Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 85

זײם 85 ליםערארישע בלעםער נומ. 6 (509 מידה םון קסדנות אין אנגעברוגזקײם איז אים געװען סרעמד בײם באהאנדלען א װערק, און בעיקר— א װערק סין א יינגן שרײבער. דער םענטש און שרײבער אין בעל׳םחשבותן זענען געװען שטארק צוזאמענגעבינדן, און דאך האט מען םארזען דעם מענםש אין אים. דעם מינדםטן בעלעםריסם בײ אונז האס מען גע• שענקט מער אויסמערקזאםקײט און סארינטערעסירונג װי בעל םחשבותן, װעלכער איז דאך נעשטאנען םינף און צװאנציק יאר אץ די פאדערשטע רײען םון אונזער ליטעראטור־ און קולטור• שאפן. מען האט נאך בײ אונז נישט געשאסן קײן פארסרעט סון אט דעם שאםערישן גײםט, װאם האט אנגעהויבן אין די רענעםאנם־יארן פון 1900-1899 אין .ױד*, אויפגעװאקםן ארום פרצן און אזוי געגאנגען צענדליקער יארן דעם דרך־המלך פינם יידישן שאפן. ה. ד. נאמבערג אין זײן נעקראלאג נאך בעל־מחשבות האט אנגעװארםן אײניקע שטריכן צו דעם בעל מחשבות־פאר־ טרעט און געפרוװט צו געבן אין .אײליק׳געשריבענע װערטער״ ,דעם שליםל צו דעם םטיל״ םון אס דער פערזענלעכקײט. שסריכן צו דער בעל-מחשבות׳געשםאלט זענען אױך געגעבן דורך אנדערע שרײבער, ױאם האבן אים נענטער געקענט, אבער קײן גענויעם בילד םון בעל־מחשבות דעם מענטש און שריםט■ שטעלער האבן מיר נישט. אםילו די װערק פון בעל־מחשבות זענען ביזאהער, צען יאר נאך זײן טויט, נישס אויסגעזאםלט םון די אלע םארשידענע צײסונגען און צייטשריםטן, װו זיי זע נען צעשפרײט. עם זענען געװען קאמיטעטן, מיט אױפרוסן, מיט פאנדן — אבער זײ האבן צו גארנישט נישט געבראכט. בעל־מחשבות דער שריפטעטעלער און מענסש װארט נאך אויף א סינטעטישער מאנאגראםיע. אםשר װעט דער צענםער יארצײט געבן דעם שטויס דערצוי דיקן יידישן שאםן, מיט װעלכן ער איז שפעטער צוזאמען גע־ ױאקםן, און מיט װעלכן ער האט דערנאך אן אויםהער געלעבם,— געלעבט םיט אלע זיינע רמ״ח, געזונטע און קראנקע, איברים. ער, דער גאנצער מענטש, דער םארגאנצטער, איז געװען אינטערעסאנס און שאפעריש, װען ער האט געהאט צו טון מיט נאנצע, פארענדיקטע, פולקאמע װערק און שרײבכר. דא האט ,נר געקענט אנװענדן זײן קריטישן, םינטעטישן מעטאד - ארוים־ .־ואנטילעקן די צוזאמענהאנגען צװישן װערק און לעבן, ארוים־ גוטײלן אן ארט םאר דעם װערק אינם ארומיקן בויענדיקן אדער געשטערנדיקן לעבן. זענען דעריבער אינטערעסאנט און םולקאם זײנע אפהאנדלוננען װעגן מענדעלען, װעגן שלום־עליכמען. שװא־ :ער זענען זײנע ארטיקלען איבער פרצן, אשן און װעגן פיל פון די ױנגע. נױאנםן, צאפלענישן, האלבע טענער, זוכענישן, עקםפערימענטן — דאם אלץ האט ער אמת אויפגענומען, אבער :ישט געקאנט פון דעם ברויזנדיקן, שסראמענדיקן מאטעריאל בויען קײן סינטעטישע בנינים. זײן הויפט־מעלה איז געװען, װאם ער איז נישט געקו־ םען בלוױ לערנען אנדערע, ער האט נישט געטײטלט כסדר מיט דעם טײטל, נאר אלײן אויך שטענדיק גערן און פלײםיק נעלערנט. ער האט גישט געװאלט בלויז איבערראשן, נאר