Literarishe bleter · 1934-02-02 · 5 (2.2.1934) · p. Seite 66

ליטערארישע ביעטער נומ. 5 (506) זײט 66 עשירות, װערן ממילא םעקס און הוננער בןןםוןזכט װי אײנזנלנע עלעמענטן, װאם שפילן די ראלע פין ערשםע םיבות. די זעלביקע טענדענצן' וױיזט ארוים דאס נאיװע פאלקלא• ריסטישע טראכטן, װאס איז דאך נאטירלעך ״גאנץ װיים םון בא• װוםטזיניקן סילאזאפישן ספעקולירן. די סראנבויזן האלםן, אז בײ יעדן דרןזמאטישן' קאנםליקט אין לעבן - ,זוך די םרוי׳. די דייטשן זאגן, ןןז ״דער מענטש איז דןןס װאס ער עסט׳. םאר אונז איז ינישט װײניקער קלאר, אז ״יעדערי בעל־דרשן דרשנט פאר זיך/ און ,פאר זיך׳ -ימײנם כמעט אלע םןןל סאטעריעלע אינטערעסן. אזוי אין פריװאטן לעבן, א ן די ענגערע באבײנגען בװישן מענטשן, און אזוי אױך אין ברײטערע געזעלשאפםלעכע שייכותן. אבעי צו װאס גײן צו וױיטל די אײגענע הײם קען אונז אויך געבן גאנץ גוטע ביישפילן. לאמיר נעמען די בארימטע פראבלעם װעגן דעם קיום פון יידישן סאלק. אין די לעצטע נומערן ,יליטע־ רארישע בלעטער׳ גײט אן א יװיכוח װעגן דעם ענין, און אויך דא זעט מען אפט ארויס מיט אזא שארפקײט דעם כוח סון דער מאניסטישער ליײדנשאפט. קודם כל קומען די, ביי װעלכע ,סןן• ציאליזס׳, נישט בלויז דער װירטשאםםלעכער פיגאן, נאר שיער נישט דאס הוילע װארט, איז געװארן דער מאניםםישערי שם-הם־ פורש, װאם - אם געזאגט און איט װערט אלץ סארענטסערט. איך האב נישט לאנג געלײענט א פראפאנאנדע-ארםיקל נאכן טויט םון אן ארבעטעי־, װאס איז געשטארבן פון רעװמאטייזם. לויט די מעדיצ־נישע ידיעות פון יענעם שיײבער איז אויסגעקו• מען, אז אין א סאציאליםטישער נעזעלשאםם װעט מער קײן רעװ־ מאטיזם נישט זײן. ב־י אזעלבע ציט זיך אזא בריליאנסענע גלײכע ליניע דורכן שכל, װאספירט צו אײן אײנציקן פונקט. װאס? קיוס פון ײדישן פאלקז נו, קלאר - סאציאליזם. והא ראיה - ראטנםארבאנד. דאס דערמאנט דעם בארימטן װיץ: קריעת״ים-םוף ליינט זיך טאקע נישט אזוי לײכט אויפן שנל, זבע־ - אט זעסטו דאך. מיר איז באזונדערס אינטערעסאנם געװען צו לײענען די פײן־דורכגעכראכםע געדאנקען פונם וױלנער ױנגערמאן, מיכאל אסטור. קודם״כל, ער רעדט נישט בלויז אין זײן אײגענעם נאמען, נאר פון דער ױננט בכלל. איך װײס נישם װאס םאר אן ארבעס ער האט געטאן, כדי צו דערגײן אין נאמען םיין װעמען און פון װי־ פייל ער ריעדט. מסתסא, װי אין אלעי אזעלכע פאלן, םארלאזץ ער זיך בלויז אויפן אײנדרוק און אייף אביסל דירעקטער אכםנעבונג. אפט װען איך הער וױ עםעצער זאגט, אז ער דריקם אויס די סײנונג פין א סאלק, סון א קלאם, פון א לאנד, בעת עם איז נישט געגעבן געװארן קײן טעכנישע מעגלעכקײט, אז די אלע װעלכע ער ,זארטרעט׳ זאלן זיך ארויסזאגן װעגן דעם, װען איך הער אזעלכע דיבוריס, חידוש איך זיך:* פון װאנען װײם דער רעדנער, װעמען