Literarishe bleter · 1934-01-26 · 4 (26.1.1934) · p. Seite 57

זײט 7ל;יטערארישע נלעטער נים. 4 (07ל :חםן סײזי? /?;•עדישע ע ל ע ל א ט ע ערשםננר אױפםריס פק $לסקס$נדסר גד&נ^ך םרידריך װאלף - די געלע לאטע״ פיעםע אין 4 אקםן. רעזשי - מ. ב ר א נ ד - אין קאמינסקי־טעאטער, װארשע פ ערזאנען: ןראם. האנם סאםליאק — אל. נראנאך ד*ר הירש — אכרהם קירץ ד*ר העלאאך — םשה ליפטאן ד*ר קא־ילםען ־־ ם. ראםשטיץ ד׳ר איננע ריינװאלד — ק. םענאלאװיטש ד*ד זײדעל, רעדאקםאר — ם. םעלםאן םרוי פאםלאק ־־ רחל האלצער ראלף, זײער זון — י. גרודבערנ רוט, זײעד טאבשעי — עני ליםןזן ם־םא;, קראנקךװעכטער - דוד לואי העדװינ, קראנקן-שװעםטער ־־ ד. שאיעװ־טש ערנםט, א־בעםער - ח. ניםענזנװ״נ *לעקסאנרער גר*נ*ו סרידריך װןיף ציייל שטןןלץ זנו לןןזן זיך באלידיקן. ער ןרוװט זיך קעננשטעלן— ןובער עד װערט באז־גט. אץ נןןך אוםזיםטן װערן זיך כלרבט אין אויםװענ - זעיבםטםארד. דעדבי װיקלט זיך טאנאנדער נןוך א נעװאלדר־ם: ז״ן ט־וי איז אן א־יערץ. זי איז לבתחילה נישט ת־טם דעם נאנצן ט־אג־זם טונם טארגעקוטענעם. ער, אלם ״ר, אנט עם שנעלער און טיטע־. אץ א פאםענט, װען םאטלאק ראננלט זיך םיט דץ ױננן זו;, רעלבער האט די זעלבע עקשנות און דעם זעלבן טאנאטיזם אדרנגעלינט אץ זין קאםוניזם, ־ דאן כאטן זיך ארויס טץ דע־ טדו־ם םויל שא־טע באשולריקינגם־װערטער קענן םאן אץ זץ: .אלע םענטשן קענען זיך אםאל צינויטרעדן... אבער איר, איר — אלץ איז ב״ איך הים אדער קאלם, אםת אדער טאלש, לאגיש אדעד אוטלאגיש... םוח/ מוח, םוח! די ירושה טון א״ער ראםע...* ז• כאטט זיך דערנאך, אז גישם דאם האט זי געם״נט, אכער אירע ־יד םאכן טאטלאקן א טיטן שנ־ט אץ הא־צן... םען װאלט נעקעגט ארויםשטעלן א ד״ טענ־ת קענן דעד ט־עםע. ם׳איז נ־סט קלאר און ניסש גענוי באװיץ די ליבע טץ ד*ר אינגע ר״נלאנד צו ראלטן. ס׳טארדריםט, װאס ד*ר הירש האט נישט גע־ קענם באשט״ן דעם נםי־ן און אויך אינטערגעשריבן דעם טראםאקאל קענן םאםלאקן. אבע־ דאם זענען ט־ם־ם קעגן דעש עיקד, װאם איז טאראן און דו־בנעטירט געװארן אין דער טיעםע׳־־דעם ט־טן, איםענדלעכן טראגיזם טץ דעם ט־אטעםא־ טאפלאק, ד• דירנדיקע נעשטאלםן טון ראלף, רוט, םיטאן, אץ ד• ליגנערישע - ד*ר זידעל, העלטאך. די טיעסע טארטאגט שטארקע םאטענטן, דאש כא־אקטעריז •־; דאש גרוױאםע לעבן א־נם היטלעריםטישן ד״טשלאנר. אלעקשאנדער נראנאך האט געגעבן א טיף־דורכנעט־אכטע אץ טיףידורכנעטילטע נעשטאלם טון ט־אט. טאםלאק. ער האט דערהויבן אם ד• ראלע ביז גאר א הויכער טדרגה, טון זין ערשטן באװ״זן זיך אײף דע־ בינע ביז ז״ן לעצטן אײםנ״ן. יעדע באװע־ גוננ - שיטע איבערלעבעניס, יעדער ריר ־־ טול םיש ר״כע ניואנם;. איז םען די נאנצע צ״ט נעדען צינעזאטן צו א־ם און םורא געהאט אדורכצולאזן א םאםענט, א ריד. נ־שםא אץ ז״ן ראלע ק״ן ז״טיקע םאםענטן, דאם זאלן נישט טירן צום עיקר. אלץ איז נע־ שטאנט, אננעשטרענגט אין דריננט