אלײן נעװארן אפטמאל איבערראשט סון יעדן נײעם װערק, װו ער האם געקענס עפעס נײעם ארויםגעםונען. איז ער געװען אין דער ײדישער ליטעראטור נישט בלויז ר ב י, נאר זײער אפט— אויך תלמיד, א תלמיד־ותיק. ער איז צופרידן געװען אנצו־ זאגן יעדעם מאל א בשורה װעגן א נײעם פרישן טאלענט, װאס קוםט אין דער ײדישער ליטעראטור און דערביי האט ער נישט געקארגט קײן שבחים און זיך נישט נעהיט פאר נוזםאות. ער האם עם געטון םון זעלטענער אויםריכטיקײט. ער איז בכלל, נישט געקוקט אויף זיץ שטרעננער באצױנג צו ליטעראטור און זײנע גרויסע םאדערונגען, — נישט געװען קיין בית־שמאי. די לעװ םר^צק' אנאטארי װאםיליעװיטש לונאטשאדסהי רעפעראטן װעגן ניטשען, װעגן קאטעגארישן אימפעראטױו, פאר• טײדיקס מארקם װערט־טעןןריע, םארגלײכט סאפאקלעסןן מיט שעקםפירן א. א. װ. זיין באגאבטקייט איז ביי אים ארגאניש סארבונדן םיט דעם פארשװענדערישן דילעטאנטיזם פון דער אדעליקער אינטעליגענץ, װעלכע האט אץ יענער צײט איר העכסטן פובליציםסישן אויסדרוק געפונען אין דער געשטאלט פון אלעקסאנדער הערצען• מיט דער רעװאלוציע און מיטן סאציאליזם איז א. װ. לונאטשארסקי געװען פארבונדן 40 יאר. ער האט פאר דער דאזיקער צײט באװיזן צו זיצן אין טורמע, װערן םארשיקט, לעבן אין דער עמיגראציע; ער איז די גאנצע צייט סארבליבן א מארקםיםט. פאר דער דאזיקכר צײט האבן פיל סון זײנע צײט־חברים דורכגעמאכט פארשידענע גלגילים, אװעק אץ לא־ גער פון די אוקראינישע נאציאנאליםטן, םון בירגערלעכן ליבע־ ראליזם, אדער גאר געװארן מאנארכיםטישע רעאקציאנערן. די אידעען סון דער רעװאלוציע זענען םאר לונאטשארסקין נישט נעװען קײן ױגנט־ראמאנטיזם, זײ זענען ארײן אין זײנע נערװן און אדערן. דאס איז דאס ערשטע, װאס םען מוז זאגן בײ זײן פרישן קבר. עס װאלט אבער פאלש געװען, װען מען זאל האלטן די לעצסע צען יאר האבן די פאליטישע געשעענישן אונז צעשיידט, םיר האבן זיך געפונען אין באזונדערע לאגערן, אץ איך האב בלויז געקאנט נאכפאלנן לונאטשארסקיס לעבן און װירקן לױט די צייטונגם ידיעות. עס זענען דאך געװען יארן, װען םיר זענען געװען זײער נאענט באפרײנדעט פער־ זענלעך און םאליםיש. לונאטשארםקי איז מיט 4—5 יאר געװען ײנגער םון לע־ :ינען און לערך אזויפיל עלטער םון מיר. דער דאזיקער על־ טער־אונטערשיד באדייט די אננעהעריקײס צו צװײ דורות פון דער רעװאלוציע. בשעת איך האב געלערנט אין דער קיעװער גימנאזיע און דאן ארײנגעטראטן אין פאליטישן לעבן, האט זיך לונאסשארםקי געפונען אונטער דער השפעה פון טעראריסטישן ־אםף פון די נאראדאװאלצעם: פאר מיר און מײנע נאענסטע צײט־ חברים זענען שױן די נאראדאװאלצעם געװען נישט מער װי ־1עגענדע. נאך אלס שילער האט שױן לונאטשארםקי איבערראשמ דיט זײנע פילזײטיקע טאלענטן. געשריבן, זעלבםספארשטענדלעך, ־ידער, אויפגעגומען זײער לײכט פילאזאםישע אידעען, רעצי־ :־רט װונדערלעך אויף די םסודענטן־אװנטן, איז א וװנדערלעך־ דײנער רעדנער. אלס 20 יעריקער איז ער ביכולת צו לײענען