Literarishe bleter · 1934-02-16 · 7 (16.2.1934) · p. Seite 101

זײט 101 ליטערארישע בלעטער נימ. 7 (510) צענטליק ,צוקינפט׳-בענד, זזען מען קזקט אין זײ ארײןז מען נעםינט אין זײ א גרויסן, אויב נישט דעם גרעסטן, טײל ראסא• נען, דערצײלונגען, דרןזמעס, לידער, עסײען, װיסנשאסטלעכע אפהאנדלוננען, קריטיק און פובליציסטיק, װעלכע שטעלן מיט זיך פאר דעם אויבנאן סון דער יידישער ליטעראטור אין דעם לעצמן פערטל יארהונדערט. און נישט-װילנדיק סרעגט מען זיך: - װאלטן די אלע זאכן געשריבן געװארן, און אויב יא - צי װאלטן זײ פארעפנטלעכט געװארן, װאלטן זײ גע• האט א מענלעכקייט געדרוקט צו װערן, - װען נישט די ,צוקונפט׳ז װאלטן א. ליעסינם אײגענע פאעטישע שאפונגען, - און איך רעכן צו צו זײ א םך םון די ארטיקלען אויך, נישט נאר די פאפמעס און לידער, - װאלטן ז י י דערזען די ליכטיקע װעלט, װען נישט דער זשורנאל? די פײערונג פון צװאנציק יאר .צוקונפט׳ איז געוזען דעריבער א ױם.טוב נישט נאר אין דער װעלט פונם הע• כערן סארט ײדישן זשורנאליזם, עס איז אן ערשט-ראנגיקע לי- טערארישע געשעעניש. און אויב דער אינטעליגענטגער יידישער עולם האט זיך אפגערופן אײף דער פאסירוננ, און אפגערופן מיט באגײסטיערונג, איז עס א גוטער סימן, א גוטע בשורה פאר יעדן ײדישן שרײבער, פאר יעדן אמתן פרײנט פונם ײדישן װארט, - און ממילא איז עס אויך פאר דער ,צוקונפט׳ און איר אויפביי• ער, פריינט און חבר א. ליעסין, א שטארקונג, א דערפרישיננ און א צוזאג, נישט נאר א דאנק. - נעדאנק. נאך װערםםולער איז זי דערמיט, װאס זי איז א סריבינע םין דעם םרײען געדאנק. אויב די נויטיקסטע און געבענמשסטע פון אלע מענטשלע• כע סעיקײטן. - די םעיקײט צו דענקען, - איז איצט ארוס- געריננלם יםון אלע זײטן, םון רעכמם און פון לינקס, םין מערב און פון מזרח,*סים געםארן, דריקט זיך עס, פריער פין אלץ, אויס אין דעס, װאס עם װערט אטאקירט די םרײהײט פון געדאנק, - די פרײהײט םון אלע פרײהײטן. דערםאר מוזן טויזנט מאל געשטארקט װערן די ליטערארי• שע ארגאנען, װאם מיט יעדן יװארט זײערן זאגן זײ אונז: - זוכם דעם אמת, און אויב אפילו איר גלויבט, אז איר האם אים געפונען, זוכט נאכאמאל, װעט איר געפינען עפעס נײעס, עפעם אנדערש. דעריאמתיאיז א לאנד, װאס איז נאך קײנמאל נישט איננאנצן אין ענדגילטיק אנטדעקט געװארן. װאס מער עם דעקט זיך אויף פאר אונז, אלץ מער באהעלטענישן װײזט עם אונז, אלץ מער טיםענישן, ברײטקײטן, װאס דארפן ערשט געפארשט װערן... מעןידערזעט פאר זיך, װען מען בלעטערט דורך די צװאנ. ציק יארגענג .צוקונפט׳, אזא מין סאציאליסטישן זשורנאל, װאס נישם נאר אין דער ײדישער, אויך איין דער אלגעמײנער סאציא־ ליסטישער ליטעראטור איז עס א זעלטנקײט, - אן ארגאן פון דער סאציאליםטישער באװעגונג, װאס אנשטאט צו קוקן אויף דער װעלט דורך םאציאליםטישע פארטיײ״ברילן, באטראכט ער דעם סאציאליזם מיט די אויגן פון דער װעלט. און - צום שלוס - נאך א זאך געפינט מען אין די צװײ םשה ׳שא?