Literarishe bleter · 1924-03-02 · 9 (2.3.1924) · p. Seite 130

ליםערארישע בלעםער נומ. 9 (512) זײט 130 די עקאנאמישע איזאלאציע דערלאזט נישט די אסימילאגיע, זי מוז דערפירן אויך צו א קולסורעלער איזאלאזױע. ברײט, אויםפירלעך רעדם װעגן דעם ם. זילבערסארב. באמת, װאס איז דער אומגליק, אז ײדישע ױנגעלײט און מײד• לעך רעדן זיך אױף ליטװיש, לעטיש און פויליש? דאס לוםטערן די שמענדריקעס די שפראך צװישן זיך און םאר זיך׳... ,װאס קומם ארוים פון זײער פויליש רעדן, אז מען לאזט ןײ סײ־ווי אין הויף נישט ארײן׳... און ם. זילבערפארב זוכט אײם א טרײסט םאר די, װע• מען עס באומרויקם דער גורל פון אונזער שול-װעזן, אונדער קולמור-ארבעט, בכלל — א גלענצנדיקן היםםארישן בײשפיל. פדאי זיך מסריח צו זײן און באריכות דאס איבערצוחזרן: ״דאס איז דער באקאנםער נוסח-גאליציע. צענטליקער יארן נאך פארן װעלט-קריג האט אין גאליציע פונקציאנירט א םלוכה• שול מיט דער פוילישער אינטערריכט-שפראך. די הערשנדע קרײזן האבן געצװונגען די ײדישע באםעלקערוננ צו באזוכן די דאזיקע שול, אבער אן שום אםימילאציע-הינטערגעדאנקען חלילה. קײנער װעס אבער נישט באהױפטן, אז אדאנק דער שול איז דאם גאליציאנער ײרנטום דורך און דורך אסימילירט געװארן־׳. אזױ טרײםט זיך אין אונז דער אפטיםיםםישער מ. זיל• בערםארב און איז אין תוך גערעכט. אלא װאס, נישט אלע זענען מסוגל פון דעם צו װערן באגײסטערט. 4 גאד אנדערש איז, נאטירלעך, םון יענער זײט פון דער מזרח-גרענעץ. די ײדישע עמאנסיפאציע, וױ עס האבן איר זיך געמאלט די עלטעיזײדעס פון פאריז און בערלין, די משבילישע זײדעם םון בראד און װילנזנ די אםימילירםע אינסעליגענםישע סאציא• ליסטן װידער םון װילנע און םון גאר דער װעלט, ־־ די דא• זיקע ײדישע עמאנסיפאציע איז הונדערטפראצענטיק, אן שום רעשטל, פאי־װירקלעכט געװארן אין ראטנפארבאנד. דער סאציא• ליזש האט דערהאלטן זיין הבטחה און געפונען דעם װעג צו לעזן דאס םאציאל-עקאנאמישע פראבלעם םון ײדן. מ. זילבערפארב געהערט אבער צום דור, װעלכער גע• דענקט אלטע טעארעטישע מחלוקת. זײן ערשטער באדײטנדער ארטיקל האט געהײסן: ,די ײדישע פראגע אויף די שפאלטן פון דער םאציאליסטישער ליטעראטור״, װו ער האט ױגנטלעך• דרײםט געהאלטן מלחמה דער עיקר מיט דער ,איםקרא׳. דא איז נישט קײן ארט זיך אומצוקערן צום גאנצן וױכיח, אבער נאך אזויפיל געשעענישן, איז אין דער רעסראספעקםױו זיך כדאי צו דערמאנען, װאס עם האט װעגן דעם געשריבן ל ע נ י ן. און לענין איז דאך נישט געװען קײן בלאם־קאסםאפא• ליטישער סאציאליסט אין דער נאציאנאלער פראגע. םאר אלע אנדערע םעלקער האט ער דאך סארמאגט א מאטעריעלע סול• בלוטיקע לעזונג פון דעם נאציאנאלן פראבלעם. און װעגן יידן האט ער געשריבן (,איםקרא״ נום. 44 15 ױלי 0903: ,די ארעמע, אץ װיםנשאםסלעכן זץ, אידעע װעגן א בא• זונדער ײדישן פאלק איז רעאקציאנער לויט איר פאליטישן בא• טייט. װי א פעסטגעשטעלטער פראקטישער באװייז םון דעם זע• נען די אלעמען-באקאנטע םאקטן פון דער געשיכטע און םון דער איצטיקער פאליםישער װירקלעכקײט. אין גאנץ אײראפע איז דאם