Literarishe bleter · 1924-03-02 · 9 (2.3.1924) · p. Seite 134

ליטערארישע בלעטער נומ. 9 (2'5) זײם 34ו שלום מ״ן אויפגאבע אלס שריפטשטעדער (ךעדע, נעה&^םן אודף דעד פײעד?עבעד #זיפדעעע פוגם 3ע]י?/?31 אין?$נד$ן') ליסעראטור נאר אלם דעקאראביע םאר די רײכע און םפכטיקע• אין בעסטן פאל איז דאם פאלק דערגאנגען בו דער מדרגה םון .בארביע פין םעװיליען״, װעלכער האט מיט זײן גאלנן־הומאר אםוזירט די רײכע. דיקענם איז געװען דער ערשטער, װעלכער האט דאס ארעמע םאלק געסאכט פאר א הויפט-צװפק, פאר זיינע העלדן. — פץ אים האב איך געלערנס, אז דעם בישוף-שטײן, װאם הייםט מענטשלעכקייט, דארף מען זוכן דארט, װו די נױט און די ארעמקייט װוינט. און נאך עפעס האב איך געלערנש פון דיקענםן. פון םײן קינדהײט דורך מיץ שטרעננער, רעליגיעזער דערבױנג בין איך געװױנט נעװען צו באטראכטן דאס געדרוקטע װארם אלם א תורה םון הימל. שםעטער, װען איך בין, זוכנדיק דעם אינהאלט פון מײן לעבן, אריבערגעגאנגען פון רעליגיעזן צום װעלטלעכן בוך, האב איך מיט מיר מיטגענוםען יענע טיםע פארערוננ און יענע הויכע פאדערונג םון גײםטיקן אינהאלט אויך םארן װעלט- לעכן בוך. איך זוך אין יעדן װערק נישס נאר קינסטלערישע נארם - נאר דערלױבט מיר צו באנוצן דאס װארט — אױך םאראלישן אינהאלם. אין זיין פאדעדונג פון גערעכטיקײט פאר די דעדנידעריקטע און פארשעםטע, אין זיין גװאלדיקער מענטשן- ליבע, אץ זײן הארצרײםנדיקן רחםנות-געפיל פאר די נעפײניקםע קינדער פון דור — װעלכע דיקענס האט ארױםגעװיזן. אױף דער געסאר באשריגן צו װערן אלם םענטימענטאל, האט דיקענס באפרידיקט די רעליגיעזע פאדערונגען, װאס איך שטעל צו א װערק. און איך דערלויב מיר צו באהויפטן, אז יעדעס בוך, װעלכעם בא־ זיצט נישט אין א געװיםער מאם אט דעם רעליגיעזן אינהאלט- איז נישט װערט אנגערופן צו װערן מיט דעם גרױםן נאםען ״בוך־. װארום נישט די נאקעטע קונםט-םארם איז דאס װיכםיקססע אין א װערק (װי דער פריערדיקער דור האט געמײנט), נאר דער װערט פון װערק שטעלט מים זיך פאר דער רעליניעזער אינהאלט פון װערק. אונטער רעליגיעזן אינהאלט סײן איך, זעלבםטפארשטענדלעך, מענטשן-ליבע און םענםשלעכקײט, וױיל דאס העכםטע דינסט פאר גאט, איז דאם דינםט פארן מענטש... אין א צייט, װען די פיינטשאפט אוך דאם שלעכסם, פאר• קלײדט אין פאטריאטישע שאװיניסטישע לאזונגען - שפייען םם פון טויזנטער מײלער און פארגיפטן די װעלט, שארפן די נעגל פון איין טייל מענטשן קעגן די אנדערע, טראכטן אוים רשעות- דיקע טעאריעס, כיי צו זייען נויט און װײסיק צװישן די מענטשן, אין אזא צײט מוזן מיר, שריפטשטעלער, נאך מער שטארקן אונזער צוזאמענבונד. מיר מוזן דורך אונזערע שריםטן עםענען פאר דער װעלט די הערצער פון אונזערע םעלקער און באװײזן, אז אין אלע מענטשן, אין װאס פארא אומשטענדן זײ זאלן נישט לעבן, אין װאם פארא סביבות זײ זאלן זיך נישם געםינען — רינט דאם זעלבע מענםשן-בלום, און אלע װערן סיר געפירט דורך די זעלבע מזלות. — נאך םער וױ שסענדיק מוזן םיר אפהיטן אט דאס הייליקע פײער פון מענטשן• ליבע, װאם די גרויםםע גייסטער אץ לערער פץ אלע נאציעם האבן אונז גענעבן אױםצובאװארן. אין דעם זין פארשטיי איך מיין אױפגאבע אלס שריםט• שםעלער, אין דעם