Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 94

■טערארישע בלעסער נומ. 6 (509> זײט 94 3>ו וואך צ4 ןןאך טעאסער אח קובסס איץ די װארשעװער ײדיעע טעאסנרן : > אין קעמינםקי-םעעסער — פר. װןלםס *די געלע לןסע״ — די דריסע װןך םיס ען *לץ# שסײגנדיקן דערםןלג. > אין ,״נןװןשסשי״ — ,״היםל עםן דיך״. דריםע פראגרןס םין דער *ײדישער *ןנדע״♦ — > אין *סקאלא״-טעעטער — אירקע נאכעל• ניקס .דץ־סרירע״. > אין ׳*קעמערעל״נינע״ — *. לןװרעבעװם 41#־סער־* (סיס יןנןס םירקןװ אץ דיןנן נלי- מענםעלד). > איץ *ײנג-סעעסער״ — לעעסע םןרשסע״ לינגען םין ^סרווע-סןנענצןפ״. > אין ,״עלדןרןד*״ — ךי סעג ן נײע פיע־ סע ,״אין גןרטן סין לינע״. > אין *װילנער סןג״ געסינען םיר * **' גײססערסן *רסיקל װעגן אברהם מןרעװםקיס ארי־ םיריגג אין װילגער סןלק״סעןסער. — *גענערןל סןן העלענדןרף״ סץ עקיבא סישןװ. ״סישןװ — שרײעם ז. רײזען — הןט *רריםגעװיזן *ן אםתע מײססערשןסס אין אויסנויען דרןמעסישע סיסרןעיעס, װןס סןרזיכערן זײן דעבױסיװערק * גרויםן דער־ סןלג״ * .* םןרעװסקי הןס װידערןמןל ױך *נם״ פלעקס םיס זײן גןנען נח *לס רעזשיסער און סי־ רעמער * סםעקסןקל״, און .ער הןס װידער גע- ש*פן אײנם סין זײנע גרײסע ר*לן״. #*לע םן- רערער סין זײן טןלןנס הןנן געהןס * סיסע סןסיססןקעיע, װןס נןך עװײ יןר ר.שסקה7 זעען םיר אין אים װידעי־ דעם שוישפילער, װןס רער־ נרײכס מיס די םײנםסע מיסלען די שסןרקםסע עםעקסן״. > זינסינס סירקןװ, װעלכער שפילס אין קןװנע זינם * ■*ר חדשים םים גרויס דערםןלג, הןס לעעסנס געגענן די לעעסע ורעםיערע: שלוס *שס *קידוש השם״. — > אין װילנע איז געגענן געװןרן די ןעערע ^קןרםען״ אין ײריש אונםער דער ןנסידונג סון רסאל רוניגשסײן. ־ > מנתס רונין איז *װעקגעסןרן קײן גױ״יןרק. > מןריס שװןרץ, װעלכער איז *רויסנעסןרן אויף * גרויסער סורנע איכער די שםעס סון עפון-ןמעריקע, הןס נדעה עו דערקלערן * קןנ־ קירס אייף דער נעססער ײדישער יינסע. אץ דעכ קןנקורס װעלן זיך קןנען *ןסײליקן ײדישע שרײבער םון גןר דער ײדישער װעלס. > עם איז געעסגס געװןרן דורך דער װןר״ שעװער ײדישער קונסט־געזעלשןסס די *ילדער־ אויסשסעלונג סון הענעך נןרסשינסקי. > אין לןקול סון דער ײד. לןנדקענסשןסס״ געזעלשןסס (קרולעװסקן 51) איז געעסגס נעװןרן די *ילדער״אויסשסעלונג סון א. גוסערםןן• > ס׳איז סןרגעקומען אין מןריס שװןרנכ קונסט״םעןסער *ן ערן״ןװגס לנבוד דוד הערמן• מ. שװןרץ הןס אויסגעסירס רעס 1 ־סן ןקס סון ירגעס ״אין •ןליש אויף דער קײע״. דוד הערםןן הןס געלײענפ •רעעס .