Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 75

זײט 75 ליםערארישע בלעטער נום. 5 (508 אויף שטענדיק געװאין א ײדיש טעאטער. די באנײטע ״ײדישע באנדעי מיט דער מאלאנטפולער ״אראראט׳־-ורופע אין דער שפיץ האט גרוים דערפאינ. טזןנ-טעגלעך איז דאס טעאטער איבערפולט. דאם דריטע פראגראם ״הימל פםן זיך׳ האט א םך נומערן, - אײניקע שײנע, 'לוםםיקע, פארבנײיכע און מוזיק־רײכע, - אייני• קע - װייניקער געלונגפנע, און אויך מיט איט־םארעלטערטע װיבן. די ״אראראט־ארטיםטן טײלן זיך אויס מיט זײער שפיל, טאן און חן. דאס פראגראם איז איבערגעלאדן מיט ״כל טוב*, און די ארטיסטן האלטן דעם עולם אין שפאן. א נומער בעסער, א נונזער - ע־גער, אבער אין אלגעמײן איז עס אויף א דרך. הקיצור, דאס ״נאװאשטשי״־טפאטער איז געװונען. מפן דארף שטרעבן אויך אויף וױיטער אויפהאלמן דאס פובליקום, װאס גארט נאך א גוט ײדיש טעאטער, מיט גוטע אויפירונגען. און יאנאס טורקאװ פירט װייטפר זײן אימדפרמידלעכע ארבעט. עריבאננוגנט זיך נישט םינם גרײטן, נאר באסיט זיך צו געפונען אלץ נײעם רעפערטואר. נאך דער ״םיבד■', װאם איז גענאננען א דריי חדשים צײט, האט ער איצט אויםגעפירט ב. לאװרפנעװ .41־טער'. עס איז אן 'אינםצעניזאציע פון לאװרע■ נעװס באקאנטער דערצײלונג אונטער אט דעם נאמען. לאװרע• נפװ, אלײן אן אנטײל-נעמפר אין דער רויטער ארמײ, האט גפשאםן א רײ זאכן פון יענער צײט, װאס זענען א געמיש פון רעאלער װירקלעכקײט און ראמאנטיזם. ס׳איז די עפאכע פונם מיל״יטערישן קאמוניזם און דפם קאמף פין ד־ ״רויטע׳ און ״װייםע׳. ם׳איז אן עפיזיאד, א מעשה, װאס איז צעצײגן אין א פיעסע אין 3 אקטן. אמאינטערעסאנטסטן איז דא די געשטאלט פון מארױט- קא, די יונגע ארבעטערין-פישערין, װאס דינט אין דער ארמײ. זי איז דער צענםר אין די אלע דרײ אקטן. דיאנע בלומפנפפלד פירט אדורך די ראלע לעבעדיק און געשמאק. יאנאם טורקאװ באגלייט איר שפילין זײער םיין. פאר א דרײ־אקטיקע פיעסע איז אבער דא װײניק דראמאטישער שטאף. י הקיצור, די ײדישפ טעאטראלע װארשע איז אויף א גאנג. 2■ 0. א. ראזאניעצלןיס בילדעד־אדסשטעלונג איך האב נעהאט געשריבן אין די ״ליט בלעטער״, אז זומער־צײט קומען צו אונז קינססלער-געםט און באקענען מיט שלעכם-פארדײעטע פראנצויזישע אײנפלוםן. װײזט זיך ארוים, אז נישט נאר זומער-צײט, נאי אויך װינטער האבן מיר אזעלכע געסט. מילא, זומער־צײט איז עם נאך אביסל בארעכטיקט, אבער װינטער, װען די גאנצע קינסטלער-משפחה איז דא אויםן ארט, םיז מען מים אן אייםשטעלוננ צוגײן אביסל שםרעננער. א. ראזאניעצקי האט צי זײן אויםשטעלונג זיך