זץ פארשטײ איך מײן צוגעהעריקײס צו דער גרױסער משפחה פון װעלט-שריםסשםעלערטום, װאם עם שטעלם מיט זיך פאר אונזער ארגאניזאציע, דער ,פען׳. איך דאנק אײך פארן גרויםן כבוד, װאס איר האט מיר אננעטון. דער כבוד פאר מיר, װי פאר דער גאנצער ײדישער ליטעראטור איז נאך װיכטיקער דערמיט, װאם אץ א צײט, װען מײנע ביכער זענען עםנםלעך פארברענס געװארן אין א געװיםן לאנד בלוױ דערפאר, װאם איך בץ באגאנגען דעם גרױםן פארברעך, אז איך בץ געובירן געװארן א ײד — קומט איר זיך צונױף צו ערן א שריפטשטעלער, װעלכער האט דאם לעבן פון זײן פאלק נעמאכם פאר א הויפט-שםודיום, און זײן שאפן װארצלט טיף אין גײםט סץ דער דאזיקער פאלקס-טראדיציע. איך האב לענגסט אויסנעקוקס אויף א געלעגנהייט צו דאנקען דעם ענגלישן לעזער-פובליקום, דער ענגלישער קריטיק און די אלע, װאס האבן םיר מיטגעהאלפן צו מאכן מיץ װערק פאר א דערםאלג, און איך באנוץ די געלעגנהײט, װאס איר האט םיר געגעבן דא עפנטלעך די אלע אויסצודריקן מײן טיפסטן דאנק. איך דאנק אויך די ענגלישע קריטיקער, װעלכע האבן זיך אריינגעםילט אין א פרעמדער װעלס, אין א פרעםדער אומגע- בונג אץ זיך די מי געגעבן דאס פרעמדע לעבן אויפציפאסן אץ צו םארשטײן. דאס גיט אמאל א באװײז פון דעם געפיל פון גערעכטיקייט און פארשטענדניש פאר אנדערע, װאס לעבט אץ דעם ענגלישן מענטש. מיץ הארציקםםן דאנק קוסט אבער דעם ברײטן ענגלישן לעזער-פובליקום, װעלכעס האס אזוי װארעם אויפגענומען מיין װערק. איך פארזיכער אײך, מײנע םרײנט, איך װיים ײי אפ• צושאצן די אנערקענונג, װאס קומט פץ א פובליקום, װעלכעם איז געשולט דורך די גרויםע ענגלישע מײסטערם און װארצלט טיף אין די עלטםטע סראדיציעס, װאס אונוער גײםט קען, אץ די סראדיציעס פון ענגלישן שריפטטום. די דאזיקע אנערקענונג םילט מיך אן פץ אײן זײט מיט םרײד, םון דער צװײטער זײם מיט זארגן איבער דער צוקונפט, װאס זי לײנט ארויף אויף מיר זי צו סארדינען אץ װערט צו זײן. יעדער שריפטשטעלער, װאס װיל זיין געטרײ זײן מיסיע און װאס האלט זיך אין דער דיםציפלין פון אונזער קונסט, מוז, צי ער וױל יא, צי ער װיל נישט, אנערקענען זיך אלם תלמיד פץ דעם רבי טשארלז דיקענם און זיך נעםען זיין פארם אלם ביישפיל. פונקט אזוי װי די פראנצױזישע אימפרעסיאניסטן זענען געװען די ערשטע צו םון דאם, װאם איז פאר אונז הײנס שוץ א זעלבסטפארשטענדלעכקײט — ארײסצוטראגן דעם פענזל און די םארבן אויף גאטס פרייער װעלט, איבעררייםנדיק םיט דעם אופן פן מאלן די לאנדשאפט אין געשלאסענע םטו• דיעם, װי עס איז געםון נעווארן ביז זיי. אזוי האט א שטיק צײט נאך פאר זײ טשארלז דיקענס ארויםגעטראגן זײן פעדער אויף דער נאס, אץ די אדעםע שטובן, דארט, װו ם-הערשט נויט און הוננער. אויפן מענטשלעכן אפגרונט האט ער געזוכם זײנע פערלען. בױ צו אים, אפילו נאך דער ראמאנטישער צײט פון סטענדאל, האם דער ארעםער םענטש געשפילט אץ דער *> דער לןנדןנער יען״קליג הןס $רנ*ניזידם א *ײערי*כונ אויסנןסע סןר מליס ןמ. ס׳זענען גײגעידען רי ןנגעזעענססע עריפםמסעלער אין זעיר- נןליססן םין לןנדןן• מלים ןסס סדילןגיע (#עסערנירג, װערמע״ םןסקװע> הןס לעגסנס אין דער עננלימעד *יגערזמינג זײער גרייםן דער־* עןלג נײ דער קריסיק איץ עילס. ר ע י-