יס; װילגע באלזאהם רײזע לײן בערדיטשעװ (פ^ן א נ" נעפ^נפנפם מ^נ^םקריפט) 5. ײדישע גאוניס די דאזיקע ראסע האט אײגנארטיקע זיטן און אבערגלויבנס. זי האט אפגעדיט טראדיציעס סון די װילדע צײטן. און אזוי קומט פאר, אז װען אין א פאמיליע געפינט זיך א ײד, װעל• כער האט נישט קײן שום פארשטאנד פאר גזלה, קײן שום פעי• קײט צו שװענקען דוקאטן אין קװאס, ארומשנײדן רובלם, אפ• נארן א קריסט, אין װעלכער לעבט גארנישט םוענדיק, אזא מין םארט פארשוין װערט געקארמעט פון דער םאמיליע, מען גיט אים געלט, ער װערט געהאלטן פאר א גאון. פונקט פאר• קערט, װי אין די ציװיליזירטע לענדער, װו א געניאלער מענטש װערט אין די אויגן פון די קלײנבירגער געהאלטן פאד א נאר. אבער דאן מוז דער דאזיקער הײליקער סון דער ײדישער משפחה כסדר לערנען תורה, פאסטן, דאװנען װי א פאקיר. די ראט• שילדם האבן זײער אײגענעם הײליקן, א גאון פון דעם מין. 6. ײדישע מגהגים די ײדן אין ביאד װאלטן אפילו פאר מיליאנען נישט פארנאכלעסיקט זײערע מנהגים. ם׳איז דעריבער נישט געװען װאס צו רעדן װעגן אפםארן (אום שבתי פון בראד קײן בער• דיטשעװ. דער בעל-הבית פון רוסישן האטעל, האט מיר זײער שטארק צוגערעדט, אז איך זאל אפװארטן אויף א טיכטיקן ײדל, װעלכער האט א נעשעםט פון די דאזיקע טראנספארטן און װעלכער װעט מיר צושטעלן וװי ער האט געזאגט) פול• שטענדיק זיכער פין בראד קײן בערדיטשעװ אין משך פון א װאך צײט... 4. ײדן און שפעקולאציע אק ערגעץ גיםן זיך ײדן נישט צונויף מיט קריםטן. אבער זײ ענדערן זײער רעליגיע, כדי צו באקומען טיטולן אין בא• זיצן ערד. מען האט מיר אננערופן פיל פײלישע און רוסישע פאמיליעס, װאס שסאמען םון ײדן. סיט ײדן אין פוילן איז אזוי װי מיט מעטיסן אין די פארײניקטע שטאטן: אין פינםטן דור איז נאך אלץ נישס םארשװונדן דער אור־פלעק. די פוילי• שע סאגנאםן געדענקען אים שטענדיק. א ײד װערט א קריסט תמיד צוליב דעם, װאס ער טראכט צו פארפעסטיקן גרויסע רײכטימער: דער שמד, דאס איז זײער געקויפטער מיטל. ײדן האלטן זיך צװישן זיך װי קאטארושניקעם, װי אקטיארן, װי אלע שבםים, װאם געפינען זיך אויסערן געזעץ. דאס הײסט, אז זײ האבן א באזונדערן ארדן. קיין זאך קאן זיך נישט פאר• גלײכן מיט זײער חוצפה און שפעקולאציע. קאלאסאלע פירמעם הויבן זיך און פאלן נישט באװוםם װו און װי אזוי. מיט פופ■ ציק יאר צוריק, צום בײשפיל, האט דאס הויז נאטאנזאן אין בראד געהאט פוסציק מיליאן. װאס איז געװארן מיטן דאזיקן פארמעגן? א רעטעניש. איצט האט דאס שװײצארישע הויז הײזענער םארנומען נאטאנזאנס ארט. דאםזעלבע דאם הויז הײל• פערן, װאם שטאמט םון דער משפחה, בײ װעלכער איך דארף זײן א גאסט און װאס איז דער קעניג םון בערדיטשעװ. ײדן זענען שרעקלעכע גנבים. אין דער הינזיכט זענען זײ נאענטע קרובים םון די כינעזער. םען קאן זיך גארנישט פארשטעלן די צאל סערד, װעלכע װערן פאדפאלן אלס געגנבעטע, דעדהויפס אויפן גרענעץ. א ײד װעט זיך נישט אפשרעקן פאר א מארד, װען ס׳גײט װעגן א באדײטנדע סומע.