Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 72

ללטצדאכיעע-בלעםגר נופ. 5 -*508) זײם 72 רײצן דעם גענוס פון קלײנבירגערלעכן לײענער. דא אין אמעריקע פארמאגן מיר א באגאבטע יידישע דיכטערין מלכה לי• צװישן אירעילידער קאן מען אויך געפינען לידער, ײאס פארמאגן ערא■ טישע מאטױון. אבער זי שרײבט נישט ,בכדי צו רײצן דעם גענוס פון קלײנבירגערלעכע לײענער*. - זי איז איצט אויך מיטארבעטערין פון דער ״מארגן-פרײהײם׳. נאך אין אײן ארם פאלט י. דאברושין אריין אין װעוױארקעס ראליע. שרײבנדיק װעגן נאטע לוריעס ראסאן .דער סטעפ רופט״,' האט ער טענות צום פארפאסער, פארװאס די קאסוניסטקע, װאם איז פאראנט־ װארטלעך פארן דערפאלג פון קאלװירט, פארליבט זיך אין א יונגן מאן, װאס איז פאליםיש נישטי שטארק אנםװיקלט. י. דאב• רושין דענקט, או ״אירי ליבע פלאנטער לאזט זיך דערװייל אוייס״ טײטשן װי איר ירידה, וױ איר נאכגעבן דעם נאכטישן ביאלאגישן עלעמענט, װאס הערשט נאך, װי געזאגט, אט דא אין דיעםי אפ־ געשטאנענעם כיטאר׳. אבי מיר האבן געיםײנט' אז אין לייבע שפילט א ו י ך א ראלע דער געשלעכטלעכער עלעמענט. לויט דאברושינען קומט יאויס, אז מען קאן זיך פארליבן נאר אויב מען לײענט די זעלבע צײטונגען און מען האט די זעליבע מײ• נונגען איבער געזעלשאפטלעכע פראגן. די זעלבע אידעען העלפן צעמענטירן די ליבע אבער דער ביאלאגישער עלעמענט איז אמאל שטארקער פון געזעלשאפטלעכן. י. דאברושין איז אבער באגײסטערט פאר נאטע לוריעס ראמאן. מיט אט דער באגײסטערונג װעלן אלע, װאם האבן גע־ לײענט לוריעם ראמאן מסכים זײן. מען קאן פו'ן אים א סך דערװארטן. עם װאלט געװען אגב אינטערעיםאנט צו מאכן א פארגלײך צװישן אט דעם ראמאן און ארלאנדם ״הרעבליעם׳. אין זײנע איבעריקע 'אפשאצונגען װײזט דאברושין ארוים טאלאנט, געפיל און פארשטענדיש. זײן קלארער,' װײכער סטיל מאכן דאס לײענען פון זײן בוך, אן אמתע קונסט-איבערלעבונג. אין צװײ באזונדערע ארבעטן אנאליזירט דער מחבר שלום עליכמס דראמאטורגיע און צװיי גרונט־אײםגאבעס פון שלום עליכמס ״קלײנע מענטשעלעך״. בײדע ארבעטן בארײכערן אונזער ליטעראםור-פארשונג. זײן ארבעט די ״םאציאלע עװאלוציע םון דער ײדישער װיגליד׳ איז איבערגעדרוקט,'מיט קליינע סטילים• טישע ענדערונגען, פון דעם פינפטן באנד פון דער סינסקער ״צייטשריפט״. װי אלע יידישע ביכער איז דאס בוך אויך םול מיט דרוק- פעלערן. עטלעכע זענען גאר קאמישי בײם םוף פון דער ארבעט װעגן ״די ראציאלע עװאלוציע 'פון דער יידישער װיג ליד׳ שטײט דער דאםום 9-טן אפריל 1920. אבער אין דער ביבליאגראפיע װערן אנגעװיזן ביכער, װאס זענען ארוים אין 1923 און 1928. דאס וױיזט. אז אין יאר 1920 האט זיך דאברושין באנוצט מיט ביכער, װאס זענען ארויס ערשט מיט דריי און אכט יאר שפעטער. י ״איך״, װעט ער קײן נײע הויכן נישט דערגרייכן. דאברושין זעט שוין, אז קושניראװן געלונגט צוזאמענצושמעלצן אידעע און גע־ פיל. אויב דאס איז ריכטיק, קאן מען דערװארטן א נייעם, גרויסן קושניראװן. דאברושין איז נישט אין זײן אײגענער ראלע, װען ער שרייבט װענן קושניראװם פאגראם־לידער. װי באקאנט האט קוש• ניראװ אנגעשריבן א פאעמע אונטערן נאמען ״הזכרה׳. דא האט קושיניראיװ אײסגעדריקט' זײנע געפילן װעגן די שרעקלעכע ריציחוית. דאברושין האט צו אים טענות, פארװאס ער האט זיך געלאזן באהערשן פון זײנע פערזענלעכע איבערלעבונגען אין פארװאס דער דיכטער האט נישט געזען די סאציאלע זייט פון די ״אזוי גערופענע פאנראסען׳. ערשטנס װאלטן מיר װעלן װיסן, װאס מיינט דער טערמין ״אזוי געו־ופענע'פאגראמען״? אייב דערמארידן צענדליקער און צענדליקער טויזנטער ײדן אויף א גרויזאמן ברו־ טאלן אופן מײנט אן ״אזוי גע־ופענער פאגראם״, - װאס מיינט אן אמתער פאגראםי און װאס