Literarishe bleter · 1934-02-23 · 8 (23.2.1934) · p. Seite 120

ליטערמרישע גלעטער נום. 8 (511) זײט 120 - א נאר... — זאגט ער, דער פריץ, און לאזט די םערד װײטער לויפן — זײ װאלםן דער װעלט א םך ניבן 'געברענגט, יענע קונבן... - אויך מיר א דאגה... — טוט פר זיך א קנייטט ארײן. שכנא׳בער, אין דער בארד. - נישט ״אויך מיר א דאגה״ - זאגט דער פריץ פארנ- דיק — נאר דעם קופיעץ אלײן װןןלטן זײ אויך א םך נובן געברעננט... װען דער קופיעץ זאל װיםן: ם׳איז פאר דעם קופיעצס אינטערעםן אויך... - װײסעך-ייאס ער ברומט דארטן... — רעדט ער שוק נישט, שכנא-בער, נאר טוט א קנײטש מיט די אוינן - א גײ_. יסוף קומט) מכשף, װי יענער, װעגן װעלכן ער, דער קופיעץ, האט אים אמאל דערצײלט. - װי הייםט ערי — פרעגט ער פארנדיק שכנא-בערן— יענער. װאס איז אץ א פרײטיק פארנאכט געפארן פון די קארפאטן-בערג ביז װין און האט נישם ארײנגעשטאכן אין שאבאם*.. גשבת). - בעל-שם-טוב... — הײבט ער אויף, שכנא-בער, די אױגן און קוקט-אן דעם פריץ. - זענען זײנע קונצן אינערגעץ נישט באשריבן? — םרענט ער װײטער, דער פריץ, פארנדיק. - נײן... — לאזט שױן איצטער שכנא׳בער קריק אראפ דעם קאפ אץ ענטםערט זיך, װי מ׳ענטסערט א גוי - ער האט ױך ױי בדטגעגומען אין הײליקן קבר ארײן... ם$רק ))דנ־עסיי] ן הארשע ' דעאן שידעוס טעות די ״װאגדערנדע שטשורעסי' אין סע$טער ״אםענעןם״ נען װידער צעשאטן אויף א םך קלענערע בילדלעך און םצענישע פראנמענטן דרשנט אונז דער יונגער מחבר - םיט א םאלשן פא״ טאם - װעגן אונזער שרעקלעכער רעליגיעזער אפנעשטאנענקײט, קולםורעלן קאנסערװאטיזם, רעאקציאנערע װעלט־אנשויונג און... ראםיזםי... ײדן זענען - לויט דעם חכמס מײגומ-א ראםע םון אײביקע שטשורעס, װאם האלטן אין אײן װאנדערן םון לאנד צו לאנד, פון שטאט צו שםאט, זוכנדיק אומעטום גײציק נאר געלט, דאלארס... גארנישם מער זעט דער זעער שערעשעװסקי בײ ײדן אײסער אידעענלאזיקײט און פינסטערניש, שמוץ און געלט-גײצי־ קײט, אומטאלעראנץ און ליכײע, ספעקולאציע, שװינדל און נײ־ גונג צו קולטוװירן די פרעמדקײם פון ײדן צו זייערע שכנים און פון די שכנים צו ײדן צוזאמען מים אן אײנגעשפארטן בא־ שלוס אױף אײביק צו פארבלײבן אין שרעקלעכן געטא... און דאך - נלויב איך נאך אלץ, אז ל. שערעשעװסקי האט נ ע װ א ל ט אנשרייבן א ײדן־פריינטלעכע פיעסע. אםשר נאך מער: מיט זיינע ״װאנדערנדע שטשורעס״ האט ער געמײנם ״צו װעקן דעם געװיסן םון נישט־ײדן און ארויסרו״פן בײ זײ מיטגע־ פיל פארן ביטערן גורל פון ײדישן םאלק. - ארויסגעקומען איז אבער פונקט דער היפך... דא האט איר דעם אונטערשיד צװישן בלעם און שערעשעװסקי. יענער איז געגאננען שעלטן דאס פאלק ישראל און גענומען גאר בענטשן, ל. שערעשעװסקי איז - פארקערט, געגאנגען בענטשן און ארויסגעקומען איז עפעס, װאם איז גיכער ענלעך צו א קללה, אײדער צו א ברכה... ם׳הײסט: ל. שערעשעװסקי איז הלילה נישט קײן אנטיסעמיט, נאר... א יונגערמאן, װאם האט אונטערנענומען אן אױסגאבע איבער זײנע כוחות. ס׳קען״גרײל״עך זײן, אז א געװײנלעך טעאטער-שטיק, אםילו פון ײדישן לעבן, נאר אן די הויכע פרעטענז־עס אויף עקספרעסיאניזם ײועלכער איז אגב־אורחא - שוין ארוים םון דער מאדע> און בכלל - אויף אריגינאליטעט סאי יעדער םרײז, װאלט