נײנןכס אויסן ןלסן ימןרק״. ײדישן מלוכה״סעאטער. די פיעהע איז *װעקגע־ שסעלם נעװ*רן דוי־כן רעזשיסער און *רסיםם ש. םיכןעלס־װןםסי. אץ מןסקװע דערשײנט איעט ד. נערבעלכןנס * נײ װערק ״בירן־נידזש*[״ (רי׳־זע־ אײנדריקן). > דער סשןרסקןװער פרץ־ס*רײן פײערס די סעג *ן *ריגינעלן ױם טוב. אין *וז*םעבה*נג מיטן *רײנבי־ענגען אץ דער נינליןבעק דעם 2000־ססן בוך, װערן אײנגעןרדנם * רײ סײעריגגען. םרײ־ סיק, דעס 2״סן פענרואר איז ■רןקלאמירס געװןרן דער חודש פון *וציען נײע לײענער אין דער ביב־ ליןסעק און די עפענובג סון דער אויסשסעלינג פונם בעססן און שענםסן ײדישן בוך? שנת, דעם 10-םן— סײערונג סינם 2000־ססן ײדישן נוך סון דער ■רץ־ ביבליןסעק; שנת, דעם 17-סן — רעפעראס *ײדן און ײדיש״ , םרײםיק, דער 23״סן •־ רעפערןס .״װעמען און װןס לײענס מען?״ (7 יןר בינלין־ םעק־ססאסיססיק). הלואי װןלסן *לע *נדערע ײדי־ שע ביבליןסעקן זיך *רןסגענומען * רוסר-השכל סון דער מש*רסק*װער ײדישער ביבלי*טעק — װןלכן מיר גןר *נדערש אויסגעזען סיס אונזער ײדישער קולסור און ײדישער ליסער*םור: די חבײס סון סשןרטקןװ שיקן מיר די ה*רגיקססע בןגריסונג. > אין סשעגסמןכןװ איז געשןסן געװןין * ױבל־קןמיטעט ס*ר די ש״ע־פײערונגען, װעלכער הןס *דורכגעםירם דעם 17״סן יןנוןר * גרויסע ש״ע־םײערובנ. לען פינקלשסײן רןט געהןלםן * רעסערןט ״ש־עס הומןר און די הײנסיקע ײדישע װירקלעכקײס״. ס׳זענען געשסילט נעװןרן אײגאק־ סער, געלײענס געװןרן מןנןלןגן און ס׳איז אויס־ געטרןסץ דער בירננויס־כןר. > ױליב *ענװר־סעמים װערן די ײדישע צײ״ סוגגען םון ביענןס״אײרעס *לץ נישט ןרײנגעלןזס קײן סוילן. מיר זענען דעריבער *■געריסן סונם דןרסיקן ײדישן קולסור״לעבן, און װ״סן נישס, װןס דןרם סוס זיך. > אין בוענןם־אײרעס, װערן מיר געװויו/ הןס זיך געשןפן * גרוסירונג סון די ײגגע ײדי״ שע ■רןגרעסיװע שרײבער. עס איז דערשינען דער ערשסער ז*מלנוך #*רגענסיביש״, אין װעלכן ס׳נע- מען *נסײל: י. ב*ט*ש*נסקי, בערל גרינבערג, ד״ר ל. זשיםגינקי, ם. קויסמ*ן# ג. קריטשמ*ר, ױסף רובינןװיםש א. *נד. דער ז*מלבוך ה*ט געה*ם אץ *רגענסיגע גרויס ערפןלג. > די #*סריק*נער ײדישע *ײסונג״/ װןס דערשײנס זינם יןרן אין יןה*נעסבורג, ה*ס אי*ס *נגעהויבן *רויסגוגײן אין * סןרגרעגערםע גןל זײםן םיס ן אינסערעסןבסערן אינהןלס. דןס איז די אײנגיקע ײדישע *ײסוגג אין דרום-ןםריקע, װןס דערשײנס רעגלםעסיק יעדן סדײסיק. > אין דער ביןליססןקער מעגדעלע־שול איז םןרגעקומען ן שלוס־עליכם־פײערונג, װןס הןס *וגעגויגן ן גרויסן עולם. > אין ריגע איז דערשינען * נײ בוך םון י*חק םןיײן ״15 יןר לעסלןנד״, אין װעלכן ס׳איז געגעבן ן םולעד אינעי־בליק װעבן לעטלןנד זינס איר אויםקום ביז אויםן הײנסיקן סןג. — ליטעואטװ און קןלםוד > דער ײװא הןם לעבטנס נןקומען * מתנה סון ש*-ל ם*פו (■*ריז) דורך דער םןרמיסלונג סון דעס װיסגשןפסלעכן סעקרעסןר םון דער