Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 68

ליטערארישע בלעטער נומ. 5 (506) זייט אס אלגעמײן-אײראפעישער מוזיק-ליטעראטור און אק ײדישער םוזיק. מיט זײנע רעצענזיעס רעכנט מען זיך שטארק אויך אין דער פוילישער מוזיקאלישער װעלס. מיט אײן רעצענזיע ק$ן ער עםעצן אװעקלײגן — אדער גאר דערהױבן צו א גרױםע קאר- יערע. ס. קיפנים האט די מעלה, ,און אפשר איז עם א חסרון), װאם לגבי ײדישע מוזיקער, איז ער נישט אזוי שםרענג קרי- טיש. אין דעם פרט דערמאנט ער מיך אן דעם גרויסן דײםשן טעאטער-קריםיקער, אלםרעד קער. װאם פעת א יידישע פאר- שטעלונג אין פערלין, האס מען אים געפרעגט, צי די םארשטע- לונג נעפעלט אים. האס ער געענטפערט: — ״זייער א שלעכטע אױפפירוננ, די פארשטעלוננ געפעלט מיר לגמרי נישס׳. — נו הער דאקטאר, ײעם איר װעגן דעם אויפשרײבן א שלעכטע קריטיקז — ,ס׳פאלט מיר גארנישט אײןז װען עס װאלגן אזוי געשפילט דײסשע שוישפילער, װאלס איך זיי געװים אראפגע- ריםן, אבער ײדישע שוישפילער, בײ זײערע נעבעכדיקע ב דינ• גונגען שפילן זײ נאך אזוי אויך צו-גום׳. דערפאר איז אויך ס. קיפניס נישט אװי שטרענג בנוגע ײדישע מוזיקער. מ. קיפנים איז אן א־מרויקער גײםט. עם יאגס אים. װו איר זאלט נישט קומען, טרעפט איר אים. אין דער אפערע, צי אין דער פילהארםאניע, אין קאנםערװאטאריע, צי אין טעאטער,— אומעטום איז ער דא און איז קאנצענטרירט, הערט זיך גוט צו. ער איז אמתדיק מקב׳ נחת, װען עס איז גוט, און עם טוט אים װײ, װען א זינגער אדער א זיננערין דעטאנירם. א ן זײן עםפינדלעך אויער נרילצט עס און עס שטעכט װי מים א נאדל, און דאך איז ער זײער אײנגעהאלטן און װײזט נישט נלײך ארײס װאס ער פילט אינערלעך, װײל פיל אויגן זענען אפט• מאל געװענדט צו אים. צו זײן 25 יעריקן יובל װינטשן מיר אים סון גאנצן הארצן פיל יארן און הצלחה אין זײן װײטערדיקער טעטיקײם אויפן נעביט פון דער ײדישער מוזיקאלער קולםור. בער 1848 קומט ער קיין װערכאװניע, אבער דער לאננערי שװערער װעג און הארבער קליםאט ברעכן אונטער זײן געזונט. ער קר-גט א לונגען־אנצינדונג און ליגס אפ אק װערכאװניע א גאנץ יאר צײט. אז ער װערס געזונם, האט ער אין מערץ 1850 ענדלעך חתונה מיט עװא האנסקא אין א קלויסמער אין בערדי• סשעװ. זײ פארן אפ קײן פאריז, אבער באלד םאלט באלזאק װידער ארײן אין א קראנקהײם און זעקם חדשים נאך דער חתונה, אויף װעלכער ער האט געװארם פמעם א האלב לעבן, גײט באלזאק אװעק פון דער װעלס אויף אײביק. אלם דענקמאל פון דער דאזיקער מערקווירדיקער און טרא־ גישער ליבע זענען פארבליבן צװיי דיקע בענדער ברױו סון י באלזאקן צו דער גרעפין האנםקא, װי אױך בריװ םון באלזאקן צו