Literarishe bleter · 1934-02-23 · 8 (23.2.1934) · p. Seite 116

לישערארישע בלעטער נומ. 8 (1ו5׳ זײט 6(1 דאם הײםט צענער טויזנטער ײדישע צושויע' װעין אדןונק טעאטער באהאפםן צו דער לעבעדיקער ײדישער שפראך, װערן ארײנגעצײגן אין ד־ געדיכטעגישן פון ײדישן שטײנער׳לעבן, פארטראכטן זיך אויף ײדישע פראגן און פראבלעמען. אין עט־ לעכע און דרײםיק לענדער אץ אלע װעלט׳װינקלען (אויםער — אין ארץ׳ישראל!) שפילט מען ײדיש טעאטער, און זײער אפט- בעסער און ערנסט ײדיש טעאט.ר. יאםיר־זשע דעריבער אזוי נישט גרינגשעצן אט דעם סא־ מע־ײיכטיקסטן צװײג אין אונזער יידיש קולםור־שאפןו מער אכטונג, מער זארנ פאר דעם גוטן שאפנדיקן יידישן טעאטער! שײן צײט, שוין די העכםטע צייט, עס זאל געשאפז װערן די גרויםע יידישע צענםראלע פאר דעם ײדישן טעאטער, ױאס זאל זארגן פאר דעם רעפערטואר, אריגינעלן און איבערגעזעצטן, פאר דער ראציאנעלער פארבינדונג צװישן א טיאר און אקטיאר, פאי דער רעגולירונג פון די גאסטשפילן, פאר דער רעכטלע• כער לאגע פונם אקטיאר און טעאטער, פאר א פאנד םאר בע־ סערע אויפירונגען. פאר א קאנקורם אויף בעסערע פיעסעס און אזוי װײטער און װײטער. דערװייל נישט צום פארזינדיקן — מיר האלסן מיטן ײדישן טעאטער גארנישט אזוי שלעכט װי שװארצזעער, צװײפ• לעד, פײנשמעקער װילן עס דװקא הןןבןז 212 שרײבעד האבן אין יאר 1933 גענרמען זןנטײל אין די —ייי■ ״ליטערארישע פלעטער״ עז־/ ■/ײ־. 54 דיכטער און דיכטערינם 18 נאװעליסטן 140 עסײאיםטן און ארטיקל־שרײכער די ״ליטערארישע בלעטער״ זענען דער צענטר םאר דעם ײדישן שאפן. — אלץ, װאס װערט געטון אויף די סאר■ שידענע געביטן סון דער ײדישער קולטור אין גאר דער ײדישער װעלע, װעדט פארצייכנט און געפינט זיין אפ־ שאצונג אין די ״ליטערארישע בלעטער״. װער עס לײענט נישס די ״ליט. בלעטער״ - װײסט נישט װאס עם שאפט דער ײדישער גײםט אין דער איצםיקער צײט. יעדע ײדישע ביבליאטעק, יעדער פרײנט פון ײדיש סח לײענען און אבאנירן די ״ליט. בלעטער״. — די אײנציקע יירישע ליטעיאטור־צײטשריפט, װאם דער־ שײנט זינט ס1 יאר רעגולער. םקי צעלייגט זײנע טעאטער־געצעלטן אין װילנע און ער גיט אלץ־נײע אויפירונגען, מיט באדײטנדיקע קינסטלערישע דערנרײ־ כונגען. אט די ביישפילן קען מען ציען און ציען ױײסער אן א שיעור. און נאך א בײשפיל: עם זענען געקומען םין בערלין גלײכצײטיק — דער שוישפילער א. גראנאך און דער מאלער הענעך בארםשינסקי. ביידע וענען איצט אין װארשע. אײנער טרעט אויף אויף די בינע־ברעטער: ער האט לעבעדיקן קאנטאקט מים צענער טױזנטער מענטשן, ער צינדט אן טאג׳טענלעך הונדערטער הערצער, און גראד דורך דער ײדישער שפראך, װאס האלט, בלומישט, בײם אונטערגײן. און דער צװײטער, הענעך באר־ טשינסקי, מיט דער ״צוגענגלעכער׳, אלעמען גוט־באקאנטער קונסט־שפראך ציט-צו בלויז צענדליקער צושויעד אויף זײן בילדער־ אײסשטעלונג. אזוי גרוים איז איצט דער אונטערשיד צװישן ד עפ קאנטאקט, װאס עס האט מיטן ברייטן עולם ט ע א ט ע ר און מ א ל ע ר ײ: עס איז .