ארויש טון דעם אינעװ״ניקםטן דראננ ארו־םציאנטטלעקן װאם־שטארקער דעם װ״, דעם צארן, דעם נאנצן אינעװיניקםטן קאטטלעקס נעטילן און געדאנקען, װאם זענען יא דא אין דער טיעםע, און װאש זענען נישטא אץ דער טיעםע, אבע־ װאם לעבן אץ נראנאכן דעם ״ד אין םענםש. אץ דער דאלע האט םען דערשט־דם נאך ניע שטריכן טין נראנאך — טון גדאנאבן זינט חדשים ליענען םיר טאנ-ט־נלעך די גרויזאםע ידיעות טין דעם ד״םשן ניהנום, װו אויך אונזע־ע ברידער ג״ען אט םיט גלוט, װעדן נעט״ניקם טיזיש און םאדאליש און װערן אויםנעראטן א־יטן םוראדיקםםן אוטן. קינ&אל אבער בץ איך נישט נעװען אדי א־יטנעציטערט טץ די היטלעדיםםישע נרוױאםקיטן, װי אויף דער טארשטעלוננ ,די געלע לאםע*, װאם אלעקשענדער גראנאך האש נענעבן, ־־ נישט נענעבן, נאר אויסנעװײסיקש. איך האב בא• ש״םטערלעך טארשטאנען, װאם נראנאך םענהט צו םיר די גאנצע צ־יט, אז ער קען דך נישם נעםען צו װאםער ם׳אױ אנדערער א־- בעם, בל זםן ער דעט נישם אויםלאדן טץ זיך אט דעם נאנצן ט־ן אץ װיט־ק אץ טראטעםט, דאם האט זיך אין אים אננעקליבן טאד דעם לעצםן יאר אין ד״םשלאנד. אלע איבעריקע טארטיקע בצענישע געסםאלטן האבן זיך ב״ א־ם אטגערוקט אן א זיט, און ־עם הױטםיארם האט טארנוטען די םאםלאק-ראלע/ װאם ט־אגט אין ־־־ אלראם־נדויזאםע, תהוםות־םדאגישע, װאס די ״דישע נאציע האט אץ רעם היטלעריםטישן ד״טשלאנד איבערגעלעבט אץ ליעבט נאך ער-הױם איבער. גראנאך צאלם דא ז״ן גרוישן חוב דעם ד״טעץ ־־:טים, - עד טארקעדטערט אין געשםאלט די טו־אדיקע איבע־• לעכענישן, װעלכע האבן געטונען ז״ער אײםדרוק אין דעד סיעםע פץ דעם ד״םש טרידדיך װאלף. ט־אט. האנש םאםלאק איז א ״דיש־ ־־ששער אױב. אט ע־שט איז ער נעװען אייף דער העכםטער שטו־ סע טץ גליק אץ דו: באריםט אלם װיםנשאטטלער, א טאטער טון א טאםיליע, א זץ טץ א קולטורעל לאנד, טאר װעלכן ער האט :יא־נאםן בלוט אויטן טראנט אץ באקוםען העכשטע אויםצ״כענונגען, ־זװען ארוםנעריננלט םיפ ט־ײנם און טארערער, געװען אנטירער *ץ א כידורנישן שטיםאל, װו ע־ נעטינש נרוים באט־ידיקוננ טון; א־בעט. אלץ א־ז נעװען אזוי גיש. אין טליצים נעטש אלץ ק־אב;. ־ן איםנליק נאכן צדײטן ־־ אין אלע אזוי אוםנעדיכט און אז־• אביר־ותדיק. נישט ק״ן לאנד, נישט ק״ן ט־ײנט, נישט ק״ן געזעצן,־־ >־־ץ קיםם אום. אץ אנהויב טון ערשטן אקט איז ער נאך טיל םיט טניננען, עם קיםען די װאלן, די דעםאקראטיע װעש םוף כל םוף , דער שבל־הישר דעם נעםען די אייבערהאנם. אבער די נעשע-? ישן אנםװיקלען זיך םיט א םאדנער נעשװינדק״ט. אץ אלץ ג״ם * בף־הקלע. חורבן, איםזץ, אכזדױת. אין דעי ערשםסר צ״ט ־ ־ם נאך טין אים אדוים דער אלטער איבערנענעבענער דײטש, - י שטארם זיך נאך אן אױף ז״ן צינעבונדנק״ט צי ד״טשלאנד, אויף ליבע צי הינדענבורנן, אויף ז״נע טארדינםטן אײטן טראנם, אױף י *עםטע יםודות טץ װיםנשאטט אין קאנסםיטוציע. אבער די נעשע־ ~ שן סאכן אלץ צונישט, און עד װערם צ״אטענגעבראכן. ער איז