Literarishe bleter · 1934-02-23 · 8 (23.2.1934) · p. Seite 114

ליטערארישע כלעסער נומ. 8 <ז 51) זײש 14< די בארטשינםקים װעט מען נישמ איםברענגען. די באר׳ םשינסקיס װעלן םון די איבערלעבענישן ארויס געשסארקטע. איך דערמאן מיך איצט אין א לעגענדע, װאס גײט םון מויל צו מויל ביי אונז און װאס איך האב געהערם אין מײן קינדהײט. אז משה האט געפירס דאס םאלק ישראל דורך דעם מדבר, איז געװען צװישן יידן װי תמיד, דעמאלט, פריער, ■ הײנט און מארגן גרויםע, שםאדקע, געזונטע ײדן און קלײנע יידעלעך, פאסקודיע יידעלעך. האבן אט די ײדעלעך געהאט צו אים טענות, געבענקט נאך די ,גוטע פיש אין מצרים״ און גענוםען זיך בונטעװען. זײ האבן אנגעװוירן די מאראלישע קראםט, װאם ס׳איז נויטיק געװען פאר זײער עקםפעדיציע סון מצרים קיין כנען. אײנמאל א טאג, אז ס׳האט גענומען בליצן און דונערן, האט םשה אויפגעהויבן זיין האנס און נעזאגט: גאט רוםט מיך ו איך גײ צו אים און, װאס ער װעט מיר זאגן, װעל איך אײך איבערגעבן. און משה איז צוריקנעקומען און געזאגט: גאט האם מיר אזוי געזאגט: יעדפר פון אײך זאל נעמען א ריםקאל און יע• דער פון אײך זאל גראבן פאר זיך א קבר און זאל זיך אריינ- לייגן אין קבר, און קײנער טאר נישס סרעגן נאכװאם און שאר־ װאם, װײל גאט האט אזױ באפוילן. אין די אויערן פץ יעדן האט נאך געהילכם דער דונער, און פאר זײערע אויגן האבן נאך געבלישטשעט די בליצן, און זײ האבן מורא געהאס צו סרעגן נאכװאס און סארוואס. און זײ האבן געגראבן יעדער פזי.ר זיך א קבר און זיך ארײנגע׳ לײגט אין אים. אויפן אנדערן טאג, אז די זון איז אויפגעגאנגען, זענען געבליבן ליגן צװיי דריטל טײטע. און צו דעם דריסל, װאם איז אויפגעשטאנען, האם משה אזוי געזאנט: — אזוי האט מיר גאט געזאגט: די פחדנים מיס די האלבע און פערטל און אכטל קנעכטישע נשמות װעלן ליגן בלײבן טויסע, װײל זײ צװײפלען אין אלץ אין דער װעלט. און נאר די שטארקע, די מוטיקע. די מיט גלויבן אץ מיט מאראלישע כוחות װעלן גײן אין לאנד כנען. אט דאס איז געװען דער אײנדרוק, װאם איך האב ארויסגעטראגן פון בארטשינסקיס אויםשטעלונג• ס׳האבן זיך מיר געפלאנטערט אין קאפ די לעצטע איבערלעבענישן אין דײטש• לאנד און די אויפגאבן, װאס װאקםן פון דעם ארוים. פון די אלע קערפערלעכע און גײםטיקע קברים װאם אנדערע גראבן פאר אונז און װאס מיר אלײן גראבן פאר זיך — איז דאך פאראן א גרײסער מאראלישער געװינם: די שװאכע. די פחדנים, די צװײפלער מװן בלײבן אונ• טערװעגס, אבער מיר, בארטשינםקיס, װאס מיר סארמאגן דעם מאראלישן גלױבן און מאראלישן כח - מיר גײען װײמער אונ• זער װעג, — דעם װעג, װעלכער סירט ארוים סון אלע פאר• בלענדעגישן צו א קלארער, פרײער, ליכטיקער װעלט. ״פאוװאס ועו ײדשעו קונסט-טע*טעו שליסט זיך פויעו װי אלע יאו?