Literarishe bleter · 1934-02-23 · 8 (23.2.1934) · p. Seite 121

זײט 121 'יטערןןרישע בלעםער נומ. 8 (1ז5)?• ם7אך /?/?־יאבינ דער אדץ-ישדאלדיקעד סאטירישער טעאטער םאלקסמימדעכן און פאלקלאריסטישן קװאל, װאס ער האט מיט זיך מיטגעבראכט פון ,מחוץ לארץ״ און ס׳איז אים זײער םיין געלונגען. אסילו דאס ערשטע בילד ,ליבע בעברעכט אלץ׳ איז אויך באהויכט םון ײדישן םאלקלאר מיס םאלעםםינער םעמאטיק, אבער דאס איז אן אלגעמײנער נומער, און נישט גאנץ באזונדערם אויםגעםירט. דער עיקר איז די געזעלשאפטלעכע םאטירע װי עס קומט אויס בײם דינגען א צימער. דאם איז אן אנגעװײטיקם .פראבלעם׳. אין א םיינעם שארזש װערן דורכגעםירט די טיסן םון די נײע פאלעסטינער באלעבאסטעס, װאס .בויען׳ דאם לאנד, לעבנדיק םין דירה־געלט... אדער, צום בײשפיל, א םצענע, װי עם װערט ארויסגעםירט דעם .קרן״היסוד׳־זאמלער. ער פילט די זיכערקײט אינטער זיך מיט דעם, װאם ער האט א ,בענקל׳ אלם ״םירער׳. נאר קוים װערט דאם בענקל צוגענומען םון אים, אזוי אפילו אן אפצוכאפן דעם אטעם, הויבט ער אן צו זידלען. דעם קרךהיסוד,' װאס ער האט נאר װאס אזױ אגיטירט... א בילד, װאס גיט איבער אויף א קינסטלעריש שארזשירטן אוםן, איז ״בנים גדלתי ורוממתי׳, - דער קאמף, װאם גײט איצטער פאר אין ארץ-ישראל און אויך - מחוץ ארץ־ישראל. דאם איז א פאראדיע אויף שלום עליכמם ״צעזײט און צעשפרײט׳, געגעבן שארםער, בולטער און כאראקטעריסטיש. צום טאטנס געבוירן־טאג קומען זיך צונײף 1) דער זון, א רעװיזיאניסט, 2> א זון א חלוץ און 3> א טאכטער א קאמוניסטקע. נו, םעלט שוין נישט קײן ״אקציע׳, ובםרט, אז עם װערן ארויםגעםירט הײמישע פאלעםטינער טיפן. דער ״טשװאק׳ םון דעם פראגראם איז דאס בילד אונםערן נאמען ״שכינת כאפ׳. דאס װערטל איז דאס נייעסטע, ״שלאגער׳ אין ארץ־ישראל. עס איז געבויט אויף אן'אמתער געשיכטע. און דאס גיט איבער דעם אמתן מנחם מענדלױם פון בויען אויף ױםט. עפעם צוליב א מעשה, װאס מען האט זיך דעױװסט, אז עם געםינם זיך הינםער תל־אביב א פלאץ, * װאס געהערט צו א מצרימשן ײד. דער דאזיקער ײד האט םארלויפיק נישט בדעה צו קומען אזוי גיך קײן ארץ־ישראל. נו, יאיז װאסזשע, װי קאן מען עפעס רויק צוזען, װי א ליידיקער גרויסער ישטח ערד גע־ פינט זיך אין סאמע הארץ םון נייע בויענדיקע טײלן םון תל. אביב. האבן זיך עטלעכע מיישב נעװען, און מען װעט אנעקסירן דעם פל*ץ, אװעקשטעלן א הילצערנעם באראק, און אײדער װאס־ װען, װעט מען האבן װו צו װוינען, דערנאך, װעט זיך אנהויבן א מעשה מיט א געריכט, װארום װי באלד יעם שםײט א ״בודע׳, איז עס שוין קאמפליצירט. דער אמתער באלעבאס םון פלאץ איז אויך נישטא, א קשיא אויף א מעשה, אםשר װעם ער אזוי גיך נישט קומעין. אפשר װעט ער דערװײל שטארבן, ײעט מען כאטש בלײבן בײ דער ירושה... האט זיך דאם גלײך א צעטראג געטון איבער תל״אביב. ױנג און אלט, אשכנזי און ססרדי זענען ארוים. מען האט ״קונה־ געװען א שטיקל פלאץ דערמיט, װאם מען האט דארט 'איבערגעלאזט א ״פאראםאל״ א שמאטע, מען האט זיך אלײן אװעקנעלײגט. ביז דאס אײגענע הויזגעזינט האט עפעם אויםגעבויט און דאן איז שוין געװען פארפאלן. אויף אט דער ״אמתער פאםירונג׳ האט י. נאזשיק אויםגע־ בויט א באמת־הערלעכן אקט, ארויםברענגניריק א רײכע נאלעריע פון טיפן און פארשוינען - די איצטיקע אײנוײינער פון ארץ־ ישראל. די געלעכטערס זענען גרויס, דער הומאר - שטארק דער מאטא איז ״כל ישראל כאפ׳, ביז דער ענגלענדער באװייזט זיך אין רוסט אויס: ״כל ישראל - םטאס!' דאס שפילן אױ נעט, םײן, מיט הומאר און טאקט. די שוישפילער - טאלאנטירטע. אין ארץײשראל זענען םאראן צװיי העברעישע טעאטערן,- די ״הבימה׳ א3) ״אהל׳, _ נאר נישטא קײן ארץ־ישראלדיק טע־ אטער. װען מען זאל װעלן םארשן דאיס נײע שטיינער־לעבן םון די ײדן אין פאלעסטינע, װאליט מען יעם אמװינציקםטנם געקענט וען אפגעשפיגלט אין טעאטער.; י די ״הבימה׳ שפילט אליץ אין דער װעלט, נאר נישט םון אײגענעם אינהאלם. דאם זעלבע דער ״אוהל׳. נישם װיכטיק, װאם זײ שפילן אין העברעיש. דאם איבערזעצן סרעמדע און ײדישע דראמאטורגן אויף העברעיש בארעכטיקט נישט זיך אנ־ צי־ופן דאס ארץ־ישראלדיקע טעאסער. אט םארט אינגיכן ארוים אויף א טור קײן אײראפע דאס ארבעטער־טעאטער םון ארץ-ישראל ״אוהל״. מיט װאם סארן זײי סיט דעם אלטן, אפגעשפילטן רעפערטואר אין אײראפע: הײער־ מאנס ״סארלוירענע האםנונג׳, גארקים ״נא דניע׳ און אסילו יײוױקם ״שאפ׳ אדער ״דאנםאנס טויט׳. קאן זײן זײ װעלן האבן דערפאלנ אין אײראפע. מען וועט אםשר באוײנדערן זײער ױנגן, שוישפילערישן ברעין, םאלאנט און רעזשי, אבער מיט ײאס װעלן ױי רעפרעזענטירן דאם ײדישע לעבן אין אריץ־ישראל י די קאמםן, קאנפליקםן, די שטײגערונג און דורכםאלן? װעלכע אײגנארםיקײט? װעלכן ארץ-ישראלדיקן קאלאריט פירן זײ מיט זיך, אויף װאס מען זאל קענען אגמײזן: ״אטי איז א װינקל, װאס אױ אונז אומבאקאנס געװען, און'װאס האס באקומען א קינסטלערישן תיקון ׳.'זאלן די עטלעכע ביבלישע 'אײסירוננען פון ״אוהל׳ זײ רעפרעזענטירןן װען אםילו מען נעמט אן, אז דער ״אוהל׳ האט פײן םארטראכט, אדיגינעל־אויםנפםאסט די ביבל־געשטאלטן - אראפגעריםן אםילו םון זײ הייליקע שלײערן. איז עם אבעד םארם נישט דאס, װאס מען װאלט געװאלט האבן פון ארץ־ישראלדיקן םעאטער. דאס זעלבע קאן םען זאגן אויף דער ״הבימה׳ און ז־אם אײגענע'אויך װעגן דער ארץ־ישראלדיקער ליטעראטור, - א ליי־ טעראטור םון דער םרעםד. דאס אײגענע לעבן, די אלע עםאפן, װאס דער נײער, אדער באנײטער מענטש גײט דורך, האט נישט נעיפונען קײן אויםדרוק. עם איז דא א ליטעראטור םון איבערזע־ צונג אדער אין בעסטן סאל - 'סון דער... אלטער הײם־טע־ מאטיק ׳! די סיבה איז לײכט צו םארשטײן. די קונםט אױ דא אפ״ נעריסן פון לעבן. אלע זאפטיקע קװאלן סון פאלקלאר, פון סיאלקס־ טימלעכן חן, זענען סארשטאפט. מען מוז אנקומען צו ״סרעמדע װײנגערטנער׳ סון קונסט...' דערםאר האט אויף מיר געמאכט אן אנגענעמען אײנדרוק דאס קלײךקונםט־טעאטערל, א װינקל סאר הומאר, סאטירע און שארפזיניקן פאליטישן װיץ דער ״מטאטא׳ יביעזעםו מיט זײן דורכייס ארץ־יישראלדיקן הוסאר און שנײדנדיקער סאטירע אויף דער ארץ־ישראלדיקער פאליטיק און געזעלשאפטלעכקייט. דאס דאזיקע טעאטערל שטײט גאר אײן ביי אונזערס אן אײגענעם מעניטש, דעם װארשעװער שוישפילער און רעזשיםער יצחק נאזשיק-, דער דאזיקער ״גדינער׳, זואס איז דא געצײלםע חדשיס אין לאנד, - איון קאן נאך װײט נישט קײן העברעיש, איז איצם דער םירער םוי יאט ידעם ארץ״ישואלדיקן טעאטערל נישט בלױז אלס רעזשיסער, 'נאר אויך אלם... מחבר. דער איצטיקער פראנראם הײסט ״ליבע, ליבע, ליבע יאהבה: אהבה! אהבה!).' עם האם געזאלט זײן א פרוװ סאר א יעװי־שםיק. נאר י. נאזשיק קאין זײנע כוחית און מעגלעכקײטן. ניעט דער פײנער באלעט, און ינישט די רײכע אויםשטאםונג, *פילו װעגן א טריא־ארקעסםער חלומט מען נאך, און מען בא־ ננוגנט זיך דערוױיל בלויז מיט א... פיאנע. דערסאר אבער רוסט זיך יןס טעאטערל ״התיאטרון הםטירי הא׳י״ און גיט די קרומע יופדפיגלונג פון ארךישראלדיקן לעבן. די מעלה םון דעם איצטיקן פראגראם, װאס דאם ״בעזעם״- טעאםערל גיט, איז די געזעלשאםטלעכע און פאליטישע סאטירע. יײן פאסט־אויף די סיטואציע פון לאנד. און דערבײ איז י. נאזשיק, *יט מחבר און רעזשיסער, אנגעקומען צום עכט ״דישןןו