Literarishe bleter · 1934-02-16 · 7 (16.2.1934) · p. Seite 98

ליטירארישע בלעםער נום. 7 (310.) זײם 98 אויך די רײבונגען אין דער טתפע. די הכנסות הזןבן גישס געקאנט זײן קײן גרויסע. דער רעפערםואר אח א פאגרענעצטער, און אויף די זעלביקע פיעסעם, האט מען נישט געקענם םער ציען דעם קלײנעם פארארעםטן עולם. און צו דעם נאך האבן זיך םארשארםט די רײפונגען אין דער טתפע. דרײ אקטיארן— ד. ליכט, י. מאנסדארף, ב. קורלענדער—האבן םארלאזט די טת• פע און אװעק קײן פאריז. אנדערע האבן ז7 געברוגזט. םון דעם אלעם האבן די אויםיתנגען שטארק געליטן. און דאס הןס, די לעבטע מענ, אויך אביסל אפגעשװאכט דעם אנזען םון דער טרופצ אין לאנד. די טרופע איז דא באשטאנען לסוף פון די םרויען אר• לעםקא, גאלדנבערג, גארמארסקא, ראזנבלום און שילער און אקטיארן בוזגאן, װײםליץ, מעלניק, פאטאשינהקי, שאפירא און שעפסל. אבער דאך, נאך אלע דעםעקטן, איז דער עולם, דער קלײנער פעםערער עולם, געקומען ביז דער לעבטער מינוט. מען האט װארעם אױםגענוםען די פיעסעס, מיס דעם אפגע• שװאכסן אנםאמבל, װי ,שרײ, כינע׳*, ״בונט אץ אױםבעםערומ הויז׳ און ,מאן, װײב און רעװאלוציע״ אץ ,בײנאכט אױםן אלטן פארק׳. דער םארלענגערטער אױפהאלט פון דער ,װילנער טרופע״ האט זײ נעבראכט אביםל צרות. אבער די שפװץ םץ דעם אויםהאלט װעלן זיך נישט לאזן אזױ שנעל פארײבן אץ בעל• גיע. די ,װילנערי האבן דןן צוגעװוינט דעם עולם צו בעםער טע• אסער. זײ האבן אםילו באװיזן א קלענערן עולם אפצורײםן םון היגן ײדישן שונד׳טעאטער. דאם איז זײער גרויםער םארדינסט. מען װעט זײ לאנג געדענקען. און דעם בלויז, זזאס זײ לאזן דא, איבער װעט מצן אזוי שנעל נישט באװײזן צו פארפולן. איצט סארן די ,װילנער״ קײן לאנדאן. נאך אלע צרות, םאטערנישן און שטיל-שטילינקע רײבונגען איז דאך םאראן א פעסטער װילן אויפצוהאלטן די טרופע. פאראן ביץליעדן אן ערנסטער צוגאנג, א פאראנטװארטלעכקײטס׳געפיל םאר דעם גע• טוענעם. און צו דעם נאך איז פאראן די פעסט-זיכערע האנט פץ דעם אנפירער ס. מאזאה. ציילט די פרעסע, האט זי םיט עקםטאז איבערדערציילט אלץ װאם זי האט געזען. ױ האט געלויבט, ביז געױרטקײט דאס פרעכטיקע ליכט-בענטשן פון דער פעיקער אקטריםע גאמארםקא. ױ האם דערמאנט װײםליצן (דאס הײליקע שנײדערל) און אוים• נערעכנט, נאך שאפירא און ארלעסקא, אלע איבעריקע שוישפי• לער, ביז צום לעצטן... אבער אויף ת פארשטעלוננען זענען נישט געװען ת אמתע בעלי־שמחות. ת ײתשע ארבעטער און אינטעליגענץ, די װאם לעכצן נאך א בעסער ײדיש טעאטער, האבן נישט געקענט קומען. דער זאל איז געװען צו׳װײט, און די פרײזן — שטארק נישט קיין ,פראלעטארישע׳. שפעטער האט זיך ת לאגע געענדערט. מען האט אנגע׳ הויבן צו שפילן אין םער ,ײדישלעכע״ זאלן, און דער בתיטער ײדישער עולם איז םער