ער פארטרעט, וױפיל ער פארטרעם און צו ער פארטרעס בכללז און דאך פיל איך, אז סײ רעדנער, םײ צוהע״ רער גלויבן באסונה־שלמה, אז דאס דאזיקע פאר^זרעטן פארטרעם טאקע. אט אזוי װערט איינער דער אויםדרוק פון אלע סויזנםער, אדער םיליאנען, און דאס זעט אוים צו זײן באזונדערס געשמאק פארן גומען פונם שטע־בלעכן םענטשן. אויף װאסערע פארשי־ דענע װעגן די םאניסמישע לײדנשאפם מאניפעסטירט זיך י פונקט אזא *פײנער בײשפיל איז אויך דער אינהאלם םון אםטורס ארטיקל. ער װארפט אפ אלע ענטםערם - אזױ װי יע- דער אײנער װאלט זיך טאקע *או.טערנענוםען צו םארענטפערן די גאנצע װעלט־ברייטע און דורות״אלסע פראבלעם - און קומם צום אײנציקן, אײן״אוךאײנציקן, שלוס: טערייטאריאליזם, אם איז עם - אײנס, אחד. מ. גאלער האם לעצטנס אםך געשריבן װעגן דער נײטיקײט פון לאנדװירטשאפט אין די לענדער םון אונזער צעשפרײםקײט, געשריבן, אנגעװיזן און - לײדער - אן שום אײנזעעניש, אז ער רײםט זיך אין אן אפענער טיר; אזיאין דעם םאל איז נישם נײםיק קײן װארט פראפאנאנדע, נאר פראקטישע פלענער; אז פראפאנאנדע קען נאך, םארקערט, אנטאן שאדן, װייל דער רײץ םיןי דער מאניםטישיער לײדנשאפטי װעם זי םארשלעפן אין א טעמפן װינקל און אט איז עם, װען איך האב אמאל, אין ,די ליטערארישע בלעטער׳ אײםמערקזאם געמאכט אויף דער נייםיקיים צו ארגאניזירן און באװוסטזיניק םארעמען דאס גייםסיקע גע״ שטאלט פון אונזער לעבן, האט מיר מ. גאלער געענטםערט, אז צו ,זײ״, מיר קענען זײן ,אהין״ אדער ,אהער׳, און די ,אונז״, ,זײ׳, ,אהין׳ און ,אהער׳, װערן באטראכט װי איינפאכע, פאר״ אײנצלטע עלעמענטן, װאס סוזן זיך אויסשליסן אײנם ם׳אנדער, און קענען װי באזונדערע, זעלבסשטענדיקע װעלטן נישט האבן די מינדםשע מגע וםשא צװישן זיך. אן ,אמתער אמת״, א ,העכםטע םאראל׳ און א ,הויפט״פאקטאר״, דאס זענען דאך די באליבסטע קאנצעםציעס, צו װעלכע עס ציט 'דאס הארץי מיש א לײדנ״ שאפט, װאס האט אין זיך אלע סימנים פון עלעמענטארן אומ־ פולםױון לעבן. עס איז, דאכם זיך מיר, נישמא קײן אײן געדאנקען-סיםסעם, װאם האט זוכה געװען צו באגייםםערן מיליאנען און צייכנט זיך נישט אויס מיט עפעם א מאניסטישן שפיץ, מיט עפעס אן אײנ־ ציקן העכםטן פונקט, פון װעלכן עס ציען זיך די װײטסטע װיר״ קונגען און אײנפלוםן איבער װעלט און לעבן. פין א פסיכאלאגישן שט״נדפונקט איז באזונדערס אינטערעסאנט צו באארבעטן אזעלכע געדאנקען סיסטערען אין זײער פאפולעדער און װולגאריזירטער פארם. װולגאריזירן הייםט אייגנטלעך אפהאקן יעדן ,אויב׳, יעדן ,ויוען׳, און אװעקשםעלן גראדע ליניעם פאר יעדן זיגזאג אין דער אריגינעלער םיסטעס. דיי װולנאריזאציע כאפט ארויס פ ן דער םיסטעם אן אײנפאכן באגריף, א שלאגיק װארט, װאס םאנק־ ציאנירט בלויז א פריערדיקן אבערגלױיבן אדיער גלויבן. דער בריים־אפעלירנדיקער כוח פון א םיםשעס ליגט נישט אזוי װײט אין דעם, װאס ער אנטדעקט, נאר אין דעם, װאס ער גיט נאך, באשטעטיקט, גיסט צו נאך אבישל בוימל אויף א פײער, װאם ברענט שוין פון פייער. אין די לעצטע צייטן זענען די פארשפרײטםטע אידעען״ םיםטעמען םארקםיזס און פרוידס פסיכאאנאליז. און זאל דא גלײך באמערקט װערן, אז ביידע זענען זיך םומך אויף די דער־ םא.