דער יונגער מחבר יא בכח געװען נישט־קשהדיק אנצושרײבן, עפעס זײ־נישט־װו גיט א בלישסש אין פיעסע א םײנע סצענע, א שײן װארט. אבער דאם איז נאך אלץ נישט גענונ אונםערצו־ נעמען אזא גרויסע טעמע, װי די״ װעלכע ״די װאנדערנדע שטשו־ רעס׳ װ י ל ן בארירן... אזעלכע פיעסעם מוזן אומבאדינגט װערן געשריבן מיט א סך מער לעבנם־דערפארונג, מיט מער רײפקייט און דער עיקר - סיט מער טאקט און הארץ. אין ״ד־ װאנדערנדע שטשורעס״ האט דער סארסאסער םון זיך אלײן אונז נעזאגט צו װײניק, דערפאר אבער חזרט ער איבער צופיל פון דעם״ װאם מיר האבן זיך שוין צו םיל אנגע־ הערט פון א סך בעל־דרשנס ' און ״מאראל־פרעדיקער״ אין סארלויף פון די לעצטע הונדערט יאר. ״ י ם׳הויבט אינז אפילו נישט אן אײנצופאלן, אז אויפירנדיק ״די װאנדערנדע שטשורעס״, האט רער באמת־קולמורעלער און פארגעשריטענער דירעקטאר פון ״אטענעום״ גצהאט די כװנה צו באלײדיקן דאס ײדישע פובליקום, װאס שטעלט צי דעם דא־ זיקן סימפאטישן טעאטער מער א העלפט "באזוכער... ל. שילער איז זיכער געװען איבערצײגט, אז ער פױט אױף א ײדישע פיעסע, געשריבן פון א ײד - פאר יידן. און אין דעם באשטײט זײן פילפאכיקער טעות: ״די װאנדערנדע שטשורעס״ איז נישט קיין פיעםע אין נישט קײן יידישע און אװדאי נישט פאר ײדן. אײב אפילו דער מחבר איז יא א ײד, איז ער םײדן נאר אין זיין אםיציעלן דאקומענט. זיין פיל״ן אבער, זיין באנעםען זיך, און זיין צוגאנג צו דער צעוױיטיקםער פילפא- כיק טראגישער ײדישער װײקלעכקײט איז דורכױס א פרעמדע, אין שלעבטן זין פון װארט-א גוישע : דאס איז א מין ״מה עבודה הזאת לכםץ״ לויטן םפעציפישן נוםח פון רשע אין דער הגדה... די געװאלטיקע חכסה צו םארגלייכן דאם יידישע סאלק צו װאנדערנדע שטשורעס געהערט אפילו נישט צו לעאן ״שערע־ שעװסקי (כחבר פון ״די װאנדערנדע שטשורעס״), נ״אר - גאר דעם אלםן א. שװגנטאכאױסקי. און אפילו יענער איז אויך ג ע פ א ל ן אײף דעי דאזיקער ״געניאלער״ המצאה ערשט דע- מאלס, װען ער איז שײן באמת געװען דער געפאלענער שטערן פון דער פוילישער ליטעראטו■־, ךער פאראכםעטער אפ־ פאל פון פוילישן פרײען געדאנק, ךע^ רענעגאט פון פוילישן פראגיעם... ם׳הייסט אלזא, אז מיט װאס דער אלטער אפטריניקער האט געענדיקט, דערמיט הײבט דער יונגער ״אידעאליסט״ ערשט אן. װאס יענער עובר־בטל האט דורך זײנע אנצײניקע יאסלעס מיט היאם אויסגעשפיגן, דאס האט דער ״אװאנגארדישער״ און ״נײער״ שרייבער אין זײ״ן מײל״ ארײנגעכאפט און קװיקט זיך ז־ערמיט אויף א מהלך פון 6 בילדער, װעלכע זענען איבערפולט מיט הויכע פראזו, פאטעטישע זשעסטן, שװער־פארשטענדלעכע םימבאליק און אנדערע אטריבוטן פון אזײ־גערופענעם עקספרעסי־ אניסטישן, כלומרשט היפער־מאדערניסטישן טעאטער. װעגן װאס עס האנדלט ״ זיך אין דער פיעסע איז שװער איבערצוגעבן מיט פראסטע רעאלע װערטער. איבעריקנס האנדלט זיך דא לגמרי נישט ״װעגן װאסער ס׳איז האנדלינג. דער מחכר האט בכיװן די געשעענישן פארנעפלט און פארטושירט אזוי, אז זײ זאלן זײן קוים דער אונטערגרונד פאר װערםער און אידעען, װעלכע דארפן עס זײן דער הויפט־םיוזשעט פון דער פיעםע. יא, װערטער, װערטער און װערטער: דאס איז כמעט אלץ, װאס עס זענען ״די װאנדערנדע שטשורעס״. אויף א שטח פון זעקס בילדער, א טײל פון װעלכע ס׳זע-