Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 83

ױיט גא ריטעדארישע בלעטע' נומ. 6 (509) גןןר נישט אײן. זײער אײנציקער צװעק איז צו דערציען דעם אונטערװאקסנדיקן ײדישן דור אין דעם קאנאניזירטן סאםריאטישן נײםם. א םימן האט איר, או בעת מ׳םארםאלגט די ײדישיסטישע שול׳ לאזט מעןיםיאנק און םרײ םונקצייאנירן דעם חדר׳ די תלמוד-ונורה, די ישיבה, וױיל דער חדר האט זיך שוין קמה שם געװען מיט וײן דערציונג־םיםטעם, װאס אייז געבויט אויף די יםודות םון געהארכזאמקײט און אונטערטעניקײט לגבי דעם מלכות, און מ׳מעגי אין דעם פרט זיך רױק אויף אים סארלאזן. פארקערט, װאלט זיך עס געהאנדלט װעגן אסימילאציע-צילן *פון דער מלוכה-שול״ װאלט מען אין דער ערשטער רײ געמוזט דעם חדר אװעקשיקן איןיזײן רו ארײן. איבעריקנם טועי די רעגירונגם-קרײזן אלץ, כדי ארײסצו־ שלאגן די אםימילאציע־חלוםות פונם קאפ׳ וװ נאר זײ זענען נאך פארבליבן אלם אנאכראניזם. די ױנגע' לײט׳ װאם ענדיקן *די מלוכה־שולן םון םארשידענע טיםן׳ װערן נישט צוגעלאזן צו םלוכה-ארבעט, אויף װעלכער זײ װאלטן געקאנט פרעטענדירן לויט זײער בילדונג און םאך׳ נאר׳ אנגעשטאםט מיט פאטריא• טיזם, װערן זײ אפגעשיקט צוריק איןידער ײדישער גאס. מ׳בא־ גײט זיך מיט זײי װי מיט די בהמות און ציגן׳ װאס װערן גענו־ מען פין די בערג־פאסטוכער אויף אויכםוםערונג און נאכדעם, אז דאם לעצטע איז דורכגעםירט, װערן זיי אפגעשיקט צוריק צו די אייגנטימער. דאס איז דער באקאנטער נוסח־גאליציע. צענדליקער יארן נאך םארןי װעלט־קריג האט אין גאליציע סונקציאנירם א מלוכה־שול מיט דער פוילישעריאונטעריכטם־שפראך. די הערשנדע קרײזן האבן געצװונגען די ײדישע באםעלקערונג צו באזוכן די דאזיקע 'שול׳ אבער אן שום אסימילאציע־הינםעו/געדאנקען חלילה. קײנער װיעט אבער נישט באהויפטן, אז אדאנק דער שול איז דאס גאליציאנער' ײדנטום דורך און דורך אסימילירט גע• װארן. * 3. און איצט נאך א פאר װערטער װעגן ראםן־םארבאנד. איך האב נישט אונםערי דער האנט די געהעריקע דאטן און מאטערי־ אלן׳ װאס האבן ארײנגעבראכט ח. לעשצינסקין אין אזא פע• םימיםטישער שטימונג בנוגע דער צוקונפט פון דער דארטיקער ײדישער באפעלקערונג. און איך ױעל זיך מים אים נישט שפארן׳ צי ער האט ריכטיק אויבגעםאסם די לאגע אבער נישט. אבער ח. לעשצינסקי איז אלײן מודה׳ אז דער עקאנאפישער אימפולס םאר דער אסימילאציע באװעגונג אין ראטן־סארביאנד פעלט לגמרי׳ די נאציאנאלע אנגעהעריקײט שפילט דארטן נישט קײן שום ראלע נישט בײם קריגן ארבעט און באשעפטייקוננ. אויך דאם איז יבא• קאנט׳ אז די ראטן־רעגירונג סירט נישם קײן אסימיילירונגס-פא• ליטיק לגבי די נאציאנאלע מינדערהײטן. אױף אזא אוםן סאלן אפ די צװײ הויפט-םאקטארן, װאס טראגן םארויס יעדן אסימי• לאציע-םראצעס. אלא װאם