Literarishe bleter · 1934-03-09 · 10 (9.3.1934) · p. Seite 146

ליטערארישע בלעטער נומ. סנ (513) 01 זײט 146 די ערשםע רעאקביע, זזזןס קזסט םאר אין אונזער דיכטער, איז דער שטילער פראטעסט, די ערשטע אינסםינקטױוע באזוענוננ פון א פאראכטלעכער. האסנדיקער באצױנג בו דער װעלט. די אזויגערופענע ״קולטור פון דורות״ װערט בײ אים םארוואנדלט אין א פארשימלטן קולט בו די קולםור-טרעגער, די ,קאמערדינער םון גײסמ, די שפיל־םויגל מים ליבע-בריװ אין נרינעם שנאבל, די ױװעלירער פונם װארט, נשמהקער, קלעזמארים און בעל■ בכים׳י... דער דיכטער פראטעסטירט - ער קען אבער דערװײי זײן פראטעםט נישט איבערשמידן אין אײזן םון מעשים: ער םילט בלויז זיין אײגענע אומבאהאלםנקײט, זײן אײגענע םארלוירנקײט: ״און *יך גין קר*בק, מיימיזוזיל, כ׳נין מןדנע קרןנק ווי דער יןרהינדערס, און כ׳הןנ דןך *ייך *מןל *זוי מרח־מדערס ן סירונג געסןן סון סןסנס סודעלז געודןגסקײס, ײבבס״נרויז *ון ה*זה, ןניסל בלןק׳ ןניסל סןיענהויער, קנלה, נרץ און *וינן?* און אויםגעװןרנלסקײס און סרויער, סרוי*ר, סריי*ר... 3. גאר אנדערש זעט אוים דער ארבעטער־קרוןןרטאל אין בער• לין מיט זײן פעריפעריע - װעדיננ. אין ניכטערע, רעאליס. טישע בילדער ציען זיך פאי־בײ פארן לעזער די שםענדיקע בא- גלײטער םון גרויםשטאםישן באנינען; דער לאמטערן, דער פא־ ליציאנט און די גאסנפרױ; די סויערן פון װעדינג און נײ-קעלן, די טיפישע בערלינער שענקער, קרעםער, בריװ-םרעגער, ארבעטס■ לאזע ליבע-טרובאדורן, קראנקע, טובערקולאזע קינדער - דאם אלץ איז צונויפגעםישם מיטן גרויל פון א מלחמה-געפאר און מיט דער רײפנדיקער ױנגער מלוכה־מאכט, װאס ליגט דערװײל אין צארן, ,פארדרײט װי א באא אונטערן גלאז׳. עס איז די צייט פון״רעװאלוציע אין דײטשלאנד - און די מאסע דערװאכט. אין שטארקע, "קרעפטיקע שורות, אין א קלאסי• שער ראם, שילדערט דער דיכםער די אויפשטײגנדיקע שנאה םון המון און די גרױל-בילדער פון םארביםענעם קאמף. די לעצטע אפטײלונג פון דער פאעמע, .דאס צוױיםע דײםשלאנד׳, דערםאנפ צים שטארקסטן אן דעס דערהױבענעם, באגײםטערטן םאן פון״די פריערדיקע פאעמעם פון משה קולבאק, הנם אין דער' לעצםער פאעםע איז דער טאן א ביטערער און האספולער. םון דער ערש■ טער ביז דער לעצםער שורה. סון ״צװייטן דײטשלאנד׳ שםײגט נאכאנאנד די שפאנונג פזנם גרױסן דראמאטישן בילד: דאס בילד פוןדער פאטענציאנעלער ענערגיע, װאם ליגם אין דער לײדנדיקער מאםע און װארמ אויםן אויסברוך; ~ן םיליןן איז געססןנען וױן װעדינב ■*- ן גרן<*ד, סןרכיןכעגעד ■ייסס״• און װײטער - דאס בילד פון א מיליאניקער מאסן־דעםאנ- םטראציע, װאם גײט מיט אויסגעשפרײטע ארעמס אנטקעגן דעם טויט. אן די קלאסיש-געװארענע שלאכט־בילדער, מיט װעלכע יארהונדערטער אין דער אײראפעישער ליטעראםור האבן זיך גע- קוױקט, אן דער באםאליםטיק,' דערגרײכם דער דיכםער א קאלא־ םאלן עפעקט אין א פאר צענדליק קורצע, מאניםעםםאטױוע, א״בער אויםדרוקסולע שורות, מיט װעלכע ער פארענדיקט .דאם צװײטע דײםשלאנד׳: ....די ד*מןנםסרן1י* אויף םײלן בערלינער סןרדרײס, ס׳ליגס *ץ *לוסיק* העלסםן די נןני*, *יך ס׳נװײס* דײסמלןנד גײס: אין היסלען/ אץ ברוינעס םןנספעםסער/ סעריןליעס, נימס געבןלס/ ןן קלויסםערס/ ןן הםיסית/ ןן שלעסער, ןן רענםעס/ ןן םסעקס/ ןן גןלד. ס׳גײר ד*ר עלןםער סין *מיל הענינב/ ס׳גײס דער הײמר סין ן. *. נ*. אץ קײנער סןרסןג■ גישס קײן םעניג אין קײן רעקלעך 1*ב*. י ני*ס סן&עס, ני*ס זײדענ* װ*0/ ״א יעדער צז זײן סאך: - זאגט מ. קולבאק - א םױגל זינגט, א באלשעוױק מאכט רעװאלוציעם, אזן לױלקעסאן װיל אוםבאד־ננט - שטודירן׳... 