״ בײם שליסן דעם נוסעד האבן מיר באקומען םץ מ א ר י ס שװארץ א גרויםן ארםיקל אונטער דעם אויבנדערמאנטן נןן• מען װעגן די סיבות, װעלכע האגן גורם געװען דעם שליסן דאס נױ-יארקער ײדישע קונסס-טעאסער. דער ארסיקל װעט זיין געדרוקט אין קומענדיקן נוםער. דשד. פנים איז געװען אויפגעפלאמט, רויט, די אויגן האבן נאך גע• ברענם פון די איבערלעבענישן, און ער האט מיר געזאגט מיס אויפרעגונג: — אונז װעלן ז י י בייקומען? מיר האבן זיך ביידע צופרידן און גליקלעך איבערקוקט און האבן געלאכט. סיר האבן געלאכט, װייל מיר ביידע,- זימענדיק פון בער• לין, װו מיר האבן איבערגעלעבט א רײך לעבן און לעבן איצט איבער זיכםבאר און נישט־זיכסבאר דעם פארברעכערישן איבער• םאל פונם היטלערישן בארבןןריזם, - האבן פארשטאנען דורך אונזערע בליקן, אז כל זמן מען גיט זיך נישט אונטער, כל זמן מען היט או ף אין זיך דעם מאראלישן כח, װ ע ט מ ע ן אונז נישט בײקומעןי און דאס האב איך געקלערט, װען איך האב באטראכט די בילדער־אויסשטעלוננ םון הענעך בארטשינסקי. װײל ער איז םראץ זײנע ױנגע יארן, א מײםטער ומ׳קען זיין צו דרײםיק יאר א מײםסער און צו זיבעציק ־ א דילעטאנט:). די זאפ- סיקײט, קלארקייט, די לױטערקײס פון זיינע בילדער, — אין װעלכע ער האט זיך קײנכאל נישט ״געאיזמעס״, נאר תמיד געװען געגנשטאנדלעך און קרעםטיק און ערלעך. אז ס׳זיצט בײ אים א פרוי םיט פארלייגטע הענט מײנט מען, אז מ׳זעט םאר זיך ראזא בערענט פון הויפטמאנם פיעםע מיט אט דעם נאמען. און אין זײן דייטש-לאנדשאפט בילד איז דא מער דײטשע לופט, מער דײטשע אטמאספער, װי ביי די טעארעטיקער סון ״אריזם׳, היטלער, געבעלס און רעהם. זײנע בילדער װעלן לעבן לענגער, װי די בארבארישע ליגנער פונם היינטיקן רעזשים, װעלכע האבן אונז אלעמען ארויסגעםריבן פון דייטשלאנד. ס־װעט קו• מען די צייט, ווען פון זיי אלעמען װעלן פארבלייבן בלויז זײערע םערדערישע נעמען, און בארטשינםקים בילדער װעלן דערצײלן קולסור-היסטארישע און קינסטלערישע טאטזאכן. די םיםנים, װעלכע בלײבן איבער פון אונז, זענען אפט װיכטיקער. װי מיר אלײן. װײל די סליעכעס און די סימנים פון אונז זע- נען אונזערע װערק׳ אין דאס העככטע, װאס מ־ר קענען טון - איז שאסן די װערק און דינען פאר זײ. בײ אונז אין דער יידישער גאליציע איז פאראן א גרױ• לישע קללה: ״קיין סליעך זאל פון דיר נישט בלײבן!׳־. דער ש ט א ל ץ פין אך ארעמער ײדישער מאמע, װאס האט 14 קינ• דער אץ די געדריקטקײט פון א רייכער יידישער מוטער א בעזדיעטעכע דערקלערט זיך דורך אט רעם באגריף, אז פון דער ארעמעד מאמע בלייבט א סליעך, א דור, און פון דער בעזדיעטעכע — נישט. מיר מוזן זארגן װעגן דעם קאנטאקט צװישן ײדישן קינסט• לער און יידישע מאסן. םין דעם קאנטאקט װאלטן בײדע געװי• נען. די יידישע מאסן װאלסן געװויר געװארן װעגן די גרויסע רערגרייכונגען םין די יידישע קינםטלער, און די ייד״שע קינסט• לער װןןלמן געשעפט כוחוח אויף װײטערדיקע אויפטוען. װייל אזוי פיל מוזן מיר שוין האבן געלערנט פון דער איצטיקער צײט, אז אײנצל-גײער. אסגעשלאםענע בעלי־גאװהדיקע אינדי• װידואליםסן האבן נישס נישט נאר קיין לעבנם-מעגלעכקײט, נאר אויך נישט קײן לפבנס-בארעכטיקונג. אםשר װעלן מיר אין דער פסלר״ װאם מיר האבן געליטן אין דײטשלאנד א םך םארלױרן, און א סך האלבע און גאנצע פחדנים און שװאכע װעלן בלײבן אונטערװעגס, אבער די, װעלכע םארמאגן די מאראלישע קראפט, װעלן סון די איבערלענענישן ארויס געשסארקטע און געמוסיקטע. געטע האם געזאגט: װאס מיך ניכט אומברענגט, מאכט מיך שטערקער!