Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 86

ליםערארישע בלעטער נום. 6 (509) זײט 86 1912), בשעת פםעט די גאנצע רוםישע אינטעליגענץ איז פאר• כאפט דורך םיםסיק, װארפט זיך לונאטשארסטי צוזאםען םיס נארקין, םיט װעלכן ער איז געװען פערזענלעך זײער נאענס באםרײנדעט, צו דעם מיםםישן זוכן. נישט װעלנדיק זיך אפ• זאנן םון דעם םארקםיזס, װיל ער דעמאלט דעם םאציאליסםישן אידעאל אלס נײע רעליגיע־םארם אײנשטעלן. דער םארקןזסטי• שער פלעכאנאװ האט לונאטשארםקין דאן באצײכנט מיט דעם צונעםעניש ,דער גליקזעליקער אנאסאל״. דאם דאזיקע צונעמע- ניש בלײבס אויף א לאנגער צײם. לענין איז נאך שארםער ארויםגעטראסן קעגן דעם .גאט זוכער״ לינאטשארםקי אק םון זײן אמאליקן מיטארבעטער געמאכט אש און בלאםע. ערשט אץ יאר 917! קערט זיך אום לונאטשארםקי—נישס אן װידערשטאנד און נישס אן אויםערלעכן דרוק םון דרויסן, דאם םאל םק מײן זייט — אין די באלשעװיססישע רײק. עס קוסט דער פעריאד סון אומאױסהערלעכער אגיטאציע• ארבעט, און דאם װערט אויך דער װיכםיקםטער פעריאד פון לונאטשארסקים פאליםישער טעטיקײס. אםת, עם סעלן דא אויך נישט בײ אים קײן אימפרעסיאניםטישע זײטן-שפרונגען; אזױ האט אײנמאל פמעס א האר געםעלט. ער זאל איבעררײסן מיס דער פארטײ, דאם איז געװען אץ די קריטישע נאװעפבער- טעג פץ 1917, װען םון מאסקװע איז אנגעקוםען די ידיעה, אז די באלשעװיםטישע ארטילעריע האט חרוב געםאכט די קירכע פון װאםילי דעם הײליקן (.װאםילי בלאזשעני׳*)• אזא װאנדא• ליזם האט דער קונםט־קענער און שעצער נישט געקאנט פאר• טראגן. צום נליק איז לונאסשארסקי נישם געװען אױף אזויסיל שטאנדהאפטיק און עקשן, און דערצו האט די ידיעה זיך ארוים■ געװיזן אלס שקר, די הײליקע קירך אח גאר נישט געװק אץ ראיאן פץ די באשיםונגען. אלם קאמיםאר םון פאלקס-בילדונג אח לונאטשארםקי גע• װען אומפארבײטלעך. אלם םארמיטלער םיס די אלטע אונױוער• זיטעט-פראפעסארן אץ פעדאגאנישע קרײזן, װעלכע, האלסנדיק אז די מאכט געפינס זיך אין די הענס פון .עם־הארצישע אור• זופאטארן״ — האבן דערװארט די פולע ליקװידאציע פץ דער װיסנשאפט און קונםט אין יוםלאנד. לונאטשארסקי באװײזם אם דער אפגעשלאסענער װעלם םון װיםנשאםסלער אץ קינםטלער, אז די באלשעװיקעס נישט נאר װאס זײ אכטן די קונסט און די װיםנשאפט, נאר אז די דאזיקע געביםן זענען זײ אויך סור נישט פרעמד. די פהנים פון דער װיסנשאםט האבן מויל און אויערן אויפגעשטעלס, הערנדיק דעם װאנדאל, װעלכער האט א האלב טוץ לעבעדיקע און צװײ סױטע שפראכן געקענט און דערצו נאך אזוי פיל פילזײטיקע בילדונג םארמאגם, װאם װאלם זיכער געקלעקט פאא א גאנץ טוץ פראפעםארן. אבער אלס אוממיטלבארער ארגאנחאסאר פון דעם אוני■ װערזיטעט־װעזן איז ער נעװען זייער שװאך. ארומםזעענ• דיק זיך, אז ער קאן אלס אדםיניסטראטאר דא קנאפ-װאס אױפ■ סון, רעזיגנירט ער פון דעם. דער צ. ק. פון דער פארטײ גיס אים פאסיקע מיטארבעטער, װעלכע נעמען זיך אונטער לוגא■ טשארםקים מאנטל צו טון די טאג־טעגלעכע ארגאניזאציאנעלע ביל• דוננ-ארבעט. אדאנק דעם באקומס לונאטשארםקי סרײע צײם זיך װיד• מענען דער קינסטלערישער ארבעט. דער רעװאלוציאנערער מי- ניסטער איז געװען נישט בלויז קענער און שעצער םון ליטע• ראטור, קונםט און טעאטער, נאר אויך א דראמאטורג. זײ:ע דראמעס צײכענען זיך אוים דערמיט, װאם דער מחבר ץאט דא ארויסגעװיזן זיץ ערודיציע אץ װונדערלעכע