Literarishe bleter · 1924-03-02 · 9 (2.3.1924) · p. Seite 138

ליטערארישע בלעסער נימ. 9 (512׳ זײט 138 יס?סד׳ 'צחקר / $0? אנרקר אדעקסאנדער מאאיסי וועאן טעאטער /•ע ׳ססזעס םרםן נד?יס/ קרנסט?ער) מענטשן געבאלט משוגענע פרײזן פאר די בילעטן אויף דעס היפאדראם און פוטבאל. װי איר זעט, איז עם נישט דער עקא• נאמישער קריױם פון די מאסן... — אומעסום אזויי — יא, כמעט אין אלע לענדער פון אײראפע. א גליק• לעכער אויסנאם איז נאר פאריז. בשעת מײן לעבסן באזוך אין פאריז האב איך פעםטגעשםעלט, אז דאם דארסיקע פובליקוס האם נאך א פײנעם געשמאק צו קונםט, און דאם דארסיקע טעאטער־לעבן איז נאך עד־הױם געבליבן אויף א זײער צופרידנ■ שטעלנדיקער הויך. רעדנדיק װעגן זײן קומענדער .טורנע׳ איבער םארשי■ דענע לענדער אץ אײראפע, װו ער וזעס געבן ,דאן קארלאפ■ און שעקספירם זאכן, פרעג איך אים, פארװאם װיל ער קיץ דײסשלאנד נישט פארן... כ׳האב אפילו געיװסט, װאם ד תשובה װעט זײן, אבער געװאלט זי הערן פון זײן מויל ארויס: — קײן דײטשלאנד? נײן, נײןו קײנמאל נישט אץ הײנטיקן דײטשלאנד. כ׳קען בשום־אופן נישט באגרײםן די נײע שאװיניםטישע לערעם פון די דאזיקע לײט, װעלכע האבן גע■ שאפן די ראםן־טעאריעם. כ׳האלט דעם אנטיסעמיסיזם אלם * חרפה פון אונזער צײט, א קרומען שפיגל פון אונזער קויכ■ זיך־האלטנדיקער ציװיליזאציע... איך דערמאן מיך װעגן דעם, אז די היטלעריסטן האבן גערופן מאאיםי מיט דעם נאמען ,ײד״ און געפירס קעגן אינ אן אנטיםעמיטישע העצע, פרעג איך װעגן זיין אפשטאסונג: — די מעשה האט זיך אנגעהויבן דערםיט, װאס כ׳האב אײנמאל אױף די בערלינער גאםן, באשיצט א ױנגע ײדישע פרוי פון ז י י ע ר ע הענט. כ׳האב זי אין קליניק געבראכט און באשטעלט א םפעציעלן דאקטאר פאר איר. פון דאן אן האר מען אנגעהויבן צו שרײען, אז כ׳בין א ײד, נאכמער דערסאו, װייל מײן נאמען האלט, װייזט אוים, עפעם ײדישעס אץ דן גו, איז װאם, אז איך בין א ײד? כ׳װאלט זיך דערמיט געוױ: נישט געשעמט. אבער קײן ײד בץ איך פארט נישס. מײן פו■ טער איז געװען א איטאליענערין — איר שפראך איז םײנע עד־הױם, — און מײן פאטער האס געשטאמט פון א מױחםי דיקער אלבאױשער משפחה, פון װעלכער פיל האבן געדינה און זיך אויסגעצײכנט מיט זײער העלדישקײט! — האט איר װעלכע ס׳איז געמײנזאםע פלענער םים רײנהארדן ז — קיינע נישט. כ׳בין מיך פונאנדערגעגאעען מיט איה צוליב אידעישע פראבלעמען, און כ׳זע, אז ביז הײנט איז זיץ קונםס־אויפאםונג װײט פון מײנע. איך לייד אפילו דערפין■ אבער כ׳זע אז דאס װאס רײנהארד איז פריער נעװען, חזה ער שוין מער נישט זײן. זײן גרויסקײם איז שוין אץ דגי געשיכטע אװעק... — װעלכער טעאטער איז, לויט אײער מײנוננ, דײ סארגעשריטנסטער? — דער פראנצויזישער און דער רוםישער. א נאנץ ספעי ציעלן ארט פארנעסס דער רוסישער טעאטער, בםרט יז מאםקװע. שטעלס אײך פאר, אז אין מאםקװע אלייין געפינזן זיך 65 טעאטערן און זײ זענען נישט סתם זןזוי נזןלאגןןנק דער גרויסער אלעקסאנדער מאאיםי, אויף װעמען בערלין איז אמאל נישט װײניק שטאלץ געװען איז איצם אין גלות, ער פארט ארום איבער דער װעלט. פלוצלונג באװײזט זיך מאאיסי אויף די אנטיקע, קלאסי׳ שע בערג פון סאקראטישן אקראפאליס און שטודירס גאר די אלטע טעאטער־קונסט פון די אמאליקע גריכן... װאם טראכט שוין װירער זײן שעפערישער מוה? דאס װײם װייניק־װער. ער שװייגט און שרײבט, צװישן די האלב־אײנפאלנדיקע מויערן פון די גריכישע געטער־שטעט זוכט ער געװים א נײעם שװונג־ארויף אין דער טעאטער־ קונםט. כ׳האב אים בשעת זײנע לעצטע צװײ טעג װײלן אין אסען, געפאקט. מיר האבן גערעדט א שעה ־ אנדערהאלבן. אל, מאאיםי איז א לעבעדיקע קונסט־ענציקלאפעדיע. ער װײם פון אלעם און פון אלעמען. ער איז קאטעגאריש און זיכער. — אײער מײנונג װעגן הײנטיקן טעאטער?— שטעל איך אים א פראגע נאכדעם, װי מיר האבן שוין געענדיקט דאס םתם־פלױדערן. - לויט מײן מײנונג הערשט פאר דער לעצטער צייט א שטארקע מאראלישע ירידה אין דער טעאטער׳קונסט אין אלע גרויסע אײראפעישע צענטערן. איך בין זיכער, אז די דאזיקע ירידה, װעלכע שפירט זיך נישט נאר אין טעאטער׳קונםט, נאר בכלל אין הוינטצײטיקן קולטור־לעבן, שטאמט נישט אלם רעזול־ טאט פון דעם עקאנאמישן װעלט־קריזים, נאר ס׳איז א דירעק׳ םער פאלג פון דער מאראלישער ירידה פון די גרויסע פאלקס׳ מאסן. נישסא םער די אמאליקע ליבע און פארשטענדניש פאר דער קונםט, אז די דאזיקע םײנונג מײנע איז א ריכטיקע, קען מען זען פון פאקט, װאם טױזנטער און טויזנסער מענטשן צאלן פאבלהאםטע פרײזן םאר אלערלײ םפארט־פאראנשטאלטונגען, פערד־געיעגן, באקס און אויטא־קאנקורםן, אט, למשל, איז םיט א קורצער צײט צוריק ארגאניזירט געװארן און אמםטערדאם די גרעסטע װעלם־אויסשטעלונג פון אלע װערק פון רובענם און זי איז געװען אזוי שװאך באזוכט, אז סען האט זי גע־ מוזט שליםן. און דעד זעלבער צײט האבן הונדערטער טויזנטער