נישט צוגע■ גרײט װי געהעריק, אדער אפשר זעיען די בעסערע בילדער שוין פארקויםט געװארן. דער קינסטלער האט מיס אזעלכע בילדער נישט געטארם מאכן קײן אויסשטעלונג אין װארשע. א. ראזאניעצקי האט פארבראכט עטלעכפ יאר אין פאריז און דאך נישט געװארן באאײנסלוסט פון דער פראנצויזישער קונסט. ער נײט זיין אײגענעם פרימיטיװן װעג און מאלט לויט זײן אייגענער פאנטאזיע. אין זיינע אױסגעשטעלטע בילדער איז נישםא דער דראנג צו א פראבלעם-מאלערישער לעזונג. ער קא■ פירם די נאםור אינגאנצן רעאליסטיש. א סײל פײזאזשן זענען רײן־מאלעריש נישט אויסגעהאלטן אין פארב. אץ שרוקן אין ארט לייגן דעם סלעק. די פאקטור אין זײנע בילדער איז דורך דעם קינסטלער נישט באהערשט. ער באגאטעליזירט צו שטארק ד־ מאלעײשע קײאליטעט, וועלכע שפילט אין היינטיקער מאלעריי א גרויסע ראל. די נראפישע אפטײלונג איז דאקעגן סיל בעםער רע■ פרעזענטירט װי די מאלערישע. דאך מאכט אן אײנדרוקן. װי עם װאלט געצײכנט א בעסערער שילער םין דער אקאדעמיע און בשופ׳אופן נישט קײן רייפער קינסטלער. פ. פר'דס$ן אין ועו טעאטואלעו ״וישעו װאושע גרױסור *רפןיג םין *. גיןנןך. — נרןנוינזי נר*וערזןן- ןקןועםיע. — ססנ־ססע םןרסטזײננ סין ״טריסע סןנננזוןס״.— .הימל עסן זיך־ אין וער ״ײויסער נונוע־• — נ״ע סןר־ זוסעײנג *ין וער קזמערןל־נינע. — טרויעריק און לאנגוױיליק האט זיך אנגעהויבן דער ײדי־ י_ער טעאטער־סעזאן אין װארשע, 'טרויעריק און נישט־אינטערע• סאנט, און מען האט שוין געמײנט, אז עם װעם אזוי גיין כםדר. אנער די לפצטע יװאכן האט זיך א שטארקער ריר געטון. די ײ ־ישע םעאטפר־װעלט איז שטארק אויםנעלעבם, ציט צו א גרויםן ע לם, װאס וױיזט ארוים צום כעאטער גרויס םאראינטערעסירונג, י־עקם גוטע האסנונגען. זאל מען נאר דעדלאננען ״גוטע םחורה׳, אין עולם װעטי קומען. -י נראנאכם אויםירונג האט ארויסנערוסן גרוים םאוינטערעסי־ ־ונג. די גאנצע יידישע פרפיסע האט אויפגענומען די פארשטע־ יוננ מים אן ערנסטן צוגאננ. גאנצע אפהאנדלונגען זענען פאר־ עפנטלעכט געװארן אין דער ײדישער פרפסע. די פיפםע און דאס שפילן םון א. גראנאך האט געטראפן אין פינטל, געגעבן אן ארט פאר טראכטן און פארםראכטן זיךי אויםן גורל אין פראבלעיסען סונם דײטשן ײדנטום, און אויך - מכח די נייע װפגן ״פון דעם ײדישן טעאםער. - די פיפסע װעט משמעות גײן װאכנלאנג, וער אינסערעס צו דער אויסירונג װאקסט כסדר. - די בראדערזאן־אקאדפמיע אין װארשפ האט איבערגעשטיגן אלע דערװאר״טונגעןי. װארשע האט וױיט איבערגעיאגט לאדזש. דפר ״נאװאשטשי׳־טעאטער איז גפװען גפפאקט איבער די בירעגן. אן עולם