Literarishe bleter · 1934-01-26 · 4 (26.1.1934) · p. Seite 58

ליטערמרישע בלעטער נום. 4 (507 זײט 58 רעדן אריים. א־נעאך איז נע־ען אין זײן ערלעבער ר#לע - ד. לו>״. אויך — פ־וי דינה סאיעװיםש.;ןבעד װי ־ןומם ם. דאטשט״: זני * רןןלע םין א; עלטערן דאקטןןר? װער איז ־ון שולדיק — דער רע• זשיסער׳ דער םא־ײן, די די־עקציע? דע־ עישטע- אײויםםןןר םין א. נראנאך - םײ די םיעם•;, טײ די דעישי, םײ זײן רןןלע ־־ איי טעד װי נעלונגען. א גנאװײז ־ די נװאלטיקע באניםםערוננ, װאט ה?ןט נלײך םון ןןנהויב נעשטרןוםט פן דעם זאר צי אים, די דוישנריקע אםרוןדיםםענטן, װוןט הןןבן איבע־- גע־יםן בבדר דןום שםידן אױםים;, און דןןם ױבלדיקע אדויסרוז; נראנאבן איםצײליקע םןול נוןך יעדן אקם. ־ עם אױ אויםנעראקםן א םארשטעיוננ םון אן אנםאםבל-שםי־ יעדער סון אקטיארן האם נעסירם די אחרױוז םאדן נאנצן און ז;־ באפיט נישט אפצישט״ן סון ארעטען. און די סארשטעלונג װעש ע־שט קלאםן און װירקן! םיד האבן יענע װאך נעשריבן אץ אינזער באנ־ים־װא־ם, אז ,עם איז די העבטםע צײט צי קוםען א־צט צים ײדיעק עולם םיש דע־הױבענע אײםײינגען, םינםנײ אנצינרן די אויכנעדאשענע ראםםע־ ליבםער און װא־םן םון רע־ בינע אנצינד-װערםער׳. דאם איז אין א םירעײ פאם — פקוים געיייח! םיר זענען צוםרידן אין נליקרעך םאר דעם נײעם קער א; ײדישן טעאטער, םיר זענען נליקלעך און צוםרידן — סאד אונז־־ אלעקטאנדער נראנאך! דעם נרויםן קינםטלע־ — און נראנאבן דער נרויםעי ײרישער פע־- זענלעבקײם. װען עד האט דע־זען די נערע לאטע אויף די שװא- בינקע. צא־םע םר־צעװעך םין זײן תםיםוהדיק, נאיװ, ביז טויט איבער־ געשדאקן טעבטע־ל — האט םין א־ם ארויםנעשרינן װײ־נעש־ײ םון א נעםײניקטער נאציע. אין דאב זעלבע — אין א .־ײ אנדע־ע םא״ םענטן, װאם זענען ־יאם אין דער םיעםע, נא־ זענען דורך נ־אנאבן דערהויבן געװארן צי םעבטיקע צער-אין־צאר;״םאטע:טן. א. נ־אנאך םיט זײן נ—יםא־טיקן שםילן האע םארשםײט זיך :עלאזם אץ שאטן די איבריקע א־טיםטי, אבער דאך האט יעדער אײנע־ בײ זײנע םענרעעק־טן זיך באםיט צי נעבן דאט בעבטע, װאט ער םא־ם זנפ. רחל הארצע־ האם איפםאנ־־ט םיט איר חן, נעשסאנטק־ט און זאברעבקײט. װי ארעפאר — איז זי א״ך דא נע־ װען נעםאבטן אץ נעװוינן. א־יבנע־עבנטע בא־עניננען, די שטיםע ־־ װי לויט נאטן. נעהאםעװעםער טעםםע־אםענט. קלא־א טעגאלאװיטש איז געװען רייל אץ א-ר ראדע. ם־ט טאקם אץ םיט ר־בע נעשםייט, אין געק־יגן סץ עו־^ב אםײאריבםענטן סא־ אירע ש־נע טאטן א״ף דער בינע. ־אט זי האם אז״ כענטשרעך און אױי הא־ציק געגעבן. די ױנגע עני ריםאן האט נעהאט נוטע םאםענטן, ־־ זי א-ז בעבער אץ דריטן בילד, װי אץ צװ־טן. םון ד־ םענע:—ארן; א. קורץ האט נעגעבן, װי ארעפאל, מים אײניקע שט־יבן אן אײגנארטיקן מענטש, א צעב־אבענעם, א שליטםיד. ע־ האט זיך אבע־ נעדארשט םער ענדעדן אין ל״ף םץ די נרויזאםע נעשעענישן. ער חז־ט זיך איבער צום־ל אץ דע־ זעלבע־ ־ארע. א גוטעי א־םיבט דאדף װאקבן אין דע־ םיעםע םץ םצענע צו םצענע. םשה דיפםאן האט געקענם םע־ ארויבשראנן םון זײן רארע. דער שטאף איז שטארקע־ םץ דעס, װאם ער האט גענעבן. נאך םע־ איז עב צי זאגן בנוגע די זײדעל־ראלע, ־אם האט בײ פעלםאנען םיל םא־רוירן. די םאבקע איז נעװען נוט, א־ער עם איז נישם נעװען דע־ טים זשורנאדיטט-רעדאקטא־, װאם װאלף האט ארויםנעםירט. י. נרידבע־נ און ח. ניםנצװײנ האבן נאנץ• םײן נעשפילט. םען דארף נאך םא־טיםן די ש״נע ד״ד, װ אם זי ישדיא??