Literarishe bleter · 1934-01-26 · 4 (26.1.1934) · p. Seite 52

זײט 52 לימזנרארישע נלעםזנר נוצ4 4 (507) - 17 אין די נײ־אויםגעקומענע םלוכות״ אין װעלכע ס׳לענן די קאנצענםרירטע ײדישע מןןסן, הןןם זיך נעשאסן גןןר *ן אײגנ־ ארטיק־םארװיקלסע לאגע - א לאגע םון געווןלדיקער עקןנןםײ שער >1יזאלירונג און םון אײנעײטיקער עיז נןר שןארקער קילםורעלער אסיםילאעיע.די דןזיקע סת$רותדיקע לאגע איז א רעזילםאט סון דער אײגנארםיקער אנםוױקלונג, װעלכע די דאזיקע שטאםן מאכן דורך. םיר קןנען זיך באריכות נישם ןם־ שטעלן אויף דער דןןזיקער םעמע, ןןבער א פןר װערטער םוז מען זןגן. די דאזיקע םליכות הןבן ןנגעהויבן זײער אינדוסטריןן־ ליזירונג דער עיקר ערשט נאכן קריג. ןרוסגערינגלט םיט הע־ כער אינדיסטריאליזירטע לגנדער, האבן די רעגירוגגען געםוזם נישט נאר שאםן גינביקע בןדינגונגען םןר דער אײגענער איג־ דוםטריע, נאר אויך ארײנביען דעם שםאס גוםא אין דעם דאזיקן פראבעס. אין די םארשםאסלעכונג םון אונסערנעםוננען הןס אין די * דאזיקע האלב אגרארישע לענדער דערגרײכט א העכערע םדרגה, װי אין די הויך־קאפיטאליססישע לענדער. אז .יעדע שפעטעער־אויפגעקומענע אינדיםםריע שסײט אויף א חעכערער אנטװיקלונג־שסוםע, װי די םריעד־געקימענע, איז באק$ס און םארשטענדלעך. אויף אזא אוםן האם זיך באקומןן, אז דװקא אין די דאזיקע אפגעשטאנענע לענדער האט ד.ר קאפיםאליזם אנגע־ נוסען די העכססע סארמען, װעלכע האבן אםשסארקססן געסראםן דעם ײדן; שטאטס־קאפיםאליזס, קאנבערן־און םרעס״־קאפיסאליזס. ביזאמענגעםאלן מיט דער סענדענץ בו נאביאנאליזירן די שטעט, װעלכע זענען געװען ביז דער מלחםה ײדיש־וײסש (גאליביע, בוקאװינע, קאנגרעס־פוילן> דײטש־ײדיש <פויזן>, דײטש-רוסיש־ יידייש (ריגע•* ײדיש־פויליש־רום׳ש (קאוונע), ײדיש־רוסיש (בע־ סאראביע), האט דער דאזיקער פראבעם געבראכט דערבו, אז דער שטאט זאיר אויסנובן זײן האנם אין עקאגאםישן לעבן אויף בו פארשטארקן און פארגיכערן דעם װוקם םון םיטעלע קלאםן ביי דער נאביאנאיער םערהײט, א װוקם, װעלכער איז ארוים־ גערוסן נ*ךפון א סך אנדערע און טיםערע םיבות. דער דאזיקער װוקס און דראנג פון דער נאביאנאלער מערהײם אױף די פרנסית, װאס זענען געליגן אין פרעמדע הענט, האם ארויםגערוםן בײ די יעבטע א טענדענץ זיך בובופאסן בו די נאביאנאלע םאדערונגען פון דער מערהײט, זיך סארמאםקירן, זיך םארשלײערן, זיך םאר־ שטעקן הינטער דער שפראך םון דער דאזיקער םערהײם און דערמיט פרװון אפשװאנן די אםאקע. דער דאזיקער נאביאנאלער קאפיטולאביע פון די מינדערהײםן, נישט נאר םון דער ײדישער, נאר אויך םון דער דײטשער, רוסישער, אונגסרישער א. א. װ. איז געקוםען צו הילף די אקםיװע אםימילירונג-פאליסיק םון די רעגירונגען םון די דאזיקע שטאםן, רעגי. ונגען, װאס שםיבן זיך אויף גרופעם נאביאנאליסםיש־שאװיניסםישע, װעלכע