Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 92

זײט 92 ליטערארישע בלעםער נימ. 6 (509) אױפטויט פון א נײעו אדטיםםין אין ועו ״געיעו יאםע״ אזוי ױי די ארטיסטין רחל האלבער הןןט אן אםמאך אין דער ,יידישער באנדע״ אויף דעם הײנםיקן סעזאן, האם זי נישט געקענט מער פארזעבן *ו שפילן די ראלע פון דער פרױ מאמלאק אין דער ,געלע לאטע״ אין קאםינםקי-טעאטער. איז פאר אט דער ראלע אײנגעלאדן געװארן פרײ העלענא בארקאױסקא. עס איז איר ערשטער אויפטריט אויף דער ײדישער בינע. העלענא בארקאװסקא איז די טאכטער פון אםתר רחל קאםינסקים שװעסטער. זי האט געענדיקט מיט* אן אויסצײכענונג די פוילישע דראמאטישע שול *און נעשפילט אין פוילישן םעאטער. זי האט נישט געקענט נישט לייענען און נישט שרײבן קײן ײדיש, און אין משך פון עטלעכע װאכן האט זי, וױ אויף א װערטל, זיך עם אױםגעלערנט. ה. בארקאווסקא 'איז צוגעטראטן צו שפילן די ראלע פון פרוי מאמלאק י בלויז נאך א צוױי־דרײ פראבן. איר אויםטריט האס ארויםגערופן אין *די יידישע טעאטער־קרײזן און צװישן די יידישע ארטיסטן א פארשטענדלעכע פאראינטערעסירונג. און עס איז געװען פאר אלעמען אן אנגענעמע איבעראשוננ: העלענא בארקאװסקא פירט אדורך די ראלע פון פרוי םאםלאק סובםעל או*ן מיט רירנדיקער האיציקײט. דער טאן, די האלטונג איספאנירן. די איבערגאנגען פון שטילער, טרײער מוטער צו אקטױון נגיטלעבן און מיטפילן די גרויזאמקײטן - ברענגט זי ארויס מיט אן אויפריכטיקן אינעװייניקסטן ציטער, װאס מאכם אן אײנדרוק. שוין ביי די ערשםע אויפטריטן האם זיך געפילט אין איר שפילן א באזונדפרע װארעמקײט, װאס גייט איבער פון איר צו די איבעריקע שוישפילער, און פון די איבעריקע _ צו איר. פס איז געװען אנגענעם צו זעען זי אויף דער בינע. זאל *די נייע פיינע ארטיסטין געגריםם זײן אויף דער ײדישערי בינע! עס איז דאך בײ אונז אזא מאנגל אין גוסע אינטעליגענטע פרויען־ארטיסםין. פון דער ראלע - צו אנדערע ראלן און צו נאך און נאו יאלן ז 2. ם. נײע דערגרײכונגען פארפולקאמען. דער דאזיקער שטאנדפונקט האס נעפונען א סך אנהענגער*. אדװ. װ. בארציקאװסקי האט געלײענט א פראגראם־רעפע■ ראט א. נ. ״װעגן דער *נויטװענדיקײט צו שאפן א םפינאזא־גע• זעלשאפט אין פוילן׳. דער רעפעראט איז גפװען דועכגעפלאכטן מיט הויך־עטישע סינטעזן און כםדר אנגעוױנקען אויף דפר מא־ ראלישער ירידה פון דער הײנטיקפר *צײם. ספינאזא דארף װערן דער לײכט־טורם פאר דעם הײנטיקן מענטש, װייל דאם װעט אים גפבן גליק און זעלישע מנוחה. די פארזאמלטע האבן מיט באגײםטערונג אויםגענומפן די אויםפירונגען. ״סאציעטאס ספינאזאנא פאדאנילןן)׳־ לויםן מוסטער פון אנדערע לענדער, איז אויך אין פוילן געגרינדעט נעװארן א ספינאזא־געזעלשאפט, װעלכע האט די אויפגאבע צו פראפאגירן די ספינאזיסטישע פילאזאפיע. אין האאג געפינט זיך די צענטראלע, װאס װערט אנגעפירט דורך דעם ד״ר