זײן מוטער אוך שװעסטער. מיט דער צײט האס זיך װעגן זאגטד -ן* ־ רב- ײד, איר־האט א טעות, דאם געשעפט מיט סחורה איז אישטאק־העכער:'— נײן, האט דער ײר געענםפערם, — אויפפאקנדיק דאס םלוםעקל, - אט האב איך אײך געבראכט א װונדער-קינד. און פץ דעם פעקעלע האט זיך ארויסגעװיקלט א שײן ײדיש ױנגעלע פון א יאר דרײ. װאס האט געשפילט פידל, אדער נאר געזונגעך נאסן ,פרימא-װיססא״ פון הינטן ארויף און פון אויבן אראפ.... מ. קיפגיס פארסאגס די_ גרעםטע זאמלונג פון ײדישע פאלקם־לידער פון אן אומשאצבארן װערט. דאש דאזיקע מאטערי• אל װעט האבן א קאלאסאלע באדײטונג פאר דעם צוקונפםיקן ײרישן מוזיק-היסטאריקער און פאלקקלאר׳פארשער. װען ער מאכש אײך אויף די שאנק, װו עם גגפינען זיך זײנע םאלקם־ אוצר־ת, פרײט ער זיך און אנטצ־קט זיך פונקט װי אן אלטער אנטיק־זאםלער: — אט איז מיין אנטיקװארױם, װאם איך האב מײן גאנץ לעבן געזאמלט... אלם פעליעכאנ-סט איז קיפניס בלי שום ספק איינער פון די בעסטע אין דער היגער יידישער פרעסע. ער איז װי א גוטער גראפיקער, װאס צײכנס זײנע געשטאלטן מיט א פאר ליניעס. די פעליעטאנען, װאס זענען גיכער קליינע מיניאטור• נאװעלן, װערן געלעזן פון צענדליקער טויזנטער לעזער. מאכט זיך אסאל (װאם איז זייער זעלטן), אז עי פארפעלט צו געבן פרײסיק דעס פעליעטאן אין ,הײנט״, הויבט זיך אן גלייך א פרעגעניש אויף דער פיאװינץ. װאם איז די מעשהז פארװאס אױ נישש געױען קיפניםעש פעליעשאן ז זײנע פעליעטאנען צײכ׳ נען זיך אויס מיט אן אײגנטימלעכן הומאר און אבסערװאצ־ע- קראפט. נאנץ אפט טרעפש מען ב־י אים פעליעטאנען, װאס דערגרײכן צו א פײנער מדרגת פ־ן קינסטלעדישן שאפן. אלס מוזיק־קריטיקער — איז מ. קיפניס כמעט דער איינ- ציקער בײ יידן. מיר האבן נאך ביז >.יצט נישט דעם ײדישן פאך-קדיטיקער, װאס זאל זײן אװי באהאװנס װי ער אין דער 4. * ו באלזאק און די גועפין האנסקא דער בארימטער פראנצויזישער ראמאניסט אנארע דע־באל. זאק;געב. 1799, געשטארבן 1850), דער געניאלער מחבר םין דער זיבעצן־בענדיקער ,מענטשלעכער קאמעדיע״, איז די לעצטע 18 יאר פון זײן גארנישט לאנגן לעבן געװען פארװיקלט אין א שװערער ליבע׳געשיכטע מיט דער פוילישער גרעפין עװעלינא;עװא) האנםקא, װעלכע האט געװוינם אין איר קאלאסאלן מא• יאנטעק .װערכאװניע״, זעכציק װיארסט פון בערדיטשעװ. אין יאר 1847 אץ דערנאך אין יאד 1848 האט באלזאק צװײ מאל אװעקגעװארפן אלע זײנע ענינים אין פאריז און האט זיך אװעקגעלאזן אין דער װײטער און פאר יענע צײטן גענוג געפערלעכער רײזע פוןי פראנקרײך קײן אוקראינע. אין םעפשעמ־ םשה שאל'ם ׳?7י?גע באלזאר־ס רייזע ל.יײ בערדיטשעװ (פ^ן א נײ געפונטנעס ם1)נןסקר'פם)