Literarishe bleter · 1934-01-26 · 4 (26.1.1934) · p. Seite 51

זײט 51 יייטרארישע בלעטער נימ. 4 (507) דערגרײכנדיק 80 אין 90 פראצענט םין אלע ײדישע שיל־קינדער, נאר אין די קלײנע שטעט אין שטעטלעך, װי די עלאנןןמישע און קילטירעלע איזאלאציע מון דער ײדישער פאםעלקערונג איז גאך םאקטיש גאנץ גרוים אין די אינערציע סין דער געװעזענער אחאלאביע םלום דעם מער אײנגעהיטן אלטן לעבנס־שטײגער האבן א גרויסן אײנסלום. גאר אנדערש איז שױן אבער די לאגע אין די נרויםע שטעט, װי קיעװ, כארקאװ און אדעס. אין די לעצטע דרײ שטעמ זענען שײן צונויםגענומען ביז א האלבן מיל- יאן ײדן, כמעט א דריטל םון אלע אוקראינישע ײדן, און דא לערנען ז־ך אין די ײדישע שולן שוין נאר 30 םראצ. סון אלע ײדישע שול־קינדער און דאס װערט באטראכט םון די ײדישע קאמוניסטן אלס ,נארמאל׳ (אן אײסדרוק םון ,עמעס*׳.) און װער ם׳װעט קעםםן סאר םארגרעסערן דעם פראצענט ײדישע קינדער אין ײדישע שולן װעט נעװיס דערקלערט װערן סאר א שאװיניסט, רעאקציאנער אין קאנטררעװאלוציאנער. אין אײב אין יאר 1933 איז 70 פראצ. ײדישע קינדער א־ן שולן מיט רו־ םישער אדער אוקראינישער מוטער־שפראך נאטירלעך און נ א ר מ א ל, מ ו ז ן איבער א יאר זײן 71 און איבער צוױי יאר 72 און אזוי װײטער און װײטער. װער ס׳טראכט דיאלעקטיש װעט נישט געםינען קײן סתירר צװישן דעם נאר-װאם געזאגםן װעגן פראלעטאריאט מיט דעם פאקט, װאס דװקא דער ײדישער ארבעמער־קלאס האט מער םון אלע אנדערע נרופעס געקעמסט סאר דער ײדישער 'שםראך און םאר דער ײדישער קולטור - זײן קאמף איז געװען מער א קאמף םאר בילדוננ, װי םאר נאציאנאיער קולטור, מער א קאמף פאר םעגלעכקײטן סון א ברײטער סאציאליםטישער פראפאגאנדע, װי םאר נאציאנאלן שאפן. דאס נאציאנאלע איז געקומען ממילא און אםט קעגן דעם ארגאניזירטן וױלן םון ײדישן ארבעטער-קלאס, אויף װיפל דער דאזיקער װילן איז געקומען צום אויםדרוק אין זײנע פארטײען. און װאס שײאכער ם׳װערט די באדערפעניש אין ײדיש צוליב די דערמאנטע צוױי צװעקן - בילדונג און סאציאליסטישע פראפאגאנדע - אלץ שװאכער װערט די גאנצע קולםור-ארבעט אין ײדיש, װײל נאציאנאלע צילן םעלן דאךי איר אינגאנצן. און דערמים טאקע דערקלערט זיך די דעגענעראציע סון דער ײדישער קולטור-ארבעט אין סאװעט.רוסלאנד. ד ע ר ס ו- ביעקטיװער װילן האט נישט באםרוכפערט און נישט םארםעסטיקט די קולטור-ארבעט, װאס איז געבוירן געװארן סון אביעקטיװע סיבות. גיט םען נאר צו דעם פאליםישן מאמענם - נאציאנאלע גלײכבארעכםיקונג אלס צוצױנג־לאזונג פאר די ברײטע נאציאנאל-געשטימשע מאסן ~ און די נאענטקײט םון ײדישן פראלעטאריאט צו די קלײנבירגער• לעכע מאסן און ס׳װעט אונז װערן קלאר דער חילוק סון דער שטעלונג סון ײדישן פראלעטאריאט צו דער יידישער קולטור.אר- בצע פאר דער רעװאלוציע און נאך איר. ס׳קאן זײן, אז דאם אלץ, װעגן װאם איך רעד, איז גאר- נישט קײן אסימילאציע און םען קאן זײן א ייד, װען מען רעדט טערקיש, דײטש, ענגליש, רוסיש, אוקראיניש און אויף נאך 120 שפראכן. און ס׳איז דאך טאקע אזוי - די דײטשן םון םשה רבינום סידור אין דײטש זענען דאך נעבעך געװארן ײדן; און ס׳קאן זײן, אז מיר װעלן האבן ײדן םון לענינם *םידור אין רו• סיש' נאר אין דעם באשמײט דאך טאקע דער אוםגליק! גישט לעבן און נישט שטארבן - זאל מען עס רוםן נישט אםימילאציע, נאר אפגעבליאקעװעטקײט, םיזיאנאםיעלאזיקײט, ציו ר ה ל א ז י ק ײ ט; װי מען ואל נישט שלײערן די דאזיקע דער־ שײנונג, דער אומגליק בלײבט דער זעלבער, אן אומגליק א מיאו- סער, א נאגנדיקער, אן אויפםרעסנדיקער, אן אויסהוילנדיקער. 