זענען אום• געדולדיק אין זייערע בײדע שםרעבונגען: סון אײן זײט, םאר• נעמען די עקאנאמישע פאזיביעם םון די נאביאנאלע מינדערהײםן; פון דער בװײםער זײט, זײ אנבינדן די קולםור םון דער םערהײט, זײ אסיסילירן, כדי בו שטא־יקן דעם שטאט, פדי בו שאשן כאטש כלפי חוץ אן אײנהײטלעך-נאביאנאלן שטאם. אויף אזא אוםן װערם די פארשפעםיקטע ײדישע עםא-םיפאביע אין מזרת־אײראפע אױם- געםרעסן םון א טראגישן קעגנזאץ: םון אײן זײם םאדערם מען פון איר אויסלייו־געלם אסימילאביע; פון דער בוױיטלר ױים װערט די ײדישע בורזשואזיע, די םרעגערין םון דער בירגער־ לעכער עמאנביפאביע־אסיםילאביע, גאר נישם בוגעלאזן אדער ארויםגעשטויםן פון יענע פאזיביעם, װעלכע די מערב אײראפעי־ שע ײדישע בורזשואזיע האט באקומען אלם שכר םאר רער אםי־ מילאביע. אז די ײדישע סינדערהײם מוז ליידן סון בײדע םבות-אי פון דער עקאנאםישער איזאלירונג אי םון דער קולטורעלער אםי־ מילירונג - אין א גרעסערער םאס, װי אנדערע נאביאנאלע םינ־ דערהײטן, איז קלאר און נאטיריעך: זי םארמאגט דאך נישם קיין אײגענעם נאביאנאלן שםאס, װ-לכער זאל ױ פאליםיש שיבן אין װעלכער זאד זי קולםורעל בוביען, און אײנהיםן םון אונטערגעבן זיך דער ארײפגעבװונגענער אםיםילאביע. נישם װילנדיק הויבט אן עגבערן אין םוח דער געדאגק, אז יעדע עםאנביפאביע, א פראלעטארישע וױ א בירגערלעכע, א ױנג־געקומענע װי א סארשפעטיקםע, װאס סרעסט שױן די און סאביאליזם. דערבײ: קאםיטאליזם אין זײן קלאםישער םארם,^ ליבעראלער, אינדױױדואליסםישער, מיט םרײע עלענבויגנס; דעם ״ מאנאםאליזירטן, טרעסטירטן און פארקאנבערנעװעםן קאפיסאליזם האבן מיר באטראכט װי די נאענטע איבערגאנג־שםופע בום םא־ ביאליזס, װי דאם בענקעלעיםאר משיחן. און מיר האבן מיט רעכט און מיט גרינטלעכע באװײזן דערוױזן, אז די געשאםענע אין 19־טן י׳ה, אין י׳ה פון קאפיטאליזם, א ר ב ע ט־באזע םון איבער א העלפט ארבעטנדיקע און הארעװנדיקע בײם ײדנטום, די געשאםענע דורך דער דיפערענביאציע פראלעטארישע באזע םון בערך 40-35 םראבענט םון ײדישן םאלק, מאכם אונז דאס ערשטע מאל אין דער גלות־געשיכטע פאר שחזםים אין א קאמף פון אן אונטערדריקטן קלאם סאר זײן באפרײונג, מאכט די דאזיקע שותפית בכלל מעגלעך, םארקלענערן שסארק דיעקא־ נאמישע און פאליטישע חבלי־לדה פון אײנגלידערן די ײדן אין דער ארבעט־משפחה פון דער םאביאליסםישער געזעלשאפט און לײגט אויך א פונדאםענט פאר נאביאנאלע פרייהײט (די נאביא־ נאלע באפריױנג קומט ממילא אלם אביעקטױוער רעזולטאט סון דער סאביאלער באפרײונגו, א פונדאימענט פאר אן ארגאניזירטן נאציאנאלן קיבוץ־לעבן, פאר א נאציאנאלן קולטור שאפן. ' די בעפאלונג םון קאפיטאליזם האט אבער געבוירן א ממזר, האט מםיל געװען מיט א מלוכה-םארם, װאס קאן אנדערש נישט אנ־ גערופן װערן, װי טוםטום, אנדרוגינס, א מלוכה־םארם, װאס איז נישט