לײכסקײט סץ קאנען ארײנדרינגען אין דער קולםור און אץ דער געשיכטע פון לונאםשארםקין אלס מאן םון אײזערנעם װילן און רויער פאר• הארםעװעסקײט, אלס קעםפער, װעלכער זאל שטרײטן פאר זײנע רעכטע אדער לינקע אפנויגן. נײן, זײן שטאנדהאפטיקײס איז געװען זײער א שװאכע, צוםאל אפילו זײער און זײער שלאבעדיק. דער דילעטאנטיזם האט געשםעקט נישם בלויז אין זיין אינסעלעקט, נאר אויך אין זײן כאראקטער• אלס רעדנער און שדיסטשטע״ער װײכט ער לײכט אפ םון דער םעמע. דאס קינסםלערישע בילד פארכאפם אים נאנץ אפט אױף אזויפיל, אז ער פארגעסט אינם גרונטגעדאנק. אבער אױך אלם פאליטיקער קוקט ער אויך גערן אויף בײדע זײטן. לונאסשארסקי איז גע• ײען זײער עמפינדלעך פאר אלע פילאזאסישע און פאליטישע נײהײטן. כדי נישט צי װערן פין זײ מיטגעריםן. די דילעטאנטישע סרײגיביקײט איז גובר אין אים די אי• נערלעכע קריטיק. זײנע רעדעס ז״נען מערםםנטײלס געװען אימ• פראװיזאציעס. ער שרייבט און דיקםירס מיט אויסערגעװיינלע• כער אומבאצװינגנקײט, ער האט כמעט קײנסאל נישט אויםגע־ בעסערם זײנע םאניסקריפסן. עס האט אים געפעלט גײםסיקע קאנצענטרירונג און אינערלעכע קאנםראל, כדי צו שאפן אומ• שטרייטבארע װערטן. אבער װעלכע זײטן-שפרונגען ער האם נישט געםאכט, האס ער זיך שטענדיק אומגעקערט צו זײן גרונט-געדאנק, און נישט בלױז אין זײנע ארםיקלען און רעדעס, נאר אויך אץ זײן אלגעםײנער פאליטישער טעטיקײט. שוין אין יאר 1904. אומגעפער א יאר נאך דער שפאל• טונג פון דער רוסישער םאצ. דעס. ארב. פארסײ אױף באל* שעװיקעם און מענשעװיקעם, שטײט לונאטשארסקי צו צו די באלשעװיקעס. לענין, ײעלכער האט אקארשט געהאט איבעיגע• ריםן מיט זײנע לערער פלעכאנאװ, אקסעלראד, זאסוליטש און מיט זײנע נאענשםטע חברים מארסאױ און פאטרעסאװ, איז דע■ סאלט כמעם געבליבן אײנער אלײן. ער האס נויטיק געדארפט האבן מיםארבעסער פאר דער עקםטענסױוער ארבעט, װעלכע ער האס נישט שטארק ליב געהאם. לונאטשארםקי איז פאר אים געװען אן אמתער אוצר• און װי נאר לונאטשארסקי איז ארײן אין דער נײער פארסײ, האט ער זיך א װארף נעטון אין דער ארבעט, אין דעם דאן שטורעמדיקן לעבן פון דער רוסישער עמיגראציע אין דער שװײץ, אין פראנקרײך אץ אין גאנץ מערב׳אײראפע. ער האלם רעפעראטן, םרעט ארויס אלט אפא■ נענט, פאלעםיזירם אין דער פרעסע. ער װארפט זיך אויף אלע זײטן םון זײן פילזײטיקער בילדונג אץ זײן ליבעםװירדיקער נאכגיביקײט אין פערזענלעכע באצױננען. זײן גאנץ לעבן האט זיך א. לונאטשארםקי געפונען אונ• טער דער השפעה פץ אזעלכע מענטשן, װעלכע זענע[ געװען װײניקער געבילדעס אץ ײײניקער טאלענטפול. אבער דערפאר קרעפםיקער און שטאנדהאפםיקער פון אים. צום באלשעװיזם איז ער געקומען דורך זײן עלסערן פרײנט באנדאנאװ. דער דאן יונגער געלערסער באגדאנאװ <זײן אמתער סאמיליען-נאמען מאלינאװסקי) — א נאטורװיםנשאפטלער, א דאקסאר. א פאליטיק־עקאנאם, - האט פארזיכערט לעניגען, אז זײן ױנגערער פרײנט לונאטשארסקי װעט באלד נאך זײן קומען קײן אויםלאנד נאכטון זײן בײשפיל אץ ארײנטרעטן אין דער באלשעװיםטישער פארטײ. באנדאנאװס צוזאג איז מקױם געװארן. און דער זעלבער באגדאנאװ ציט נאכדעם, נאך דעם דורכפאל פון דער ערשטער רוסישער רעױאלוציע ו1905), ארי■ בער לינאטשארסקין אין דער קלײנער מינדערװערטיקער גרופע פון די אזוי-נערופענע ,פראלעסארישע קולטוריסטן״. אין משך םץ די פינסטערע רפאקציע יארן (1908 ביז