ן נ יי ע ר ד י כ ט ע־ ר י ש ע ר א מ ת. <ם נװןייעם זיך קןרס *ין מןנםשעםססר, *ין םינלייעעס *ין יעדן ןרקעססער דער הײסעי/ *עיישעםער מזגש. דער ■ויק — װי ע נער יין ע נןרע״ די םעלער — בלויז שרײאיקער הןס, און ס׳גיסם זיך ע נרײםע און קל$רע רי לעננזןרע שנאת סון נןס. אין •לו*וגג — ■ ששילקײס ניז גרויל. . 6 זאלנ. ע נעסעל. מענסשן ליגן. ס׳העס ע שםרןס געסןן נלוס סוץ ■ םויל, דער ם ו י ס. ע מיליןן הןס געשװיגן״. און אינם געװירבל דעמאנםטרירן, נאך דער באגראבענער ־עװאלוציע, איבער גאסן און סקװערן -״ליולקעמאן און זײנע פרײנט, געפודערט און געשמינקט, אין עסיג און אין האניג. די דאזיקע םענםשן, װאס ״שטײען שוין לאנג הינטערן פלאנקען פון איפארענדיקטער קולטור/ באטראכםן איצט די חרוב־געװארענע אילוזיע און זײ קוםען צום אויספיר, אז מיר זענען - ^די לענםנ װעלף, װןס װןיען *ין די חורבות סון ן סיםםנם״. 4. די פאעסע ״דיםנער טשײלד האראלד׳ איז נישט קײן אגיט־ קע מיט א״ויסערלעכע סימנים״פון פראלעטקולט. אויף װיפיל זי טראגט אין זיך די שארפע, בײסיקע," דיכסעריש פאר־ קערפערטע ק״ריטיק םון דער אלטער, אפגעלעבטער זועלם, איז ז־ דעם פראגרעםױון מענטשן באזונדערס נאענט און טײער. די פאעמע פארקערפערם אין א נרויםער מאס דעם טיפן זין פון דער אזוי־ נערופענער סאציאלע באשטעלונג, װאס קומט םון די לעבנם־ טיפענישן צום אויםדרוק דורך דעם געלײטערטן װארט פונם דיכטער - אין א רײפער קינסטלערישער סארם. די פאעמע איז רײך אין פאעטישן בילד, װאס איז שוין צום טײל געבראבט גע־ װארן אין די פאר דעימאנמע ציטאטן. עם איז שװער צו זאגן, צי איז עם דיכטעריש א ש״ריט פ א ר ו י ם אין קולבאקס שאפ״ונג. פאראן אין .דיםנער׳ מער ניכטערקייט, װי אין די עלטערע פאע־ מעם, פאראן אויך א געװיסע הארטקײט - עם שטראמט ניישט סער מיט בילד נאך בייד, וױ אין אייניקע עלטערע װערק פונם דיכטער, און חו״ץ .דאס צװײטע דײטשלאנד׳, װערט דא דאס פײער פון באגײסטערונג נאכאנאנד פארצערט דורך דעם טאן סון רואיקער איראנייע אוןקילערחכמה, װאם װײ״ עט םון די בילדער. דער דיכטער םײדט געװאלדיק אויס,"װי עס איז צו זען, דעם פערזענלעכן, לירישן טאן, װאם כאראקטעריזירט זײנע עלטערע װערק - און דערםאר איז אז״וי שטארק בײ אים דערדערשטיקטער ליריזם, זואס דריקט זיך בכלל ס׳רוב אוים דורך איראניע אדער שפאט, דורך זעלבםטאירא־ נ י ע אדער ז ע ל ב״ס ם ש פ א ט. *דאם לעצטע איז נאך װארשײ״נ־ מזלדיקער שעה םעלן די יאהודים םיט זײערע גרויסע מעגלעכקײטן. אבער דװקא זײ קענען קומען צו שעפערישער ארבעט די לעצטע. זײ, די װײטםטע, זענען דאך נאר אויף אזוי םיל ײדן, אױף װיםל מען לאזט זײ נישט זײן נישט־ײדן. איז נאטירלעך און פארשטענד• לעך, אז צו א שעםערישער איניציאטיװ װעלן זײ נישט קוםען. זײ װעלן זײן די לעצטע, אויב זײ װעלן בכלל װען״עם־איז צו אונז צוריקקומען. אבער אלע איבעריקע ריכטונגען האבן דעם לאזונג פון פדאדוקסיװיזאציע און אגראריזאציע אויםגענומען. עס זענען אגאנזשירט אויםער די אזוי-גערוםענע ײדישיםטן מיט ד׳״ר זשיטלאװםקי בראש, אויך די םאציאליםטן, װאם האבן קײנמאל בײ אונז םון אזוינע אױםגאבעם גישט געהאלטן. נאך סימפאטי• שער איז די צושםימונג םון די צױניסטן. עם איז קעגטיק קלאר ס. גא?ער א י ו א אין אםעריקע איז מען צוגעםראטן צו בויען א ײדישע לאנדװירטשאםסלעכע קאאפעראטיװע קאלאניע. דאם דארף, לויט די פראספעקטן, זײן בלויז אן אנהויב םון א גרויםער באװעגונג צו שאפן אץ דער ײדישער באםעלקערונג א פראדוצירנדיקן פעסטן קערן. עס איז אן שום ספק א ליכםיקער שטראל אין אונזער דורך אץ דורך דורכגעװײטאקטן לעבן. עם איז זײ נײי געשטאנען, די אםעריקאנער ײדן, זײער פראקטישקײם, און די נינסטיקע באצױנג מצד זײער רעגירונג. אגדערשװו רעדט מען און מען רעדט װעגן איבערשיכסונג און — מען בלײבט בײם רעדן בלויז. דאס איז א גוטע התחלה אויך דערמיט, װאס אין דער ארבעט כעםען אנטײל םארשידעגע טײלן און ריב• שוננען םון דער אמעריקאנער ײדישער באםעלקערונג. אמת, עס