קאפיטאליסטיש און נישט סאביאליסטיש, נישם אינדיוױדוא• ליסטיש און נישט קאלעקטיװיסטיש, נישט ליבעראל-אנארכיש און נישט ארגאניזירט-פלאניש - םאשיזם. און בי הערשט אין דעם אדער יענעם לאנד דער פאליטישער םאשיזם בי נײן, דער עקא־ נאסישער םאשיזם האט אפנעהאלטן אין אלע לענדער גרויסע נבחונות און גאנץ־באזיונדערס אין םיטל■ און מזרח־אײראפע, אין לענדער מיט ה*כער פיגף מיליאן ײדן. מיר קאנען נישם און דארפן גארנישט דא זין אפשםעלן באריכות אדיף דער כאראקטע־ ריםטיק פון דער פאשיסטישער עקאנאמישער סיכטעם. פאר אונז איז דא גענוג צו קאנסטאטירן, אז ואס איז א באװעגונג פון מיטלשטאנד און קלײנבירגערטום, פון די קלאםן, װאס די רײ־ בונגען בװישן זײ און ײדן טראגן שוין פון לאנג א שארפן כא־ ראקםער, און אז אײנער םון אירע גרונט־פרינביפן איז דער נא־ ביאנאלער פרינביפ - כלפי חוץ זיך אפריגלען און אפזונדערן פון' דער װעלט און זיך שטיבן אויף דער נאביאנאלער װירטשאפט; אינעװײניק - ארויסשטויסן אלע פרעמדע עלעמענםן, גאנץ בא־ זונדערם די געגיטסטע און געפערלעכסטע, אבער פאליטיש־שװאכ־ םטע ײדן. און די קלעפ םונם דאזיקן םיסטעם פילן נישט נאר די דײטשע ײדן, נאר אלע ײדן סוןי מיטל־ און מזרחיאײראפעי דער חורבן איז אין *לשער -אוןסירהאלטן ערשטאיןאנ־ הויב. געװים איז א טרײסט, װאס דער פאשיזס מוז זײן נישט מער וױ אן עפיזאד אין דער מענטשלעכער געשיכטע און װע0 מוזן אפטרעטן דאם ארט א םיסטעם, װאס עפנט נײע פערםפעק־ טיװן *פון אנטװיקי/ונג פאר דער םענטשהײט. אבער וױ לאנג דער דאזיקער עפיזאד װעט געדויערן, װײס קײן *מענםש נישט, און וױ ל>זוי ער *ודעט ליקודדירט װערן, װײסם אויך קײן מענטש נישט. דערװײל גײט א דעקלאםירונג נישש גאר םון ײדישןםיטל־ קלאס און פון קלײנבירגערטום, נאר אויך סון ארבעםער־קלאם. די דאזיקע דרײ גרופעם זענען ארגאניש פארבונדן בוױשן זיך - נישטא קיין ײדישער ארבעטער אויםער ביים ײדישי מיםל־ און קלײן־בירנערטום. דער חורבן םון די לעבטע סוז פירן בום חורבן אויך פון ארבעטער־קלאס. די דעקלאסירונג און צעברעק־ לונג פון ײדישן ארבעטער־קלאס שװאכן אפ די בחות פון דעם עלעםענט, װאס איז געשםאנען אין אװאנגארד םון פאליםישן קאמף פאר גאביאנאלע גלײכבארעכט-קונג און האט אויםנעמראגן אויף זײנע פלײבעם די מאדערנע מאסן־קולםיר. װאם האט זיך באקוםען? אין סאװעם־רוםלאנד, װו די ײדי־ שע סאציאל־עקאנאמישע פראגע איז פמעט וױ געלײזם, האט די קולטור־ארבעט *אויםגעהויכט איר נאביאנאלע נשמה און לעבם מיטן חסד םון אינערביע און פון אפגעשטאנענע מיסעלע און קלײנע שטעט א ן שטעטלעך. בײ די איבעריקע םינף מיליאן מזרח־אײראפעישע ײדן נעמט אן דער עקאנאמישער חורבן אזעל- כע מאסשטאבן, אז אלץ בעוואלגערט זיך, בעםאלם און גוססט. און דאס שרעקלעכסםע - אויםן דאזיקן עקאנאמישן בית־עולם טאנבט די אסימילאביע איר שדים־טאנץ.