Literarishe bleter · 1934-02-09 · 6 (9.2.1934) · p. Seite 82

ליטערארישע בלעטער נמי. 6 (509) זײט 82 פון די .אזמגלויביקע מאכםעדאנער׳. די אנטײלנעמער פונם ציג האבן, װי באקאנט, געליטן א שרעקלעכע יםפלה, און די וואם האבן זיך געראטעװעט. האבן אנגענומען די מאכמעדןונישע רע״ ליגיע. ח. לעשצינסקי האט דעםגלײכן אזוי לאננ געפירט א קאמף מיטן ציוניזם, ביו יער האט ענדלעך אנגענומען זײן קאנ־ צעפציע װענן גלות. איך באהײפטע נישטי, אז ח. לעשצינםקי איז געװארן א ציוניםט, איך שטעל נאר פעסם, אז .די שװא־צע, האפנונגסילאזע ציוניסטישע םרה־שחורה׳ איז וױדער ארײנגע- דרונגען ,אין פלײש און בלום׳ פון ח. לעשצינסקי. - 2. איך האב מיך אביסל יענגער פארהאלטן אויף דער עװא־ לוציע פון ח. לעשצינסקיס אנשויונגען און שםימונגען, וױיל ח. לעשצינסקי איז דאך נישט אבי־װער, זײן עװאלוציע איז װןןר- שײנלעך כאראקטעיריםטיש פאר א םך ײדישע אינטעליגענםן, װעלכע זענען אבער נישט איסשטאנד ברענגען צום אויםדרוק זײערע געדאנקען און געפילן אין אזא בולטער פארם, װי דאס סוט ח. לעשצינסקי. איז װאם האט פארט לעצטנס געבראכט ח. לעשצינסקי צו אזא מרהישחורה אוןייאושי דער היטלער־בארבאריזם נישט. .ס׳װאלם געװען לעכער- לעך און נאריש צו גלויבן, אז דאם;דער היטילער־עקםפעריםענט- מ. ז.) האם געװירקט אויף מײן'װעלט-אנשויונג׳. װאם דען האט געװירקטי? קודם־כל די אםימילאציע-פראצעםן, װאס קומען םאר און אנטװיקלען זיך אין גאנץ מזרח־אײיראפע. ,אין ראםךפאיר־ באנד איו דער טרעגער פון דער אסימילאיציע געװארן דער ײדי־ שער ארבעטער־קלאס׳. אין די מלוכות, װעלכע זענען אנטשםא־ נען אין מזרח־אײראפע נאכן װעלט־קריג, .איז די ײדישע בור־ זשואזיע די טרעגעירין פיון דער בירנערלעכער עמאנסיפאציע־ אסיםילאציע׳. י אט דא ליגט, נאך מײן מײנונג, דער הויפס-פעלער, םון װעלכן'ם׳שטיאמען אלע טעותים. מ׳נעמט און מ׳באצײכנם מיט אײנעם און דעמזעלבן װארט ,אסימילאציע׳ צװיי גרונט־פארשי- דענע דערשײנונגען, װעלכע זענען פארגעקומען אין םארשידענע היסטארישע תקופות און ביי פארשידעינע םאציאלע באדינגונגען- די אםימילאציע־באװעגונג אין מערב־אײראפע און די אםימי־ לאציע־קריכערײ אין מזרח־אײראפע. אין מערב־אײראפע האם זיך די אסימילאציע אנגעהויבן אין א היסטארישן מאמענט, 'װען די נאציאנזןלע אידעעי איז נןוך געלעגן איןידי װיקעלעך, װען דער קאסמיאפאליטיזם איז געװיען די הערשנדיקע א־דעע פון דער עפאכע. 'מ׳האטיבתמימות נעגלויבט, אז מ׳קאן מאכן .