היס־ סןרישער םעקזיע םין ײװ*, א. סשעריקןװער, די ג*נ*ע קןרעםפןנדענװ, װןס זײן סןשער, מתתיהו מןפו, הןט בןקומען סון ברודער, אנרהם מ*פי, אין משך םון 1857 ביז 1867, ס׳ה 135 נריװ, און אויסערדעם ג*ך 12 *לערלײ בריװ (*װישן זײ 2 אביהםס: *ו זײן אײגענעב זון און *ו י״ל מןנ־ רעלשסןס, סון שניאור וק״ש א. *גד.). א. מ*פו הןס אין די בריװ *ו זיץ ברודער געשריבן אויס- םירלעך סון *לעמען: סון זײן שװער פערזענלעך לעבן, דערצײנג״יםון זײנע קינדער. די ליטערןרישע און פעדןגןגישע פלענער, כדינונגען װעגן סןלק, השנלה און ליסערןםור, זײנע בןצױגגען סיס די *נגע• זעענסצע דעמןלסיקע רעדןקסןרן און קולסור-סוער. די זןמלוגנ װןרפס * נײ ליכס אויף אביהם מ*פו. םון דער גרויסער זןמלינג הןט ד״ר ג. סלושץ פיבליקירס בלויז 22 בריװ םיס גרויסע סןרקיר- *ינגען. דער ײװן װעס פובליקירן די דןזיקע װיכ־ םיקע דענקמעלער צו דער ביןגרןםיע און כ*ר*ק־ סעריססיק סון דעם בןרימטן שײשפילעד, > אין ןדעם איז אינסער די רעדער סין *ן אײסןמןביל אומגעקוםען אין עלסער פון 45 יןר דער םןװעסישעד ליםירןסור־פןרשער א. רןזענ- *װײג (א. ר. *װײב). לעצםנם הןס ער םןרענדיקס * ג־־עסערע *רנעס ,ןרץ און די ױס׳סוב״בלעס־ לעך״ (םין 15 דרוק־נײגן). די לעצםע חדשים ה*ט ער געןיבעס איבער ן לערגניך פץ ײדישער לי־ סעי**סור סןין 8-סן לערניןר אץ הןט שײן ןנ־ געשריבן די קןייםלעך אינער מפנדעלע, פרץ, שלום״ עליכם. ער ה*ס איבערגעלןזס ן גרעסערע ם*ל- קין—אײסםןרשינג. דער סויט םון א. ר. *װײג איז ןן אבידה סןיי דער ײדישער ליסערןסור־ סןרשונג 1 > אין ניו־יןרק הןס זיך געשןםן ן קןםי־ סעס, װןם גײס אײסקלײבן *ענער סויזנסער אויס- שריססן אײף ן פעטיױע *ו די רעדןקיןרן סין .סןי־ײערסס״, *סןג״ איז ,״םןרגנזשורנןל״, זײ זןלן אײנפירן יעדע װןך גןנצע זײטן אין זײערע *ײ״ םינגען פ*ר ליםערןרישע נײעם, קריס״קץ. רעצענ־ זיעם װעגן דער ײדישעי• ליטעראסיר אין דער גןנ־ *ער ײעלס. דורך דעם קןמיסעס זענען פןנאנדער־ געשיקס געװןרן בײיװ םיט פעסיציע-בויגנם. *י װעלן די *עגער סויזנטעד אינסערשריסםן פון די לעזער העל£ן — װעלן םיר זען. *בער ןן ןייגי- געלער אײםסו איז עס ו > די ריגער ײדישע קולסור־װעלט סײערס איצט דעם 15־יןריקן ױבילײ פין ײדישן שיל״װעזן אץ לעסלןנד. שבת, דעם 27״םן יןנוןר איז סןר־ געקימען * םײערונג, װןס הןם צוגעצויגן זײער * גרויסן עולם, סרײנס סון דער ײדישער שול. > אויסר װעג קײן קןםענהןגען הןס זיך אין ריגע ןפגעשסעלם דוד בעדגעלסאן. די לעצסע סיר און ן הןלב חדשיפ הןס נויגעלסןן פןרנרןכס אין רןםנסןרבןנד, װוהין ער איז געפןרן, בדי *ײ־ בוזײן אײף דער ■דעמיערע •ץ זײן פייםע *נױדת״ הדיך, װןס איז אויםגעםירס געװןרן אץ מןסקװער ועדאןםאו: גחמן מ״זיל