בײ דער געלעגנהײט ו,יכטיק צו דערמאנען, או אויף דעם טעאטער געב־ט האבן קײן שום ערפאיג נישט גע• האט די פארשידענע פרײון אין פארשידעגע צייטן צו ארגאני■ זירן א ײדיש־פוילישן, א ײדיש-ענגלישן, אין אנדערע ײדישע נישט יידישע טעאטערן ספעציעל פאר ייין. דאס װאם ס׳האט זיך אײנגעגעבן אויף די געביטן פון פרעםע, שול, ליטעראטור, מוזיק — אױ באין־אוםן נישט געלוננען אויפן טעאםער־געביט. ״דיש טעאטער אױ געבליבן אינגאנצן ײדיש, עננ געבונדן מיט דער יידישער שפראך. און װיפל טוױנטער ״נאש פשעג־ לאנד״־לעזער, ״כװילא״־לעזער, ״נאװי דזשענניק״־לעזער (אין פױלןז אץ םץ זײער מין אין אנדערע לענדער זענען געצװונ־ גען צו זעען און צו הערן ײדיש טעאטער אין דער ײדישער שפראך! בלויז הײ־יאר זענען מיר געװען עדװן, ווי מארק ארנ• שטיינס א פרוװ מיט א ײדיש־פוילישער פיעסע איז אדורכגע־ םאלן. ל. שילערם אלע באםױנגען (אין ״אטענעום״) צו שאפן א יידיש־פוילישן טעאטער דורך פיעסעס פון יידישע סחברים אץ דער פוילישער שפראך האבן זיך נישט איינגעגעבן. דער געזונטער אינסטינקט פון די ברײטע ײדישע םאםן און פון דער ײדישער אינטעליגענץ טרײבט דאך דעם ײד צום עכטן, נישט־ געסעלשן ײדישן טעאסער און טאקע אין דער יידישער שפראך. אץ האט ניעט פיל צי זאגן דער דורכפאל פון דעם ענגלישן ״יאשע קאלב״ אין נױ־יארקז אין דער צייט, װאס ״יאשע קאלב״ אין ײדישן - אין אמעריקע, װו מען האלט אין איץ צולייגן א םעדער צו דער נאז פון ־ יידיש, — איז שוין געגאנגען דארט הונדערטער מאל און װעש נאך גײן און גיין, האט דער ענגלישער צו קײן דרײ פארשטעלונגען נישט געקענט דערציען: אץ װאס פאר א נאכוײקס מיר האבן אין דער ײדישער טעאטער־װעלט — אומעםום: אין ראטנפארבאנד, אין אמעריקע, אין פוילן, אין לעטלאנד. אומעטום — טעאטער־םטודיעס אר־ בעטער־טעאטערס, ױנג־סעאטערס, װאס ארבעטן מיט גלויבן, מיט באגײסטערונג, מיט םארמעסט! — אין ריגע, אין ניו־ יארק, אץ לאדזש, אין װארשע אץ נאך און נאך שטעט — ױנגע טעאטערן, װאס זענען איבערגעגעבן מיט לײב און לעבן און דינען דעם ײדישן טעאטער מיט התלהבות. אויף הײנט צו טאג עקזיסטירן אין גאר דער ײדישער װעלט א הונדערט ײדישע סטאבילע טרופעס, װעלכע שפילן םאר הונדערטער טויזנטער אץ מיליאנען ײדישע צושױ־ ער. שטעט מיט א קלענערער ײדישער באסעלקערונג האלטן אויס אםטמאל א סב—25 םארשטעלונגען םון אײן פיעסע, — 1 דאס באר-םםע ב*ך פון ש. נ$ד?טר □ ע ש״ ט־ס ■ מ פ א 1 י ע 144 זייטן — ■־ייז 3.60 ג־לדן — יא־םא 30 גראשן• באך פארנליגן < קלײנע עןל עקזעמסלערן. א גװײסע אײםלאג* װ*רס י ניסט ערייסגעגעגן. אין עלע ביכהאנדלינגען אזיסטזורקוימט. י זיך זענדן דידעקט צו: .21 ס51ת9^0182ח£1*1^ ,'4€1}1}1482ס0 •3 .52 . ערשט דערשינען א. א. לערנער י 3 ל 1 □ א ־ | 9לאמע| (?ירער) ן ■־ייז 1 נילדן נעלט איבערװייזיננסן: | טעו־^ .ק5 ז1חס8 .•ו1חט0 ,22.292 .0 .א .ק נ|