דען? דער שטענדיקער קאנטאקט. אין װעלכן ס׳שטייט דער ײדישער םיטן נישט־ײדישן ארבעטער ציט אים צו אסימילאציע. זײ טרעםן זיך אין םאבריק, אין פארטיי, קלוב, אין פראסעםיא- נעין פארײן, זײ םארברענגען צוזאמען אויף א םארװיילונינ, אוייף אן אויספלוג, זײ שטעלן אפטמאל אײן אינטימע באציונגען צװישן זיך. דאס אלץ װירקט בלי־שום-םסק אסימילירנד אויםן ײדישן ארבעטער. אבער מ׳מוז קודם־כל םעסטשםעלן, װי וױיט די דא• זיקע דערשײנונג קאן גײן. אין דעם פרט זענען קײן שום ציסער נישט באגלויבט, וױיל ס׳איז נאך א פראגע, צי איז שוין געקוםען די צײט אונטערצוסירן די לעיצטע שורה. שוין אזוי סיל געלע• רנטע און פאליטיקער זענען מיאום דורכגעםאלן, װען זײ האבן זיך גענימען פריצײטיק צו מאכן סךיהכלן װעגן ראטן־פארבאנד, אז מ׳מוז אין דעם פרט זײן זײער םארזיכםיק. אין די יארן 1929-30, װען ידי ערשטע ״פיאטילעטקע׳ האט זיך געראנגלט מיט אומגעהויערע שװעריקייטן, האט מען אין אײניקע רוםישע עםיגראנטן־קרײזן זיך געריבן די היענט סון שסחה און מ׳האט זיך געװיצלט: ,װאס װעט בלײבן םון דער ,פיאטילעטקע׳ ז - םון לענינען א פארטרעט, םון סםאלינען א דעקרעט און םונם פויער א... סקעלעט׳. מאכט מען אבער איצט דעם סך-הכל סון דער ,פיאטילעטקע׳, װעלן אלע מוזן' מודה זײן, אז עם זעט גאר אנדערש אײס. אין די יארן םון קריגס־קאמוניזם, װען כםעט די גאנצע לאציע־באװעגונג, האט זי פוןגרוים פחד םאריגלט מיר אוןטויער פאר דער אםימילאציע. זי האט מאביליזירט איר פרעםע און קי״רך, אירע פאליטישע און װירטשאסםלעכע ארגאניזאציעס, כדי נישם צו דערליאזן די יידן צו םארנשמען נײע עקאנאמישע פא־ זיציעם און זײ ארויסשטויסן װי װײט מעגלעך םון די אלטע. זי פארלײגם די אויערן םיט וואטע, װען איר הײבם אן צו רעדן מים איר װענן םעלקער-נלײכהײט און םעלקער־םארברידערונג - דרײם אונז נישם קײן ספאדעק םיט די דאזיקע שמאכטעס, מיר ־וײסן, װאס דא שטעקט און װאס דא שמעיקט. דייאסימילאציע האט דא נישם קײן עקאנאמישן יםוד און נישט קײן אידעאלאגישן'םאסאיד, נישט קײן מאטעריעלן תכלית און נישט קיין איידעישן נחת. זי צאנקט דא׳ װי א נאכט־לעםפל, װאם ם׳האט םארגעםן צו פארלעשן, טסאדעט עס אין טאג ארײן אוין לײכט קײנעם גישט. און אויב ח. לעשצינסקי באהויפטעט, אז אין לעבן םונם מזרח־אייראפפישן יידנטום קומען םאר גלייכ־ צײטיק צװיי פראצעםן סון .עקאנאםישער איזאײרונג און קולםו־ רעלער אסימילירונג׳, איז עס׳ לויט מײן םיםער איבערצײגונג, אן אינעװײניקססער װידעראנאנד, װאס שםײט אין א בםירושער סתירה מים אלע אונזערע םארשטעלוננען װעגן די געזעצן פון מענטשלעכער אנטװיקלונג. בײ עקאנאמישער איזאלירונג איז די קולטורעלע אסימילירונג א שעדלעכע׳'א באשײנפערלעכע אוטאפיע. דערין ליגם טאקע די קלאג און די פלאנ םון דער אםימי־ לאציע