ײזעדא77יסשי> /?ז$ד7ש עםפעראנטא אוז די ײדישע ליטעדאםוד װיפל ס׳ליגט אץ זײער מעגלעכקײט, אבער, וױ געזאגט, זענען דאם נאר יחידים, װארום ם׳רוב ליטעראטן־ײדן האלטן פאר בא- קװעסער צו באקענען דעם עםפעראנטישן לעזער םים איבעי־ זעצונגען פון אנדערע שפראכן. די עםפעראנטישע ליטעראטור, װעלכע אנסהאלט הײ:ס צו טאג שוין העכער צען טויזנט בענדער, איז אלזא זײעו ארעם אין איבערזעצונגען פון יידיש. אץ דער פרעםע זענק פארעפנטלעכט געױארן מערערע נאװעלן פון יידישער ליטעראי טור, אבער אץ בוך׳פארם זענען צומאל קײן 10 װערק ביז איצס נישט דערשינען. דוכט זיך, אז דער ערשטער האס פון ײדיש אויף עספעראנטא איבערכעזעצט ד׳ר זאמענהאף גופא. דאס איז געווען שלום־עליכמס ״גימנאזיע׳, װעלכע איז דערשינען נאן פאר דער מלחםה. ערשט נאכן קריג זענען געװארן ארױםגע• געבן נאך עט־עכע ביכלעך איבערגעזעצט פון ײדיש: װידײו א פאר מאנאלאגן פון שלום עליכם, צװײ נאװעלן םון פרק א. ד. גל. שפעטער איז דערשינען אנםקיס ,דבוק׳ און פאר א פאר חדשים אשם ״כשוםמאכערץ פון קאסטיליען־ אץ מיק איבערזעצונג. װי געזאגט, זענען דאך אין דער עםפעראנטישער פרע-יז דערשינען אײניקע איבערזעצונגען פון ײדיש: שאפונגען יון ײדישע קלאםיקער און מאדערנע שרײבער. אבער ם׳פעלם אן אײנהײטלעכע ליניע אין דער דאזיקער ריכטונג און עם זיז נאר א ספאראדישע ארבעט פון א זײער קלײנער צאל יידינז עםטעראנםיםטן. ס׳איז געװען פאחיםצחען, אז די קליײע פעלקער, װע׳ מענם שפראך און קולטור איז װייניק באקאנט אין גאר דער װעלט, װעלן זײן פון די ערשטע, װאס װעלן פארשטײן די װיכטיקײט פון עספעראנטא און אײסנוצן איר אוניװערסאלן כאראקטער. אין דער עםפעראנטישער ליטערא־-יור פון איבערזע• צונגען זענען קודם־כל פארכרעטן די קלענערע פעלקער פון אײראפע, צ. ב. אוננארן, בולגאריע, עסטלאנד, ליטע, קאסאלא■ ניע א. א. נאטירלעך מיטן אויסנאס פון די קלאסישע װערק פץ דער דײטשער, פראנצויזישער און איטאלי־-נישער ליטערא־ טור, װ לכע זענען כםעט אלע שוין דערשינען אץ עספעראנםא• איבערזעצונג. יידישע שרייבער אבער און זײערע שאפונגען — מיט גאר קלײנע אויסנאמען - זענען גענצלעך נישט, אדער זײער װייניק באקאנט דעם עספעראנטישן לעזער־עולם, הגם און אפשר טאקע דערפאר, װאס אין דער אלגעםיינער עספעראנמא־באױע־ גונג איז די פראפארציע פון ײדן גענוג גרױס. פאראן צװישן עספעראנסיםטן א םך שרייבער און איבערזעצער ײדן, אבער, צום באדױערן, האלטן זײ נישט פאר זײער חוב אויסצונוצן זײער איינפלוס אץ דער באיועגונג פאר דעם פארשפרײםן אין עספעראנטא יידישע שאפונגען. אמת, דאס קאן מען נישט ואגן װעגן אלע. — אײנצלנע ײדישע עספעראנטיםטן םוען דאך •) י. לײזערןױיסע *יז *ײנער םון וי ןננזזעענסטע עס*עױ*נםן־טיער אין ■וילן. ער איז םןרײעער םין דער עםאערענסן-געזעלשןפש אץ לןדזש. ער וױז דעך איבערזעעער סין ש. אנסקיס ״דביק״ אין ש.?שס ״כשיפמןכע־ רץ יץ קווססילישן״. — ישד.