Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 93

ױיט 93 1יטערארישע בלעםער נומ. 6 (509) ״י,״,- וו/בלט־ל־טעראט^ױ ייד״שע םאםן־םצענעט זענען אױםנענוצט ירישע טיפן סין י־יסשעבער, אץ טאר די קינדער־םצענעם — קינדער טון ד״יטשע •ר־ט־ם, יןום געסינע• זיך ״•ן לןןנסין. — א־ן דעד צוג־ײטוננ צו דעם סילם און אץ זײן אויטירוננ נעםט אויך אנטײל י. האניג. — די ברידער טארא - פלאגיאטארן די ברידעד טאדיו, װעלבע הןןבן זיך ,םיעציאריזידט״ אויף װערק סון ײדישן אינהאלט, הןובן יין נישט ־יאננ אר־יםגענעבן א בוך, אין װעלבן זײ שירדערן די װאנדלונגען אין יוןנ־יעניסן םונם ײדישן םאלק. דעד העבדעיש־םראנצויזישעד שדיםטשטעלע־ א. חדםוני האט םאדעםנטרעבט אן אדטיקר אין דער סראנצײזישע־ צײטוננ ,קאנםידאנם/ אין װעלבן עד באסילדיקט די בדידע־ טא־א, אז זײ האבן נענוםען דאם נעשטאלט ם־ן דע־ קליאטשע, װאם םים־ באליזידט דעם ״אײביקן ״ד׳, בײ פענדעלע םובד־םס־ים. נ־שט אנדוםנדיק דעם םקיד, האבן די בדידעד טאדא זיך באנוצט םיט א רי עםיזאדן סון םענדעלעם ״ד■ קליאטשע״. אין אײן אדט האבן די םחברים אפילו געבראבט װא־ט אין װאדט אײניקע זאצן םין ס. םינעםעם געשיבטע םון דעי ײדישע־ ליטע־אטוד, װעלבער ברעננט א רײ אויםצוגן אץ ם־אנצויזיש םון םענדעלען. א. חדטונץ בדענגט םאטאג־אםישע אויםנאםעם םון די בײדע ביבעד, װעלבע באשטעטיקן זײן באשוילדיקונג. א. חדםוני װאדםט א■ דעם נעדאנק, אז די בדי־ דעד םא־א זאלן באװוםטזיניק גײן אויף דעם ■ראניאט. ע־ זאגט אדוים ד• השעדה, אז די בדידעד טאדא זענען םאדםידט נעװארן דו־ך זײעד םיטאדבעטע־, װעלבער סטעלט זײ צו פאטע־יאל םא־ זײעדע ביבער אײף ײדישע םעםעם. און אט דע־ טיטאדבעטעד האם זײ צונעסטעלם פאעע־יאל און זיך נישט נעדעבנט דעדםיט, װאם םענדעלע םובד םםדים איז דעד םחבר סץ דע־ נעשטאלט קליאםשע. א פילם װעגן בעטהאװען א־נע םון די גדעםטע האליװודעד סילם״געזעלשאםשן האש איבערגענעבן דעם באװוםםן שריםשששעלעד עפיל לודװיג אנצושרײבן א םצענאדי םון לעבן םון בעטהאװען. דער םילם װעט צונױםנע- שטעלט װערן טים דער טוזיק םון די הויםם־װעדק םון דעם באריםטן קאטאאזיטאד. װי באקאנט, האט דעד באװופםעד םדאנצויזישער ־אםאניםש ראםען דאלאן אננעשריבן א גרוים װעדק ״זשאן קריםטאף״, װו עם האט גענוםען אלם ■דאטאטיס בעטהאװענען. אויך םטעםאן צװײנ האש אנגעשר־בן א װעדק איבעד בעטהאװענע;. — דאם לעבן םץ דעם באדיטטן קאפסאזישאד איז טאקע נעװען םול פיש טדאגיסע און דידענדע עלעפענשן. די ביאגראפיע פון ערנסט טאלער ם׳אױ דערסינען עדנםט טאלערם; ״א ױננט אין דײטשלאנד*. טאלעד דעדצײלט דא ד• עדשטע דדײסיק יאד פון זײן לעבן• — טיר זעען אינם בוך טאלע־ן אויםן ס־אנט אלם קדינם־םדײװ־ליקע־, אלם שםדײק־םירעד, נאבדעם — אץ טיליםערישער הםיםה, שסעםע־ — אלם םידער םון דעד רעװאליציע ״זיגער םון דאבאו/ סאדזיצע־ םץ בײערישער ראטן-דעסובליק. נאבדעם — װידעד א־עםטירט. אין תםיםה שרײבם עד זײנע עדשטע ו—אםעם, אדאנק װעלבע ער איז זיך קונה־שם. צום םוף םון בוך שדײבט טאילע־: ״דערקענטנישן װערן םאדגעםן, שװעד איז דעד װעג םון םאלק, נישט דעד קעננע־ טאבט אים די שװע־םטע װונדן, נאר דאם םאלק גוםא*. דאם בוך אשעםט םיט נלויבן אץ א נײעד װעלט. די פאראינטערעסירונג מיט קלאםילער אין ר. פ. אץ טאםקװעד ״■־אװדא״ זענען אםנעדרוקם שםיעםן םיט אדבעםעד װענן די ביבער/ װאם זײ לײענען. װײזט