ס״ון קנאפע ססס.2 מאן, און םאר א דערהויבענע שםי־ מונג י זעלטן װען עס געלונגט אזוי אן אװנט. אין אפיציפלן טײל זענען אויפגעטראטן נ. מײזיל, ד׳ר מ. װײכערט (פען־קלובו, אלחנן צײטלין (לייט. םארײן), םאקס ברין (ארטיסטן־םארײן), ד׳ר י. שיפער און דער בעלי־יובל גוםא. אין די װײטערדיקע טײלן האבן זיך באטײליקט: די ״אראראט׳־חברה ש. דזשיגאן, י. שו־ מאכער, לילי ליליאנקא, ש. גאלדשםײן, םון דער ״ײדישער באנדע׳ - א. ראטמאן, פ. קפרמאן. אין דפר קאנצערם־אפטײ־ לונג: דארא קאלינװונא, ש. װאגמאן, רחל האלצער, אלא לילית, װ. גאדייק, א. גראנאך, משה בראדערזאן. עס האבן אקאםפאנירט- דוד בייגלמאן און הענעך קאן. דפם קאנצערט-טײל האט קאנםע־ יפםירם י. ש. גאלדשטײן (דיפר לוסטיקער פעםימיםט). יצום גירויסן מאטעריפלן ערםאלג סון דער אקאדעמיע האט מיםגעהאלפן דפר ענערגיששר םיכל ריבאײזן. - דפרנאך איזיפארגעקומפין א באנ־ קעט, אויף װעלכן םרײנד און פארערער האבן״אין גרוים גפטומל זיך משמח גפװען ביז גאנץ סרי. - די בראדערזאן־אקאדפמיפ האס איבערגעלאזם אויף אלעמפן דעם בפסמן אײנדרוק.- א הארציק״ע םײערונג איז םארגעקומפן אין דפם יינג־טעא־ סער, װאס האט געגעבן די ססױסיםפ פארשטפלונג סון ״טרופע סאנענצאפ׳. אט די םארשטפלונג האט ״'ײנג־םעאטער״ לכתחילה באטראכט װייאן ״אטעם־פויזפ׳, א״בפר דער עולם האט פם גאר אנדערש אויפנפנומפן. סס1 סאל!טרופע טאנפנצאפ׳ - א םימן, אז דאס סעאטער בירגערט זיך אײן אין דער ײדישפר װארשע, געפינט אלץ מער פריינט און פארערער. די פארשטעלונג קלאפט איצט בעסער װי םריער, פם זענען צונעקומען א ריי נײפ טרפפ־ ׳עכע מאמענטן ארום דער ״קוני־לעמל׳־שפיל, װאם באלעבן די פארשטפ״לונג. די יונגע םשודיאנמן םילן זיך םעםטער אין זײפרפ ־אלן. - נאך דפר םארשםפלונג איז םארגעקוםען א גלעזל טיי. עס זענען ניעװפן א רײ שרײבפר און די'גאנצע ״ײנג־טעאטפר״ ־זבריא. האט מפן פארבראכט אין שמופסן און אין געזאנג א פאר אנגענעמעישעה. עס האבן גערעדט װעגן ״ײנג־םעאטפר׳ און דער פארשםעלוננ א. םאנגע״ר, נ. מײזיל, זרובבל, מ. װייכערט, די ־טודיאנםן - גליקםאן, זיגעלבוים. עס האט זיך אנטװיקלט א אינטערפסאנטע דיסק״וםיע װעגן דפם גײסטי פון דפר סטודיפ און ־עם װײטערדיקן װעג םון ״ײנג־טעאטפר״. - מען איז אװעק ־ינם אװנט מים דעי זיכפרקײם, אז אין אט דעם ױנגן װאר־ -יטאט שמידט זיך א אינטערעסאנםע סצעניש־קינםטלערישע אר־ כ<ט, עס םילט זיך םרײד פון שאפן בײ דער יונגפר ״צעזונגפ־ ־ער׳ חבריא•! אין ״נאװאשטשי׳, װאם האט יארן לאנג נישט נעקענם סאר■ 'יפן קײן יידישע בינע,*איז שויןי משמעות, אויף אן-אמת און