װאלט געװען, אז דער דיכטער װאלט זיך פאירמראכט װעגן די סיאציאלע אורזאכן פון די פא־ גראמען, װאלט דער צער געװען קלענער? דאברושין איז דאך קינידיש נאיװ, אײב ער גלויבט אויף אן אמת, אז װען דער דיכטער װאלט דורכגעשטודירט די עקאנאמישע אורזאכן פון די פאגראמען, װאלט אים געװען גרינגער יאויפן הארצן. דעריבער זענען לעכערליעך דאברושינס טענות צו קושניראװן װעגן דער ״הזכרה׳. אין אט די פאר פאראגראפן איז פארשװונדן דאברושין דער עכטער לירישער קיריטיקער, און זײן פלאץ האט פארנומען א טרוקענער מענטש, װאס האט אויסגעחזרט א האנטבוך. אין די װייטערע פאראגראפן װעגן דעם זעלבן דיכםער דערזעען מיר װידער דאברושינען דעב קריטיקער. דא רעדט ער ארום קושני־ ראװס מעטאד, זײנע בילדער, און זיין מײסטערשאפט אין אלגע־ מײן. נאך אין עטלעכע ערםער פאלט דאברושין ארײן אין א ראלע, װאס עם פאסט פאר א. װעװיארקע אבער נישט אים. רעדנ־ דייק װעגןי חנה לעװינם לידער שרײביט י. 'דאברושין: ״פרויען־ ליטעראטור אין ײדישלעכן אויסלאנד בײם הייינטיקן טאג באדײט אדער צניעותדיק געזאלבטע פערזן פול מיט צאינה־וראינהדיקער אידעאליזאציע, װאס פארשלײערן די ירידה-װירקלככקײט, אדער דעקאדענטישן פארגענינן אראפצורײסן דאס לעצטע פייגנבלעטל פון תאװהדיקע פרויען. איבערלעבונגען בכדי צו רייצן דעם גענוס פון קלײנבירגערלעכע לײענער׳. דאם איז גענוג איבערטריבן. אמת, מיר פארמאגן דיכטערינס, װאסיגיבן זיך אפ מיטן ״צאינה־ וראינה״. מיר האבן דיכטערינס, װאם שרייבן עראטישע לידער, אבער מען קאן ידאך פון דעם נישט מאכן קײן כלל. האט דאב• רושין געלייענט קאדיע מאלאדאװסקיס לידער? האט ער געלײענט רחל קארנס לידער? אט די צװײ דיכטערינם, װאס רעפרעזענטירן דאס בעסטע פון דעי ײדישער פרויען־דיכטוננ אויסער דעם סאװעטן-פארבאנד גיבן זיך נישט אפ מיט אן אידעאליזאציע פון דער פארגאנגענהײט - און זײ גיבן זיך אויך נישט אפ מיט *■■ייי■■■ צעו לןאנפערענץ אץ נױ-יאוק נעװען אביהס ר־יזען אין רר. ח״ם זשיטלאװסקי, רעלבע הןובן זיך אקטיװ באט־ליקט אץ רע־ טשערנאװיצער קאנסערענץ, אין '. )*פאטאשי. — ד־ טסערנאװיצער קאנפערענץ, ־ האט אברהם ריזען אין ז־ן באנ־יםיננ נעזאנם, — האט *חוץ דער נאציאנאלער אין םאציאלסי באר־טיננ, אויך נעהאם סאעםיסע ש״נק־ט. באטס םשערנאװיץ איז דעםאלט נס־ען אן אםיםילי־טע סטאם, סונדעםםװענן האט די. ״די־ סע קאנסעדענץ באהע־שט די סםאם. די ״דישע טסערניןװיץ איז נעקובסן צ• דעד קאנשערענץ יאץ האט נענאסט םין העם אינהאלט סין די ־עדעם. װאס זענען נעהאלםן געװאדן, טין דע־ ש״נק־ם סין רע־ סס־אך. דר. ח״ם זשיטלאװסקי, י. ל. *־ץ, שלום אש האנן נע־עדט טים אזא סאדנעם, םיט אזא ב־־טק״ם, אז די דעלענאםן און צוהערער זענען באנ״םםע־ט נעװאװן. װען ם׳איז אננענוםען ־א-ן ד• ־עזאליציע, אז ־דיש אױ א נאציאנאײע שסדאך סא־ די פ. גפליבםבר / ביז־יאדק פײעװנג פון דער טשעונאװ אין דער נ־־יםער, שטירםד-קער סטאט נױ-יארק אץ א שטילן, ־ויקן װינקל אױ אסנעהאלםן נעװא־ן א באס־דענע סאװזאםלונג, װאם ראם ארו־םנע־־סן ליבםיקע ערינערוננען אץ :אך םער ליכטיקס האסעניננעז. א נ־יסע אםעריקאנע־ בחורים אין מ־דלעך, נראדיאירטע פון רע־ א־בסטעד־ריננ םיטל־שיל, סץ רע־ סלרם־עליבם טיטל־שיל אץ רע־ םיטל־סול ס-ן ר■ ״ד־סע א־בעטער־שולן האבן ס־־טיק א־נט, דעט 22־טן דעצעםבס־ 1933, נעש־ע־ט דעם 25־יעריקן ײביל״ פץ דער טסערנאריצער קאנפע־ענץ, װי ״דיש איי פ־אקלא־ םי־ט נעװא־ן א־י־ :אציאנאלע ספ־אך שא־ ד• ־דישע םאם;. שוין ראם אל־ן, װאם אםע־יקאנע־ ־ר־שע ״ננ־א־נ האם א־גאניזידט די פא־ראםלרנג׳ ראם א נ־־יםע צאל י־גנםלעבע האט אננעפילט דעם ס־נעם דסבם־זאל אץ ־ענד םקול - ס״ן דאם אל־ן האט צרגענעבן רזן אץ קאלי־ רעם י־ם-ט־בריקן א־נט. צװיסן ר■ ־עדנע־ זענען