זיך ארוים, אי דאם רוב זאנן זיך ארוים םיט ליבע װעגן ■ושקינען, לעדםאנטאיץ, טאלסטאיען, נעקראםאװן. — םץ די אויםלענדישע שדײבעד רוםן זיך די לעזעד א■ פיט ליבע װעגן שעקםסיר, באלזאק, םאסאםאן, זאלא האפמאן און גאנ$ל א ױננעד תםישער ליטעדאטור־םארשעד האט ארויםגעגעבן א װערק ״האסםאן און נאגאל*, אץ װעלבן עם װעדט באװיזן די -שםעה םון באריםטן דײםשן שריםטשטעלער האסםאן אױף נאנאלן. -ענן דער װירקוננ םץ האםםאנען אייף נאנאלן האט םען שוץ לאנג;עדעדט, אבער איצש אױ נענעבן געװארן אן עדנםטע אסהאנדלונג. -אםםאנם השסעה אױ אױך נעװען נדוים אויף א רײ ײדישע שדײ־ בער, אץ בעיקר ־ אייף דעם נםוזר. עם אױ א אינטעדעםאנטע שעםע, װאם האט באדאדםם םאראינטערעבידן די ליטעראטור־םאד־ שער בײ אונז. קאן םען אײך נישט נעסונען קײן ציזאפענהאנג צװיעץ דאםםאן אץ ■רץ? ױאם. איװ. נעמיראװיטש־דאנטשענקא - געשטארבן אין עלטער םץ 90 יאד אױינעשטאדבן דעד באװוםטעד רו־ םיסעד ראפאניםט אץ ■ובליציםט װאם. איװ. נעפידאװיםש-דאנטשענ־ קא. ער האם אנגעהויבן זײן ליםערארישע טעטיק״ט נאך אץ יאר א185, הײ־יאי האט ער נעפײערט זײן 75־יעריקע ליטעראדישע טע־ םיקײט. — ער אױ געװען םעטיק אץ דעד ליםע־אטו־ ביז דעד ײעצטער צײט. ערינערונגען װעגן אנדרעי בעלי די דוםישע •דעםע אץ ראטנםאדבאנד אץ אויםעד דוםלאנד אױ םול טים ערינערונגען און אסשאצוננען װענן דעד ■ערזענלעבקײט סץ אנדרעי בעלי. םיב. אםאדנץ, דעד באקאנטע־ רוםישעד שריםט־ שטעלער, האט סארעםנטלעבט אץ *םאםלעדניא נאװאםט•* עטלעבע אינטערעםאנטע אדטיקלען װענן דעם סארשםאדבענעם, טיט װעםען עד איז נעװען א לעננערע צײט זײער נאענט באםדײנדעם. — א אינטערעסאנטער אויפטו פון פארלעגער די אםעריקאנעד סאדלעגעד זענען נעםאלן אױף א נײעם םיםל לי ארויםצובאקוםען םײנונגען װענן זײערע ארויםנענעבענע װערק. די לעצםע דערצײלוננ םון דזשעק קאנראי ״הײםלאזע* איז םונאנ־ ־עדגעטײלט נעװאדן 25 ארבעטער, װעלבע פ׳האם נעםדאםן צוםע־ ליק אין גאם. זײ אלעםען איז םארנעלײגם געװארן ארויםצוזאנן -•־יםםלעך זײער םײניננ װענן דעם װערק. נײער ראמאן פון לואים גאלדינג דער באװוםטעד ײדיש־ענגלישער נאװעליםם לואים נאלדינ:, דעלבער האם םים צװײ יאר צוריק זיך באדיםט געםאבט םיט זײן ־אטאן ״םאננאליא םשרים*, װאם איז איבעדגעזעצט געװאדן אויף :אדשידענע ססראק, האם איצם םארעםנטלעבט אי נײעם ־אםאן ,םינף זילבערנע שװעםםער*, װאם האם זיך אננעהויבן צו דדוקן אץ נױ־יאדקער זשודנאל ״אםיניאן*. ־־ ליאן פויכטװאנגערם ״ױד־זים״ אין פילם םיר האבן באקוםען א ידיעה םון לאנדאן, אז דאדט װערט א־צט דורך דעד םילם״נעזעלשאםם ״נאוםאנט בריטיש״ גענדײט אונ• עעד דער רעזשי םץ באדיםםן םילםירעזשיםעד םץ האליװוד לאטאד נ-ענדעם. עם װערם נעגרײט אויף עננליש אץ גלײבצײטיק — א ' ־ישז װערםיע םיט ײדישע אויםשריםםן. טען האלט, אז דאם װעט ז־ן דער בעםטעד עננליסער םילם. עד װעט קאםטן בײ 100 םויזנט ־•נם. די טיםול-ראלע םץ ױד־זים שםילט ־־ קאנראד װײדם, ד• •יאלע םץ קאדיל אלעקםאנדעד — דער באריטטער עננלישער אק- שיאר םדאנק װאםוער. די װיכטיקע ראלע םון לאנדאוער שםילט דעד באװוםטער ד״םש־ײדישער ארםיםם םויל גרעץ. דער באװוםםער דזישםילעד םעדדיק האדטװיק שםילט די ראלע םץ דבי גבריאל דעם םקובל. עס זענען צו קלענערע ראלן אויך אײננעלאדן א רײ יידישע אקטיאק װי םארקעװיטש, זילבערבעדג און אקםעלראד. א־ן ד•