קארל געבהארד פון פראנקפורט, װעלכער איז באקאנט אלס פאנאטישפר אנהענגער פון ספינאזא און זײן פילאזאפיע. ד״ר געבהארד פארנעמט זיך שוין אן ערך 30 יאר מיט דער מיזאמער פארשונג פון ספינאזאס לעבן און אויטענטישקייט פון זיינע װערק. די איניציאםױו צו גרינדן אין פוילן א ספינאזא-געזעל־ שאפט שטאמט פון ד״ר איגנאצי מישליצקי, א פראפפסאר פון דפר ״װשפכניצע׳ (א גפטויפטפר ײד - האלפערן), ו*ופלכ,*ר האט איבערזעצס ספיגאזאם װערק אויף פױליש. אויך פראפ. מיש־ ליצקי באלאנגט צו די הײסע פארערער פון םפינאזא. *אויף דעם לעצטן ספינאזא-קאנגרעס אין האאג איז פיאפ. מישליצקי צוזא־ ספן מיט לפא פינקעלשטיין געװפן די אײנציקפ דעלעגאטן פון פוילן• דעם 24־טן יאנואר ה. י. איז פארגעקומען די אינאוגוראציע־ זיצונג פון דער ״סאציעטאס ספינאזאנא פאלאניקא״. עס זענפן געװען אנװעזנד אן פרך 50 פערזאן, פראפיפסארן, געלערטע, לי־ טעראטן, ױריםטן, מפדיצינער און עלטערפ *אקאדעמיקער. עס זענען אויך געװפן ד״ר א. גליקסמאן, לעא פינקלשטײן און פ ר א פ. פ ד מ ו נ ד ש ט יי ן. עם זפנפן איבפרגעלייפנט געװארן װארעמע באגריסונגען פון ד״ר קארל גפבהארד ופראנקפורט),* ד״ר ה. קארפ <האאג> און זיגפריד העםיננ ורומעניפ - רעדאקטאר פון ספינאזא-בוך אין דײטש און איניציאטאר אנצורופן א גאס אין טשערנאװיץ אויף ספינאזאס נאמען). נאכדעס האט פראפ. רישליצקי געלײענם א אינטערעסאנטן רעפעראט א. *ד. ט. ״װעגן דער אנטשטײאינג און אויפגאבן פון דער ספינאזא־געזפלשאפט״. דער רפפערענט האט באהאנדלט פאלגנדע פונקטן, מים װעלכע די ספינאזא געזעלשאפט דארף זיך פארנפמען: 1) שטודירן די פערזענלפכקײט פון ספינאזא אויף דעם יסוד פון די נײ־אנםדפקטפ דאקומענטן. 2) שטודירן ספינאזאם פילאזאפיפ לויט א היסטארישן מע־ טאד. 3> אינטפרפרפטאציפ פון םפינאזאם טעקםט. 4) שטודירן זײן דענקונגם־מפטאד. 5) זזנטװיקלפן און פארפולקאמען ספינאזאס פילאזאפיפ. 6) פארשפרייטן און פאפולאריזירן ספינאזאס פילאזאפיפ. דפר שטרייט־פונקט איז דער זעקסטער. צי דארף מען םתם שאפן םפינאזא־קולט, אדער אים קריטיש אנטװיקלפן און אנװענדן לגבי די אקטועלפ פראבלפמען. גלאט פארשפרייטן ספי■ נאזא־לפרע, װאלט גפהײסן, אז די ספינאזא־געזעלשאפט זןןל זין־ רעדוצירן צו א םעקטע פאנאטיקפר. די םפינאזא גפזפלשאפט װיל אבער פרײ פארשן ספינאזאס פילאזאפיפ א*ון זי לויט די --• אבאזשנע 1-3 טעלעפאן 7ס--48־2 - - - אנפירונג - אידא קאמינסקי, איםפרפסאריא - דאנצ'1ער?אמינסקיס טעאטעו פזן ס־םן יאגואד גאםםשפילן םון אלעקםאנדער גואנאך עדשטע אויפידוגג די םערםע װאל פדידדיך וואלף - די \עלע לאטע דעז־שי. מיכאד ונדאנדט פיעסע אין 4 אכטו עם נעפען;ןנםייל: חעלענא בןןרקוןװםקא, א. גראנאך, י. נרודבעױג, ד. לואי, עני ליםאן, ם. ליפםאן, ם. םעלםאן. ח. ניםענצװ״ג, ——————— קלארע םעגאלאװיטש, א. קודץ, ט. ראםשטיי;, דינה שאיעװיטש. ————————