געקומען. אבער די פיעםעס, װאם האבן אױסגענומען ביי ,זײ׳ און ביי ת רײכע יאהודים, האבן גראד נישט איבעריק אױםגענומען בײם ײדישן עולם. ם׳איז געװעזן נאך א שטער, א מער ערנסטער, פאר• װאם די ,װילנער׳ האבן דאך נישט באװיזן צו פארפולן די זאלן. דאם זענען די שװער-ביטערע צײטן, װאם מען לעבם איצט דורך אוץ אין בעלגיע. דער בעסערער ײדישער טעאטער- באזוכער ראנגלס זיך אין גרוים נױט. מען איז דערשלאגן און פארביטערט אױף זץ און אויף אלעמען. און אםילו װען מען האט שוץ די עטלעכע דארע סענטן ביי ױך, פעלט אויך אוים ת שטימונג צו גײן אין טעאםער. חוץ דעם נאך איז בעלגיע הײנם איבערפולט מיט די אנטלאםענע יידיש-דײטשע אקטיארן און טרופעם, װאם רופן און ציען דעם ײדישן עולם, און דאך, נישט געקוקט אויף דעם אלעם, האבן די ,װילנער״ געהאט דא ,װארעםע זאלן״. ס׳איז בדאי דא צו דערמאנען א פארשטעלונג סון שלום■ עליכמס ,צװײ הונדערס סויזנט״. גראד נישט סון די גערא• םנסטע םארשטעלונגען בײ די ,װילנער״. אבער דאך רוקט זיך דארט ארויס פאטאשינסקי מים זײן ,קאפל״. בײם ענדיקן דעם םפעקטאקל זענען צוגעלאםן ארבעטער און םטודענטן צום לוס• םיק-נעבעכתקן קאפל און האבן אים ממש ארויםגעטראגן אויף די הענט, ביז אױף דער גאם. אבער דאם אלץ האט נישט געקענט שטילן די נויט און דד. נ. ר^פ^לקבם , ה?י$ביב ארום ד י א ל ט-נ י י ע חלופוח (>> װצרם צ1 דעד דיסקןסיעי׳) ציוניזם איז ,פאר די לעצטע עטלעכע צענדליק יארן אױסגע• װאקסן אין דער גרעסטעד אץ מעכםיקסטער באװעגונג׳, און װידעראמאל כת צו דערװײזן, אז דער טעריטאריאליזם איז אויםגעװאקםן אויך בלפי-חוץ, װערט געבראכם די באלפור-דע• קלאראציע און ,דער געװיכט פון דער צױניסטישער באװעגונג״. דער מישמאש בײ בן-אתרן איז א פועל-ױצא דערפון, װאס ער באגרײפט נישט דעם מהות פון טעריסאריאליזם. גע• רעכט איז ער, װען ער נוצט אױם דעם ציוניזם אלם באװײז םאד דעם װוקם פץ דעד םעדיטאריאליםטישער אידעע, װײל דער צױניזם האט מנצח געװען דעם אבםטראקטן טעריטאריא• ליזם דװקא מים זײן קאנקרעטקײס. דאם האס געדארםט אי•' בערצײגן צן׳אתרן, אז םעתטאריאליזם אלם אידעע קאן עק• איז טעריטאריאליזם באשאטן מיט נאפטאלין שוין, אדער איז עס אן אידעע, װאס האט געלאזן סיפע װארצלען — װעגן דעם אמפערן זיך די פרײנט מ. זילבערפארצ אץ בן׳אדיר, אץ באמערקן נישס, אז דאם לעבן שאםט שוין פץ לאנג דערשײ• נונגען, פון װעלכע מען דארף עפעס לערנען. בן׳אדיר האלט, אז נאר די טעריטאריאליסטישע ארגאני• זאציע איז אונטערגעגאנגען, אבער די אידעע לעבט. און אין דער זעלבער צײס האלט ער, אז דער צױניזם האט באנקרא• טירט. אבער כדי צו דערײײזן דעם װוקס פון דער טעריטאריא- ליסטישער אידעע, װערט געצרויכט דער ארגומענס, אז דער •)זי ,ייט*ר*ריע* ניזסער־ נומ. 46. 48, 50 52, י*ר 1933. —