Literarishe bleter · 1934-02-23 · 8 (23.2.1934) · p. Seite 123

זײט 123 '1•טער*רישע נלעסער נים. 8 (511) א.ס$ןעיזגעס ״איז יריזיס״ אײ װילבער ״פאלהסטעאטער׳־ אן ״אלרײטניק׳־. ער האט אמאי אין דער ױגנם ליב געהאט אניעלאן, זײן חברם םרוי. אינט איז רער װעג זי צו דערגרײכן לײכטער װי סריער. די מאמע איז געװארן א שילערין סון איר ״פיטיגרילי-טאכטער׳, און נאכדעם, װי דין מאמע װערט גע־ שטרויכלט, נעמט די פראקטישע ״מארערנע׳ םאכטער צו ראטע װען די לאגע, און עס קומט לסוף געפלאנטער, אין װעלכן אלע װערן ארײנגענויגן. דער םינאל איז א טראגיקאמישער, אדער א קאמיש-םראגישער. באנקראט, אלע זעגען באנקראם, אלע אין קריזים. אין דער קאליזיע םק די נײע לעבנם-סיטואניעס װערן בערונען םיל לעבנס־אילוזיעס. נישט אומעטום האט דער מחבר באוױזן;יך צו דערהויבן בו דעם אמת־טראנישן, נישט אומעטום באוױזן א כאפ צו טון דאס טרויעיק־קאמישע לעבן בײם עיקר, בײם תוך. םאראן א רײ סצענעס, װאם םארםיאכן דעם טראניזם און קאמיזם םון דער געשילדערטער םביבה און תקופה. דער רעזשיסער האט טאקע געה*ט א שװערע אויםגאבע - אײנפאםן אין אײן ספעקםאקל די אלע קעזגנזאצן און װאקלענישן. עס איז נישט אזוי-לײכט אין א םארשטעלונג צו געבן דעם אי- בערגאננ םון טראגישן צום קאמישן, פון שטילן, טריבן טאן צים הילכיקן, םארקאסטישן געלעכטער. א. מארעװםקי האט זיך עס באמיט צו דערגרײכן אין דער גאנצער רעזשי, אוןי בעיקר אין זײן אייגענער ראלע. אדאנק זײן מאיעסטעטישער געשטאלט איז הענעך סינקלשטײן אײפגעװאקסן אין א אינטערעסאנטן טיפ. ער איז אומבאהאלפן אין זײן גאיװקײט, ער איז טראגיש אין זײן טרוימען. אט איז ער תוםס זײן טראגישע לאגע, און אט - א גע- שפרעך מיטן טעלעסאן, עפעס א חלום סון א רעגירונג-באשטע־ לונג - און ער לעבט אויף א װײלע װידער אויף. א. מארעװםקי ציט-צו די אויםמערקזאמקײט סון דעם צושויער. ער מאכט נא• ענט די איבערלעבענישן םון דעם ױרז־, װאס סאלט אלס לאסט םון די חובות. א. מארעװםקי האט דערהײבן די סינקלשטיין-ראלע צו א אינטערעסאנטער געשטאלט. דאס זעלבע קאן מען נישם זאגן אין דער םולער מאם װעגן די איבעריקע ארטיסםן. פערל אוריך, די יונגעטשקע ארטיסטין, איז געװען ממש נישט עום דערקענען. די קאמפליצירטע ראלע איז םאר איר - א נײע םצענישע דערגרײכונג, אבער זי םארמאגט נישט אין זיך אט דאם ראםי• נירט־סארקאסגישע, שלאגםערטיק־שעלמישע, וזאלט איך געזאגט, וזאם איז םאראן אין דער אינטערעסאנטער ראלע םון טאטשע. שרה אמאטין סירט אדורך די ראלע םון דער מוטער קארעקם, אויסגעהאלמן, אבער עס פעלם דער לײכטזין, דאס אלײן־םארםי־ רערישע, װאס זי דארף האבן. עם האם נעשאםן א שטארקע גרא• טעםק־ראלעייעקב רײנגלאם םון דעםיײד, דעם פראצענטניק װע־ רעמקרויט. יעקב מאנדלבליט האט נ־שם געקענט ארױסשלאגן קײן נײע טענער אין דער שאבלאן-ראלע פון דעם אמעריקאנער'םעם,- ואויך א. קאציונע האט אים קײן נײע שטריכן גישט געגעבן 0. םײן איז ארוים מאניעק, דער סוטבאל־בחור, בײ לעאן קאסװינער, און דאס שטוב־מיידל פראנקע װיסל גערל>. די אויםשטאטונג און די דעקאראציעס און בכלל - דאס אויםזען פון דער בינע - גאר םײן, צו לײטן-גלײך ו בראװא, א. מארעװסקי• 2' סײןי? פ. ם. אויף מארגן נאך דער פרעמיערע סון ״אין קריזיס״ האט די טרופע שוין אנגעהויבן נײע פראבעס םון ״דער קאפיםאן םון קעפעניק׳ אונטער דער רעזשי םון דעם רעזשיסער װ. טשענגערי. א נײער קינסטלערישער און סצענישער םארמעסט םון דעם אנ־ םאםבל אינם ״םאלקם-טעאטער״ אונמער דער אנפירונג םון דעם באגײסטערטן א. 