2. נישטא אין דער פאעמע קײן ה א ם צו דער פערזאן פין ױנגן, 19-יא'ריקן פאעט - םאראן אבער א טיפע םאראכטונג צו דער װעלט״ צו װעל״כער ער געהער,"צו די באגריםן, מיט װעלכע ער לעבט, און אויך צו דער סביבה ארום אים. דער גרונט- שטריך םון דער ױגנט אין די איבערגאנגס־יארן צװישן װעלם־ םלחמה אזן רעװאלזציע - די באדנלאזיקײט, ד״י אויםגעװארצלט• עיט-גײם דורך ״וױ א רויטער פא״דעם״דורך דער גאנצער פאעםע. ארום װערט געםירט א קאםף פ״אר א נײעם לעבן, א קאמף אויף לעבן און טויט - און דא םארט אװעק א בחור .מים גארנישס, 1ײיז נליס נןנגע ריין■ *ין קזשענע 1 1ינםי װיירע לידער, * .עקל ■*יירןסן און.* העםד־ — און עס נעפעלט אים שטארק, ױאס .עם קלינגען לאזונגען און ם׳שארכן םאנען און געשפרעכן פירן קלײנע רעװאלװערן׳, און דאס״זעט א״ויס אין זײנע אויגן שיער נישט װי - ,א םעשה םון נאט פינקערםאנען׳. בערלין," װו קולבאק אלײן האט עטלעכע יאר פארבראכט, נעמט אױף ליולקעמאנען מיםן רעש פון אירע גאסן, םיט איר אויםערלעכן גלאנץ, װאס אונטער אים ליגט דער גרויםשטאטישער זומפ, םיט די פארשימלםע פארמען פון אן אלטן, אפגעלעבטן קזלםזר־לעבן; מיט דעם פארגליװערטן קולט פאר דער קלאסישער ליטעראטור, קונסט און מוזיק - א קולט, װאם האמ זײן אוים• דרוק אין דער ראמאנטישער סא-יאריקער פרײלין װײכערט מיט איר ס4-יאריקן קאנאריק/ מיט אירע זכרונות פון דער פארגאנגענהײט און י דער פארגלײזטער יראת-שמים-מינע צום נרויםן דיכטער געטהע׳. זײן צײט םארברעננס דער דיכטער אין ליטערארישן קא• פע, װו ״יעדער צים דעם אלטן פזמון פון דער אלטער דענק־ מאשין׳, און אלע לאנגװײליקן זיך מוראדיק אין אן אטמאםפערע םון קלוגעטשקע, שארפע װערםלעך און פײנע אפאריזמען. די פארשטײער פון דער גײסטיקער עליטע זענען .צװײ מידע קא־ חאלערן פון דער קונסט׳, א סקולפטאר א ראמאנםיקער״ און א ראפינירטער דײטש - א פאר דעגענעראשן, װאס םארברענגען זייער לעבן אין די נאכט-יאקאלן. די שאנםאן־קולטור פון דער גרויסער שטאט שילדערט מ״ קולבאק סים ראפינירטער איראניע, אפט דערםיר״ט צו קאריקאטור. ״ד*ס װײםע םערװזסל *רום!*רשסעקש, עס פ#יגל*ן זיך די ■ליכן אין די סעלער, עס מרירס אין עמערל דןס סלעסל זעקס — ־׳ תןס קען זײן, הבר, קילסירעלער? ס׳ןרן נעגליץז ס׳ןרן געזןבג׳ דעיי םמערי ברעגדי!ליסיקס אינס גלעזל: לעהן דײנע װןנג ןן םײנע װןנג/ דז, גרעסכען, םים דעם זיםן נעזלק דער דזםןזנןגד לײסערס מײן סןרססןנד, דסר בייכסןנץ מןכס דןם לענן העלער: ס״זיצס ליילקע&ןן אין נןר ״ןם סםרןנד״ ־ יוןם קןן זײן, חנר, קולםזרעלערז ״ צוזאםען מים דעם אלגעמײגעם לעבן, װעגעטירט אױך די ליטעראטור און קונםט, דאם טעאטער און דער מוזײ, דער קינסם־ לער און דער שרייבער״ אוזער יונגער דיכטער, װאס איז אין דער צײט פון רעװאלוציע געפארן קײן אויםלאנד .שטודירן׳, האט באװיזן שוין ."א נאש טאן פון יעדער זײט די װעלט׳ און האט ויך באלעקט פון דעם ג״עשמאקן ביםן. ער ליבט זיך אין איבערלינער פײגעלע, װאס האלט אים סאר א קאזאק, און נישט אײנמאל אין שפעטער נא״כם, װען ער בלײבט אלײן, זאנט ער צו זיך אין קישן, אז ער איז ״...געגילכן *י ו ליסם-נןלןן, סץ ל*מן סןדעם ן*נ*ריסן׳'.