Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 67

זײט די> ליםערארישע נלעטער נום. 5 (506) טער וױ ,ײדיש״םןןלק׳*, איז שױן די לײדנשאסט נו אײן װןרט, אײן אויסגןזנג-פונקט, אײן װעג, אײן ביל, בקיבור, די מןןנים״ טישע לײדנשאםט, נישם סתם ןןזוי זיך א כארןןקטעריסםיק םון דער מענטשלעכער פסיכיק, נןןר שעדלעך און סןןרםירעריש. יע־ דער, װןןס סארטרעט זי װערט דעמאלם ןן נאביאנאל שאדן־וױנקל, װןם קען רעדן הןסענונג און מוז שאסן סארבוױיםלונג' עוגעקומען זנו ןן הײםיש װינקל, נעעםנט ןןן אײגענע װונד, און שיער נישט ןןראפ םונם אננעגייכנםן װעג. יןן, הןןלטן םיר, הייסט עס, גיי דער םאניםטישער ליידנשןןסם. געוױס, ליידנ״ שאםטן זענען ןןםט די געבענטשטע מאםארישע כוחות סון אונזער לעבן. נ$ר ןן שאד, ןן גרויסער שאד( װאס בלױז טייל םון זיי זענען אױי בולט־אנזעעװדיק און לאזן זיך לייכט דערקענען, בעת ןןנדערע םירן ןן שטיל לעבן אין דיקםירן אונז זייערע בןןםעלן םון בןןהןןלטענע װינקלען. און די םאניסטישע לײדנשאםט איז וױים, װייט נישט די אײנציקע, װאס'םארדעקמ זיך םיט טויזנט שלייערן, נישט צום אויסגעםינעןי טןן לאמיר זיך אויסלערנע זיי אלע זען, דערקענען, און קאנטראלירן זיי װו עס איז נױטיק דאס איז בלױז א האלבע ארבעט (און דעריבער, איז װןןם?), אק נישט דער עיקר. ער װיל דװקא די גאנצע פראבלעם סארענטםערן, און דװקא םים איין קלאפ, און דװקא םיט אײן אײנציקן בא״ שםימטן ,אחד׳. מעגלעך, אז ער געהערט אױך צו די, װאס צעטײלן די כוחות םון לעבן אויף צוױי טײלן: םון איין זײט, די קליינע םאקסארן, אדער םאקםארלעך, עפעס א חברה פיטשינקע, זיך נאכשלעפנדיקע ברואיםלעך, און םון דער אנדער זײט - דער נרויםער, םאיעסםעםישער, אין זיך אליין םארענדיקטער םאקטאר, דער הויפט״סאקםאר, װאם באסרוכפערם אלע איבעריקע און דרייט זיך ארום אין לעבן אזא שטאלצער וױ א האן צוױשן הינער. אין דעם םאל איז דער האן, דער .הױפט־םאקםאר״ - אנראריזאציע. םארװאם די םראגיש־םארסלאנטערטע, מיליאן־נעמעסמיקע םיגור, די פראבלעם ם=ן אונזער קײם, מוז זיך דווקא אויםלײנן אויף אײן סלאך, דאס איז נישט שכל, דאס איז נעםיל, די מאניםטישע לײדנשאפם. אזא צונאנג װיל מיט *געװאלם םאראײנפאכן דאס, װאם איז אוסגעהויער שװער און קאמפליצירם. װען מיר קומען צו אזא אימהדיקן, מוח־שפאלםנדיקן פלאנ• הסגעך ק#ן / הארשע ם נ ח ם ק י פ ב י ם (זנו זײן 25>יעדיק/ םוז'ק$ל'ש*?'םעראר'שן 'ובל1 ײדישע פאלקס־לידער װאלטן םארלוירן געגאננען, װען ער װאלט נישט מיט אזא עקשנותדיקער איבערגעגעבנקײט נעזאמלם און םעגרעגירט די ײדישע פאלקם פערל. אפט האס פאסירט, װען ער האט דך דערװוםם, אז ער■ נעץ־װי אין א שטעטל איז םאראן א ליד, װאס געםינט זיך נאך נישט אין זײן ארכיװ, האט ער תיפף געפאקט זײן װא• ליזקע און געלאזט זיך אין װעג ארײן. און מען האט געדארפט זען, םיס װאסערע שמחה ער איז צוריקנעקימען. — .