Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 74

ליטערארישע נלעטער נימ. 5 (508) זײט 74 ד׳ידיש גןסגעשם^לם / ןדעד׳שע וי״פאמיליע״ פוי אבטאבי סלאגימסקי ודי םיעםע, װ#ס נײט זינס דן>בן אין ידאדשעדע־ פוידישן מעאסעד ״נ>)־ד# ק^סעדי*') ארזם די צװײ ניעכטשיצער ממזרים דרײט זיך א װעלט פון אידעען, װעלכע זײ רעפרעזענטירן: קלאםן-האס און ראסן־ האס, און בײדע .האסן׳ שטיצן זיך אױף קראפט, נישט וזעלן פארשטײן דעם צװייטן, אויף מאכט דורך צװאנג. בײם טיש פון שלאכטטיץ לעכטשיצקי באנעגענען זיך דער באלשעװיק און היטלעריםט,;יי בײדן איז גובר דער פרייגייםם און אומאפהענגיקער פריץ. מילד שיינט א זילבער־באװאלקנטער הימל. מילדקייס און שטילקײט שמעקט ארײן פון דרױםן, פון דעי פוילישער לאנדשאפט. דער פריץ לאזט זיך אין געיענ נאך א יונגער פרוי און אפשר װעט א נײער ממזר געבוירן װערן. דאך איז ביי אונז אין פוילן בעםער און מענמשלעכער. מ׳װעט זיך נאך נ״ אונז דארפן לערנען און קומען צו אונז הײלן װי אין א סאנאטאריע. מיר, אן די לײדנשאפמן, אװי מילד װי םיר כאליאקן זענען! דאס זענען די װערטער, װאס שײנען צו זײן דער אקארד פון ״פאמיליע׳, מיט װעלכע ס׳פארענדיקט דערפאן לעכטשינםקי. אין אנהויב הערסטו זיך רויק צו. דער שלאכטשיץ לעכ• טשיצקי נעמט אן בלוט און פלייש. דו זעסט אים, אט דעם פארשוין, װאס האט זײן פארמענן פא־טאכלעװעט און וועםענם אײנציקער לעבנס־אינהאלט איז צו באשלאפן דאם װײב. א זכר פון פאך. דו הערסט זיך איין צו די כלומרשט־אומאפהענגיקע םענות און באמת־שארפויניקע געשפרעכן, דורכגעפלאכטן מיט אקטואלי־ טעט און צאפלדיקע םאג-פראגן. ס׳דאכט זיך דיר, אט באלד װעט קומען דער טראגישער קאנפליקט. טראגיזם, װאם לאזט זיך נישט אויסבײטן אויף א גוט־געמאכטן װיץ. אין קנויל פון געשעענישן, פין װעלכע מיר אלע זענען עידות, און װעלכע םיר האבן אוים• גענומען װי אן ערד-ציטערניש און נאפן און קענען *נאך אלץ מיט א רויק געמיט עם נישט ארומנעמען, דערװארסן מיר, ם׳זאל אנטפלעקט װערן דאם, װאס ם׳האם אונז פארבליםט. און דא האם עמעצער זיך אװעקגעשטעלט אין א פאזע םון אן אפשפעטער און װיצלער און וױילט אונז. װי ער װאלט זאגן- איאאפײנע שפיל? ם׳מערן זיך די געלוננענע'וױצן,* און אלץ *מער בלײבן מיר אומבארירט. נײן, אלץ מער הויבט אן אין אונז עפעס צו ברויזן און פראטעםטירן. אזוי פילן זיך *אװדאי מענטשן, װעמענס אינטימע און *פײנלעכסטע אננעלעגנהײטן װערן פארוואנדלט אין א טעםע פון פײן-געטאקטע און אביעקטיװ• איבערגעגעבענע װיצן. דער זײטיקער האם פאר אונז גישם מער װי א שטילן און פארבארגענעם, דעליקאט ארויםגעבראנטן שמײכל. די דאזיקע אביעקטיװקײט פון מענםשן איז אמאל ע״לול, אז םיר זאלן אט דעם רױקן באאבאכטער, װאס שטײט אין א זײט - פלעטן דעט קאפ מיט דער ערשטער בעםטער זאך. װאם קומט אונז אונטער דער האנט א ביעק םיוזקײט - טײלםאל באהאלט זיך אונטער דעם װאיט די גרעסטע חזריי. די אביעקטױוקייט ענדיקט זיך דארט, ױו ם׳הויבם זיך אן פוילן. אויסער די קלײגע פאר שטאכװערטלעך װעגן סאנאטארייע און סאנאציע - די אינטימע װארעמקײט צו א ו נ ז ע ר מילדקײם. דא װערט אײננעשטעלט שלים אין שלװה, און אפילו דער באל. שעװיק און דעי היטלעריכט ײעלן זיך אויסניכםערן. װער זאל עם זײן דער טרעגער, דער פארקערפערער סין דער גרויס ר לעבנס-חכמה - דער פריץ לעכטשיצקי, װאם איז נאך איצט, אין די שפעטע יארן א נואף - א מייםטערי דאס זאל עפ זײן - דאס יאגן זיך נאך דער נקבה? אין ד•־ אידע• אלאניע באגרענעצט, ליטעראריש-קאפע-מעםיק מיט א קניקם צום אפיציעלן פוילן און אפיציעלער פױלישקיים. און װי גוט דיי ״פאמיליע׳ זאל נישט זיין קאנסטרואירם, - נישט אונזער איז די פאמיליע, זי געהעי זיך מיט אונז נישט אן. אויך דער מחבר פון ״פאמיליע׳ איז נישט אונזער. ער ויעקט אין אונז װידערגעפיל. ג ' דער אײגנטימער פון ניעכטשיץ, דער שלאכטשיץ פאן לעכ- טשיצקי איז קעגן יעדן צװאנג. ער װיל אין טוט אזוי װי אים װויל־געפע• ם, ב ק ש ה פון מ כית דערפילט ער, אבצר ב א פ ע ל - קײנמאל נישט. װי זײנע אמאליקע זײדעס װעט ער אויפצארנען, אויפן שםערן װעלן אויפלויפן די אדעי־ן מיט בלוט און ער װעט ארויסדונערן מיט: ״ליבערטים װעםא׳! לעכטשיצקי, - ער איז שוין א־צטער אן אפגעשלאגענע הושענה, לײדט אייף פאדאגרע, נישט פון פאכטן תעניתים, און אויף דעי עלטער פילאזאפירט ער פרייהייטלעך, ליבעראל אין ראציאנאליסםיש - ער רעזאנירט און מיט דער מינע פון איינעם, װאס װײכט זײן װאג און װערט, פא־פיקםירט ער יצדעס װארט אין נאטיץ־בוך, װאס ם׳פירט אים זײן דינער. ער לעבט אין א ױעלט פד־ אי־&נעלעבטע סצנטענצן. ער װוינט נאך אין ניעכציץ און מיינט, או דאס איז זיין שיאס, פינקט װי זיינע אבית פון דור דורות, אבער ניעכציץ אױ פארזעצט, איז פא־• װאנדלט א־ן א גאםטהויז, און ער, דער שלאכטשיץ, איז אויף דער אויסהאלטונג פון זיינע קינדער, װאס נעמען אויף געסט. דער עבר־בטל האט נאך אײן יוגנט־שװאכקייט. דאם בלוט שלאגט אים אין פנים אײין, װען ער דערזעט א פרו/ די אנצײניקע יאסלעס שטרענגען זיך אן און דער קין שטארצט איפ א־וים. א, דער האר פון ניעכציץ, דער פאן לעכטשיצקי: ער איז שטאלץ אויף זיינע ממזרים. װאם גײען אום אויף דער װעלט. איינער פון די, װאם פארדעכטיקן אים אין פאטערשאפט, האט זיך אין דער מלחמה־צייט פארװאלגע־ט קײן דייטשלאנד, איז א פירער פון א היטלערישעד שטירם-אפטײלונג. ער מוז דערװייזן זיין ראסן-ריינקייט און ארישן אפשטאם. אין א דייטשי• שער צײטונג האט מען אים פארגעװארפן, אז ער שטאמט פון יידן, איז ער אהערגעקומען קײן פוילן, כדי ארויסצוקריגן שװא־ץ אויף ײײס, אז זיין טאטע איז א קאטויל און א שלאכטשיץ דערצו. דער פירער פין שטורם־אפטיילונג, לאזט זיך אויס, איז טאקע א זון פון דער שלאכטישער דינסמ, אבער פון דעס ברײט• פלייציקן, קיעפטיקן אין בלאנדן מילנער - א ײד. א מורא־יקע טראגעדיע פאר דעם היטלעריםט. ער װארפט זיך אין טייך. קוים איס ארויסנעראטעװעט. דער שטאלצער און שטײפער שטורמיםט הויבט אן רעואנירן, זיין װעלט פאלט איין. צוזאמען מיט דער אילוזיע קעגן זיין אפשטאמונג צצרינט זײן אילוזיע װעגן דער אויםדערװיילטקייט פון דער נארדישער יאסע. נאך אײנער, דער אױ שו־ן אייף אן אמת דער זון פון לעכטשיצקין און דעם אמאל שיינעס יידישן מײדל, װע־כע אױ שפעטער ג װארן די פרוי פון א ײד א סוחר אין שטעטל דער, װע*כער איז גצװען זיכער, אז עו שטאמט פון דער יידישער ארעמקײט און איז לויט זײן ט־פםטער איבערצײגינג באיעכטיקט ז־ך צו האלטן א׳ס פזישטײער פון פראלעטאריאט - דעי דיפ״ לאמאטישער פארש-״ייער פון ראטן־פארבאנד, װײזט זיך גאר ארויס, אז ער איז א זון פון ניעכטשיצער פריץ, פױ דעמזעלבן, פאר װעדען ער האט אױדאי אלם קל־־ו ײנגל כורא נדהאט, באזינדערס פי ר דעם פריצישן הויף און ז־־ן ה־נט. װעי דער באלשעױיםט־ש :ר גדול װערט געײויר װענן זײן אפשטאם, נעמט ער עס רייק אויף. סער נאך, איר פילט, אז עם טוט אים שטיל הנאה, װאס ער א־ז דאם, ײאס ער איז ביז איצט נישט געװען. ער װאקסט אײין אין דער נײער שלאכטישער הויט. יעדנפאלס װיל אונז דער מחבר דער־ן איבערצײגן. צװײ קנגנגעזעצטע װעלטן, צװיי אנטיפאדן באגעגענען זיך: באלשעוײק און ה־מלעײסט - בײדע פארנעמען אדאנק א צופאל די דאזיציעס, װאם זענען זיי אנגעװא־פן דןרך דער גע־ זעלשאפט. זײערע ליידנשאפטן שםיצן זיך בלויז אויף א טעות אין דער געבורט-שײן. זײע־ע איבערצײנונגען װערן א רעזולטאט פון אן אילוויע. זײער װעלט איז נישט די אײננעבוירענע װעלמ, איבערגענומען בירושה - זײער װצלט איו אננעװארפן דורך דער םביבה. קוים געב־טן די אויסערלעכע אוימגעבונג, און בײדנס ויעלט בלײבט הינטער זיי, פאלט אײן װי א קארטן־הײזל.