'מארעװסקי. אײן נײע אויםירונג נאך דער צװײטער - אזוי דארף מען ארבעטן אין טעאטער: ״אין קריזים׳ - סראגי־קאסעדיע א־ן 3 *קטן שון א. קאציזנע, רעזשי — אבדהם םארעװםקי. װיי^נער ״סאלקם־סעאסער׳. ־־ עם נעםען אנסייל: א. טארעװעקי, שרה פספסין, פערל אוריך, יעקב םאנדעלבליס, ייעאן קאסװינער, זיםל נירל, יעקב ר״ננלאט. - צייס -נעגנװא־ס; ארס ־ אסװאצק. אן אקטועלע טראגי־קא־ װאס בארירט א םון דעם ײדישן קלײנבירגערטום פוילן. אציעס און םון קאציזנע נישט דאס אוין זוען קאציזנע געװען סון דער הײנטיקער צײם. אבער א. קאציזנע װיל נישט אדער קען נישט, װי א מאל טשעכאװ, זינגען דאם שװאנען-ליד םון דעם אדעל און מיםטרויערן זײן טרויער. א. קאציזנע זעט אין דער טראגעדיע אויך די קאמעדיע, דאס לעכערלעכע, װאם דארף דערװעקן אויםער מיטלײד, מיטגע• פייל - אײך אפשטוים-געםילן. נישם מיםשטימונג - נאר אפטרײם- לען זיך םון דעם לעבן, אפקערן זיך דערסון, ליקװידירןיעס, און אן עק! אם דער געםיש םילט זיך בםדר בײ א. קאציזנען, װאס האט טאקע אנגערוםן די פיעםע ״טראגי-קאמעדיע׳. װו איז דא מער דאס הארץ סון א. קאציזנען - בײ דעם טראגישן אדער בײם קאמישן? הענעך םינקעלשטײן, דער פאבריקאנט, איז א מענטש םון דער אלטער וזעלט. ער טראגט נאך אין זיך ראמאנטיזם, ליבע נום אםאל, םיעטעס אסילו פאר דער סרוים. לאננע צעפ, װאם זענען סאר אים א ״פאעמע םון דער יוננט*. עם איז שוין װײט נאך דער װעלט־מלחמה, עם איז שוין קריזיס, און ער, דער װא• נעדיקער סאבריקאנם, איז נאך א שםיק טרוימער, א ״פילאזאף׳, ער לעבט נאך מיט אלטע באגריפן און געװוינהײטן. ער בא• מערקט נישם, וױ די וױרקלעכקייט ברעכט די אלע יסודות, אויף װעלכע ער האם אמאל געבויט זײן רײכטום, זײן פאםיליע-לעבן. אין אט םיםאמאל -י װערם ער עם געװויר. עס קומט די ״נאכ■ מלחמהדיקע פראזע׳ - חובות, װעקסעלעך, פראטעסטן, באנקראט, יײן נײע שטוב-די סרוי און טאכטער-און ערי דערםילם פלוציים, אז דאס גאנצע םריערדיקע לעבן איז אװעק, און עס איז געבליבן ביײז קריזיס, קריזים פין אלע מײנונגען, אנשויונגען און גע• װוינהײטן. ער איז קאנסערװאטיװ, ער טראגט נאך אין זיך די זידאליקע םאםיװן, ניגונים, נעזאנגען םון זײנע ײנגערע יארן, ױען עס האט זיך נאך געקענט פארן סוחר און ראמאנטיקער. ארים אם דעם אלטן״ םאטער-ראמאנטיקער װאקםט זיין אײנציקע סאכםע״ר, װאס איז ניכטערער און פראקטישער און ״סאדערנער״. יי פארמאגם אויך אן אײגנארטיקע ״עטיק״, װאם באשטײט סון!! פײן ביםל ציניזב. זי איז עם מדריך דעם םאטער און די מו• סער, שנײדט אפ די שײנע לאנגע צעפ ביי ד״ער טרוימערישער לוטער, און טעינהט צו איר, אז ״אסגעשוירענע צעפ זענען צו עפעס מחייב״ און זי מאנט בײ איר צו צאלן די ״װעקסלען פון מאדפרניזס״, װאס זי פאסט זײ אײף מיט איר ״פיטיגרילי-קאפ״, װי דער םאטער רופט זי, גאר פשוט און פראסט. דער םאיטער נאפס זיך, אז ער בלײבט אן גאונישם, -יאן געלט, אן גע- סעפטן, אן א משפחה־לעבן. דערוױיל קוםט םון אמעריקע א ױגנט• חב־, װאם איו אין א סארנרפבטער אספריקאנער םביבה געװארן