פון אלע גוים אײן גוי׳,' פון אלע םעלקער -- אײן פאילק. מיטן ײדישן םאלק איז די אסימילאציע צוגעגאנגען גאר ליייכט. די ײדן גופא יהאבן זיך געריסן פון דער ענגער, פינסטערער געטא צו לופט און ליכט. אויף יענער זייט םון די געטא־מויערן האיט זיך פאר זײ געעפנט א װעלט מיט װעלםעלעך. ס׳איז פויי געמאכט געװאון פאר זיי דער װעג צו װיםנשאסט און טעכניק, צו ליטעראטור און קונםט, צו אלע קװאלן םון מענטשלעכער קראפט און םאכט, און פון זיי האט זיך געםאדערט אײן קלײניקײט, אז צוזאמען מיט זײערע פארצייטיקע מלבושים זאלן זײ לאזן אין געטא זײער נאציאנאלע טראדיציע און אם־ בייציע, די'אמביציע צוי זײן א באװנדער פאלק, שוין אפגערעדט פון אן אויסדערװײלט פאלק. ובשכר זה? ובשכיר זה װערט פרײ םאר ײדן דער צוטריט צום מארק, צו דער באנק, צו דער בערזע ובכלל צום אומגע־ שטערטן האנדל. מ׳דארף זיך נישם פארשטעלן, אז די צדדים האבן זיך געדונגען װעגן פרײז, אבערי דער דאזיקער מעכטיקער עקאנאמישער םאקטאר האם שטילשװײגנד און אוםבאװוסםזיניק אונטערגעטריבן מיט בײטשן דעם אסימילאציע-פראצעס ביז זײן העכםטער מדרגה. גאר אנדערש זעט אויס די אסימילאציע אין די םזרח־ אײראפעיישע לענדער (מיםן אויסנאם פון ראםךפארבאנד, װענן װעלכן ס׳װעט נאך אויסקומען צו רעדן באזונדער*. דא חלשם נאר אײן צד צו אסימילירן זיך, דאס איז די ײדישע בורזשואזיע און די פארשטײער פון די ליבעיראלע פראפעסיעס, דער צד שכנגד, די נאציאנאלע מערהײט װיל סון דער אםיםילאציע נישס הערן און נישט װיםן. זי װײסט שוין דעם סוד, װעלכע עקאנא־ מישע טענדענצן און קאנסעקװענצן ס׳טראגם מיט זיך די אסימי־ קומען אין רעזולטאט פון לאנגיעריקע װירטשאפטלעךהיםטארישע פארשונגען, װעלכע האבן אים געבראכט צו גאר אנדערעיאוים־ פירן. אבער ס׳זענען קיוים אװעק 3 יאר, און דער אײנגעגעםע־ נער פעםימיזם האט װידער ארויפנעשלאגן ביי ח. לעשצינסקי. שוין אין יאר 1931 שרייבט ער״אין ,װאכנשריפט׳, אז ם׳הערשם ,א קעלם, ויואס פארגלױוערט דאס הארץ און פארפרירט די נשמה; א מידקײם ניישט פון הענם און פיס, נאר פון הארץ און נשמה׳. זײט דאן האס זיך ח. לעשצינםקי וראיס װײטער אלץ טיפער זיך ארײנגעלאזט אין זײן אמאליקער י.ציוניסטישער מוה־שחורה׳, און װו ער האלט הײנט צויטאנ אין דעי־ װעלט, האבן מיר שוין אויבן געזען. אז מ׳שטעלט ח. לעשצינסקין די פראגע: װאם איז גע־ װארן מים זיינע אמאליקע װירטשאפטלעך־היסטארישע פארשונגען אוין םיט די אויספירין, װעלכע ער האט אויף זײ געבויט, און װעלכע האבן .געקלונגען אזוי פאזיטיװ און אפטימיסטיש?' - ענטפערט ער דערויף: ,מײן םאציאלאגישע קאנצעפציע איז גע־ װען און בלײבט ריכםיק׳, ,איך קאן מיט א רויקן געװיסן און םיט שםאלץ באהויפטן, אז זי איז שוין ארײן אין פלײש און בלוט פוןי אונזער דענקען און טראכטן׳... דאס איז וױדער א באהויפטונג, װעלכע קומט נישט פון אביעקטױוער אפשאצונג, נאר פון סוביעקטיװער זעלבסטצופרידנ־ קײט. װארום נאך מיט צענדליקער יארן פריער, איידער ח. לעשצינםיקי האם אנטפלעקט זיין קאנצעפציע, האבן פריער דער .