איך האב עם געםאקט־! אין קיפניסן םארײניקן זיך םאלקסזינגער, זאמלער םעייע־ טאניסט און מוזיק-קריטיקער. קיפניס דער םאלקס-זינגער האט נעװאגלט װי די אמאליקע בארדן אדער טרובאדורס איבער אלע שטעט און שטעטלעך און פארשפרײט דאם ײדישע םאלקס• ליד. זײנע קאנצערסן, װאס האבן אומעטום געהאט א געװאל• טיקן דערםאלג, האבן אױך געהאט א גרויסע דערציערישע בא• דײסונג. זײן שם אלס םאלקם־זינגער האט דערגרײכט װײט איבער די גרענעצן םון פױלן. ער האט אנגערעגט א םך ײדישע קאמסאזיטארן צו באארבעטן די ײדישע פאלקם-לידער, וױ אױך צו שאםן נײע פארמען טאר דעם ײדישן קונםט־ליד. עס האבן זיך תפיד ארום אים גרופירט ײדישע מוזיקער, װעלכע ער האט געעצהם און געלערנם, וױ אזוי מען דארף שאםן ײדישע מוזיק. םון דער גארער װעלט זענען צו אים אנגעקומען ברױו און קאםפאזיציעס; וױ צו א רבין האם מען זיך צו אים געװענדט מיט שאלות און תשובות. ם. קיפניס האט מיט א םך געדולד אלץ געלײענט און דורכ• שטודירט: .כ׳װײס, אפשר װעט זיך געםונען א נײער טאלאנטי זײן םיר האט קײנמאל נישט גערום. אט איז ארויסגעגאנגען א קאםסאזיטאר םיט א נײער קאמפאזיציע, און באלד א חזן, א טענאר םיט אן אבערע ,צע*. און באלד האס זיך נעיאװעם א ײד פיט א וײנדער׳קינד, און אזױ אן אויםהער. קיסניס האט םיר דערצײלס: אםאל איז צו אים ארײנגע׳ קומען א ײד, עפעס םיס א םעקל הינטערן ארעם, מײנענדיק, אז דער ײד האלס דארט א םעקל םחורה, האם ער אים גע• די קומענדיקע װאך גרײט זיך די מוזיקא- לישע און ליטערארישע װארשע צו םײערן דעם 25־יעריקן יובי• לײ םון באקאנסן סאלקם־זינגער און םעל• יעטאניסם מ. קיפניס. אץ דער גרױסער פאפולאריםעט םון דעם ױבילאר ה*ב איך מיך אםפײםטן איבערצײגט, בעת מיר זענען מים עסלעכע יאר צוריק ארומגעפארן מיט דעם מא ר י א נ ע ט ן־טעאטער .חד־גדיא״. געסארן זע• נען מיר אין דרײען: משה בראדערזאן, יצחק ברוינער און איך. םיר האבן געװאנדערט איבער םיל שסעט און שטעטיעך פון פוילן. צװישן די מאריאנעק האבן זיך געםונען די גרעסטע און פא■ פולערםטע ײדישע פערזענלעכקײטן. אבער װי עם האט זיך ארויסגעװיזן, איז קײנער םון זײ נישט געװען אזױ פאפולער וױ קיפנים. װען עס האט זיך נאר באװיזן אויף דעם קלײנעם בינעלע די םאריאנעטקע פון קיפניס, אזױ האט באלד דער גאנצער עולם שטארק אפלאדירט, געשטורעמט און געשריגן: קיפנים! קיפניםז װעגן זײנע קאלאסאלע םארדינסטן םאר דער ײדישער מחיק בכלל, און פאר דעם ײדישן םאלקם־ליד בםרט, װאלט םען באדארסם אײגנטלעך אױםצושרײבן א םפעציעלע אפהאנדלונג. ער האט נעהאט אץ םױלן די פיסיע. װאס דער באקאנטער ײדישער קאמפאזיסאר ױאל עגגעל אץ רוסלאנד. װיםיל הערלעכע *