אין מזרח־אײראפע, װאס האט צוזאמען םיטן עקאנאמישן זין םארלױרן דעם אידעאלאגישן חן. די געהויבענע ליאזיונגען, וועלכע זענען אמאל אויםגעהעפט געװארן סיט גאלדענע אותיות אויף דער אסימילאציע-םאן, זענען מיט' דער צײט אפגעריבן גע־ װארן. איז װאם זשע געווארן פון דער םאן ז א שמאיטפ, א פשוטע שםאטע, מיטיװעלכע מ׳פארשטעקם אמאלי פאטריאטיש אן אויםגע־ בראכענע שויב םון אונזער נאציאנאלן בנין/ כדי קיין בײז אויג זאל נישט ארײנקוקן, װאס ם׳טוטי זיך דארטן. און נאך א זאך. *די אסימילאציע *זעצט םארוים אן ענגע דערנעענטערונג, א פסיכאלאגישע און אידעישע התקרבות צװישן די צדדים, װאם האבן זיךיצו אסימילירן. ס׳װעט גענוג זײן צו דערםאנען דייװיכטיקע ראלע׳ װאם האבן אין אנהויב םון דער אםימילאציע־באװעגונג איןי דײטשלאנד *געשפילט אין דעם פרט די סאלאנען םון הענריעטא הערץ, דאראטעא מענ־ דעלםאן, ראחיל לעװין, א. א.׳ װו נאשטיםטע ײדישע אינטעלייגענםישע קרײזן פלעגן זיך טרעפן מיט אזעלכע פראמי• נענטע םארשטייער סון דער דײטשישער אינטעליגעגץ, װי שלייערמאכער/ שלעבעל, געפע א. א. דא אין מזרח״אײראפע אבער פארקערן גאר נישט עװישן זיך די אנטשפרעכנדע ײדישע 'און קריסטלעכע *גרופעם, װעלכע זענען על פי טעאריע ,מחויב׳ זיך צו אסימילירן. םארקערט, א םויבע װאנם שםייט צװישן זײ. יעדע סון זײ האט זיך אירע פאראלעלע ארגאניזאציעם, םוחרים־פארײנען, האנטװערקער־םאר־ באנדן, קאאפעראטױוע פארײניקונגען, פאליטישע פארטײען, װעגן װעלכע ם׳יאיז שװער צו באהויפטן״ אז זײ לעבן צװישן זיך אין פרײד און םרידן. נו׳ און װעגן מער געכיסלעכע סארמען פון נעזעלשאםטלעכן םארקער איז שוין אפגערעדט. מ׳קומט זיך נישט צונויף אויף געםײנזאמע פארװיילונגען, ם׳טרײבט אפילו נישט קײן ספארט צוזאםען, מ׳נײט נישט צו גאםס אײנער צום אנדערן. מיט אײן ווארט, מ׳לעבט אפגעזונדערט - הײנט װי זאל םארקו• מען די אםימילאציעי דורך דער לופםז ח. לעשצינסקי איז דעריבער אומזיסט ארײנגעםאלן אין א מרה-שחורה, װען ער האט געהפרט ײדישע ױנגעלײט און םײדלעך רעדן זיך אויף ליטחיש, לעםיש אדער פויליש. דאס לופטערן די שמענדריקעם די שפראך צ װ י ש ן ז י ך און פ א ר זיך אן שום װײטערדיקע אסימילאציע־פערספעקטױון. װארום, .װאס קומט ארויס פון זײער פויליש־רעדן, אז מ׳לאזט זײ םײ־װי איןי הויף נישם ארײן?' וױלנדיק צו נישט-װילנדיק װעלן זײ בלײבן אין זײער נאציאנאלער םביבה, אין װעלכער זײ װעלן זיך םוזן אױסלעבן װירטשאפטלעך און קולטורעל. אין דעם פרט איז נישט אימשטאנד א םך צו ענדערן אסילו די שול מיט דער מלוכהשער אונםעריכט-שפראך, װאס די הער• שנדיקע קרײזן בינדן אן דער ײדישער באםעלקערונג. װײל אויך די דאזיקע קרײזן האבן גאר נישם בדעה דורכצוםירן םיט דער הילף םון דער שול די אםימילאציע םון די ײדן. דאם סאלט זײ