טע בעסט־רעקלאסירםע לײדנש־ופטן, װאס מיר האבן: הונגער אוין סעקס. םארקסיום קון פרוידיאניזם. כאטיש זיי רירן אן אזעלכע װײט־פארשידענע וײנקלען פון לעבן, האבן זײ זייער כאראקטע. ריסםישע ענלעכקײטן צוױשן זיך. אבער נאך עארפער וױיזן זיך ארויס זײערע ענלעכקײשן אין די װולגאריזירטע פארמען, װאם זיי האבן בײדע אנגענומען, בעת זײ זענען איײן אין דער ,שום- טער גאס׳ אזײ צו זאגן. מארקס, ווי סיר װייםן, איז אזוי שאקײט געװארן פוןדער װולגאריזאציע, אז ער האט איראניש דערקלערט .איך בין נישט קײן םארקסיסט׳. פרויד האט זיך פארטיידיקט אנטקעגן דער זעלביקער צרה אין זײן באריםםן ארטיקל װענן ,װילדן פסיכא• אנאליז״. בײ מארקסן איז דער דערקלער-פרינציפ נישט א פסי• כאלאגיע, אדער סעםאפיזישע אײנס, נאר א שװינדלענדיק־קאמ־ פליצירטערי סאציאלער פראצעס. בײ *פרוידן איז דאס א *מין פםיכישע ענטיטעט, װאם דריקט זיך אױס אין פארשידענע פאר״ םען און שייכותן. איןידער וװלנאריזירטער םארם האט אין אײן פאל געזיגם די פארמולע ,מאגן־אינטערעס׳, אוןאין צוױיטן פאל ,םעקס׳, אין פשוטן ז־נען פוין פארבינדוננ צוײשן מאן און פרײ. און כאטש םרויד האט ש־ין לאנג צוריק צוגעגעבן נאך א צאל שטראמיקע טענדענצן אין דער םענטשלעכער פסיכיק, און .םעקם״ אפיליו אינם טונקעלן, נענעראליזירטן זינען פון ויארט, איז אים נישט געװען גענוג, האט דאס אבער װינציק־װאס געביטן דעם פאפולערן אוםן, אויף 'װעלכןי זײן טעאריע װערט פארשטאנען. דא, .אין גאס׳, איז סעקס און םעקםועלע ליבע נאך אלץ דעם אלף און דער תיו פון דער פסיכאלאגיע. פארװאס סעקס און הינגער זאלן זײן די באליבסטע דער־ קלער־פרינציפן, צו װעלכע עס פירט די מאניסטישע לײדנשאפט, איז קיין חידוש נישט. דאס װאס םיגורירט אונטער די נעמען .סעקס׳ און .הונגער׳, זעינען געװאלטיק־קאםפליצירטע פראצעסן, אין װעלכע עס באטײליקן זיך אלע, אלע מענטשלעכע כוחות. זײ זענען פראצעסן און נישט קיין אפגעזונדערטע ענםיטעטישע איינסן. אבער די מאניסםישע לײדנשאםט - אזוי װי זי דריקט זיך אויםי אין טאג־טעגלעכן לעבן - שטעלם אװעק א װאנט פאר דעם טיפערן אנאליטישן דרך, םאכט בלינד צו דער שפיל פון שאםירונגען און נױאנסן, און לאזט בלױז זען ענד/עכע רעזול• טאםן. און אזוי װי די ענדלעכע פועל-ױצאס םו, לעבנס-פראצעםן װערן זײע־ אםט באנלײט מיט באסרידיקן סעקסועלע םארלאנגען און כיט שטיילן הונגער אדער דעם דארשט נאך םאטעריעלעד