בונד׳ און דערנאך די ,סיימאװצעס׳ געבויט זייער פראגראם און טאקטיק, אריענטירנדיק זיך אויף די פאזיםױוע און פראגרע־ סיווע פראצעסן, װאס קומען פאר אין ײדישן לעבן. מיר אלע האבן געװוסט, אז םאר די לעצטע אנדערטהאלבן הונדערט יאר איז די קלאסן-דיפערענציע פונם ײדישן פאלק געװארן קענטיקער און קאנטיקער, ס׳איז אויסגעװאקסן אן ארבעטער קיאס, ם׳האבן זיך פארסערס די פראדוקטיװע עלעמענטן פונם פאלק, און זיך פארשטארקט זיינע קולטורעלע און פאליטישע כוחות. אמת, ם׳האבן אונז געפעלט גענויע םטאטיסטיישע דאטן, וועלכע ח. לעשיצינסקי האט מים אזוי פיל ליבע און פלײס צונויפגעזאםלט און האט אנגעצײכנט די אלגעמײנע ליניע, אויף װעלכע ס׳איז געגאנגען ידי אנטװיקלוננ פון די אקארשם דערמאנטע פראגרעםי־ װע פראצעסן. דאס איז געװים אי פארדינסט פון ח. לעשצינסקי, װעלכן'ס׳קומט דערפאר א יישר־כוח. אבער די עצם־קאנצעפציע איז געפרעדיקט און פארטײדיקט געװארן פון הונדערטער בונ־ דיסטן אין סײמאװצעס מיט א םך יארין פריעי אײדער זי איז ארײן ,אין בלוט און פלייש׳ פון ח. לעשצינםקי גופא. און אויב ס׳האלכ שוין יא דערבײ, װעל איך םיר דערלויבן ארײס־ צוזאנן א ספק, צי אפילו איצט האט ח. לעשצינסקי אויםגע־ האליםן ,אין בלום און פלײש׳ זײן א־יגענע קאנצעפציע, װעלכע ער האלם דאך עד הױם פאר ריכטיק. אין אויבנציטירטן ארטיקל און ,נײער' פאלקםצײטונג׳ האט ח. לעשצינםקי געשריבן, אז פון זײן קאנצעפציע דרינגען ארויס צוױי אויםפירן און נעמלגך: ,דער ערשיםער אויספיר, װאס איך האב געסאכט איז געװען, אז פין גלות, אין וױסטן פינםםערן גלות, פראגרעסירט דאם יידישע םאיק; פראגיעםירט עקאנאסיש, פאלימיש און קולטורעל״. .מיין צוױיטער אויספיר איז:' אלע פראבלעמען, װאס דאס ײדישע םאםךלעבן שטעלט פאר אונז ארויס, מוזן פארענםפיערט װערן אויפן ארט און אויפן װעג פון דער גרויסער אלמענטשלעכער אנטװיקילונג׳. וױ איר זעם, האם דער זכרון פארפירט ח. לעשצינסקין, װען ער באהויפטעט, אז .דער תוך סון מײן קאנצעפציע איז באשטאנען אין אפשאצן די פראצעםן פון עבר און די רעזולטאטן פון די דאזיקע פראצעסן סאר דער קעגנװארט. איך האב נישט גערעדט ויועגן עתיד און נישט װעגן קומענדיקע דורות׳' אין די ציטירטע אויספירן, און גאנץ באזונדער אין צוױיטן אײספיר, רעדט ח. לעשצינםקי בפירוש װענן עתיד און דרוקא װעגן קו־ מענדיקע דווײת. אבער חי וױיט זענען די דאזיקע אויספירן פון זיינע איצםיקע באהױפטונגען, אז .דאס פאליק הענגט איבער אן אפגרונט׳, אז ,עס האט תסיד פאר די אוינין דעם מלאך הםחבל״ א. א. װ. א. א. װ. ז ח. לעשצינסקי געדענקט געוױם, וױ אזוי עם האט זיך פארענדיקט דער צװײטער קרײץ־צוג, װאס האט געזאלט ארויס־ ראםעװען .רי הײליקע ערד׳ אין קריסטוסעס י קבר פון די הענט