םאלן פון מיטלאלטער און די אנטװיקלונג םון פאלי• טישער פרײהײם געגאנגען האנט בײ האנט מיט דער פאליםי• פרעציעזע אינסטרוםענטן. און מען דארף פארמאגן באמת א הײליקן אפטימיססישן גלויבן, כדי א י צ ט, אין אונזער ארומיקן סאציאלן און עקאנאמישן חורבן, טענהן, װי מ. זילבערפארב, אז ,פאר די לעצטע אנדערסהאלבן הונדערס יאר איז די קלאסן• דיפערענצי^ציע סון ײדישן םאלק געװארן קאנסיקער און קאנ• טיקער, ם׳איז אויסגעװאקסן אן ארבעטער-קלאס, ם׳האבן זיך פארמערט די פראדוקטיװע עלעםענטן פון פאיק׳... באמת, א פאסאלער טעות. בםשך פון די לעצטע יארן האט מיר שטענדיק געװײ• טיקט, װאס דװקא יעקב לעשצינםקי האט מיט זיינע װיסנ• שאפסלעכע ארבעטן פון די פאר לעצטע יארן מיטגעהאלםן צו פארשפרײטן אט דעם געשיכטלעכן טעות. װער עס האט גוט ארײנגעקוקט אין דער געשיכטע פון מזרח-אײראפעישער יידישקייט, - פון פוילישן ײדנטום םץ פאר 150 יאר צוריק מיט זײן דריטל, <גרעסטנסײלס) פראדוקטױוער ישוביש-דארפישער באפעלקערונג, מיט דעם עקאנאמיש פערטן קלאס פץ םוחרים און ארענדאטארן, מיט בעל׳מלאכהשע עלע• מענטן (װעלכע זענען נישט אין איין פױלישער פראװינץ געװען שטארקער װי אץ דער איצטיקער תקופה), מיט אנטײל פון ײדן אין אויסערן האנדל (צום סוף פון 18-טן יאדהוגדערט פמעט אויסשליסלעך געװען אין ײדישע הענט), - מוז אראפװארפנדיק אלע פרעמדע און אײגענע היםטאריאגראפישע פארורטײלן—קומען צום באשלוס, אז נישט נאר דער עקאנאמישער מצב, נאר אפילו די קלאסן-דיפערענצירונג איז ביי יידן בשעת דעם צעטיילן פון פױלן געװען נישט נאר לפי־ערכדיק װואם איז פאר דער צײט געװארן פון די פעלקער צװישן װעלכע מ־ר װאוינען!) נאר אויך א ב ם א ל ו מ א העכערע װי אץ דער איצטיקער צײט. און דאס אלץ - נאך פארן אנקומען פון אםתן פאשיזס. און אויב ער װעט קוםען? אויף װי לאנג? די ערד טרײסלט זיך אונטער די פיס, און מענטשן האבן לוםט צו זינגען אלטע זמירות. און וױדער א שאד, װאס יעקב לעשצינסקי האט צו• געשטעלט הונדערטער בוגדיסטן און,םײמאײצעס״ מאטעריאל פאר פאלשע שעדלעכע אױספירונגען. אבער יעקב לעשצינםקי האט אפילו מימ זײנע טעותן מיטגעהאלפן אװעקצושטעלן דאס פראבלעם. נאר נישט קײן קלײנער פארדינםט! און נאך א גרעסערער (זאל מיר מיט זײן גאנצער פרײנטלעכקײט סוחל זײן יעקב לעשצינסקי) — צו פארריכטן א טעות, אים צו רעװידירן. באמת, װי געזאגט האט עם ציצערא. ,בעםער צו בלאנ• דזשען מיט פלאםא װי אנדערע צו פארדײנקען דעם אמת״. אפילו אין זיינע טעותן׳ 8סס1זז*8סז פתסנ^זסקסזק אטזנזס! פילט מען זיך בעסער מיט י. לעשצינםקין װי סיס די אפטי• םיסטן, סאר װעלכע עס שטעלט זיך איצט אזוי אײן מ. זיל• בערפארב. 3 אײגנטלעך, אז מ. זילבערפארב לאזט זיך ארײן אין אר• גומענטאציע, פארגעםט ער גאר אן זײן אפטימיזם: ,זי (די נאציאנאלע מערהײט) האט מאביליזירט איר פרע• סע און קידך, אירע פאליסישע און וױםנשאפטלעכע ארגאניזא• ציעס, כדי נישט צו דערלאזן די ײדן צו פארנעמען נייע עקא• נאמישע פאזיציעס און זײ ארויסצושטויםן װי װײט מעגלעך סון די אלטע״. דערפאר האט אבער מ. זילבערפארב פאר אונז א טרײםט.