111 מיר זענען אביםל םארלאפן צו וױיט - מיר האבן אײגגט־ לעך םריער נעװאלט נאך רעדן װעגן די נײע םאציאלע און נא. ציאנאלע םאקטארן, װעלכע צװינגען צו רעוױדירן די אײססירן, װאם אנדערע און טײלװײז איך אלײן האבן געמאכמ םון מײן פאזיטיװ-אפטימיםםישער קאנצעפציע װעגן דער דורכגעמאכטער אנדװיקלונג אין לעצטן יאוהונדערט. ם׳איז נעקומען דער םאשיזם - א גאנץ נײע ערשײנונג, װעלכע איז םון קײנעם נישט גענומען געװארן אין באםראכט. מיר זענען געוװינט צו טראכטן אין צוױי קאםעגאריעס: קאפיטאליזם טאליזם האבן און מ ו ז ן האבן אין ײדישן ל א נ ד ל א ז ן און שטאטלאזן םאלק אויךספעציסיש-ײדישע נעגאטיװע אויס־ װירקונגען,' ספעציסיש-ײדישע נעגאםױוע פאלגן. די װיכטיקםטע נעגאטיװע אויסװירקונג באשטייט אין דעס,' װאם ערשם אדאנק דער קאפיטאליםטישער דיםערענציראציע איז די אסימילאציע געװארן אארגאנישער פראצעס אין ײרישן לעבן, װ״ל ם׳זעינען באשאםן נעװארן אין דער ארומיקער װעלט די קלאםן, מיט װעלכע ס׳איז בכיל מעגלעך געװארן אסימילאציע; די אםי־ מילאציע גופא איז געװארן םוןאצופעליקער יחידישער דערשײנונג א סטאבילע נארמאלע סאציאלע דערשײ- נ ו נ ג; און ־ריטנס, און דאס איז דאם וױכסיקםטע: דאס אסימילא־ ציע־םײער האט םארכאפט דעם ײדישן ארגאנױם םון צװײ עקן, פון זײנע צװיי פאליוסן, םון דער גרוים־בורזשואזיע און פון צו איר גראװיםירנדיקע מימל־ און אינטעליגענץ-שיכטן, און פון דער פראלעםארישער זײט. יא, יא, און םון דער פראלעמארישער זײט; צוערשט נאר אין אידעאלאגיע, אין סארשידענע פראפאר־ ציעם, סונם ,איםיקרא-קאמף קענן יעדן נאציאנאלן רסז אי'ן דער ײדישער ארבעטער באװענוננ, ביו דעם מעדעמישן םרוכטיאזן און עקרדיקן נײטראליזם, װאס האט זיך אזוי איינגעפעסטיקט אין .בונד* און האט סוף בל סוף באזיגט דעם אקטיװן נאציאנאליזם פון א. ליטװאק און אסילו דעם פאסיװן נאר-בולט אױסגעשפרא־ כענעם און אין פארב און טאן גענוג אקצענטירטן נאציאנאליזם פונם שפעטערדיקן פױלישן מעדעם און אין זײן נאטיירלעכער םארם בײ מיכאלעװיטשן. אבער צום פולן אויסדרוק און צום פולסטן אויסדעקן סון אירע טיםע ם א צ י א ל ע װארצלען איז די פרא/עטארישע אסימילאציע געקומען ערשט אין סאװעטרוסלאנד, אין' דעם לאנד, װו ם׳זענען געגעבן די ברײטסטע און םולסטע אביעקטיװע מעגלעכקײטן םאר נאציאנאלן קולטורעלן שאםן; אין דעם לאנד, װו ארום און ארום זענען אױפגעבונדן געװארן נא• ציאנאלע קװאלן בײ די אפגעשטאנענסטע פרימיטיװסטע םעלקער; א־ן' דעם לאנד, װו די גרויס-בורזשואזע אסיסילאציע איז אבסאלוט ליקדױדירט און מען קאן אױף איר נישט ארויםװארפן די שולד -םון אנקלעםן און אנשטעקן _ אט דװקא אין יאזיקן לאנד איז דער יידישער ארבעטער געײארן דער טרעגער סון דער אםימי- לאציע, דער שארססטער קעגנער םון דער יידישער שפראך און דער שנעלםטער איבערלויסער םון דער שװאכער קולטור צו דער שטארקערער און דערמיט פון דער שװאכערער נאציע צו דער שטארקערער. געװים שפילט נישט אין סאװעט־רוםלאנד קײן ראלע אין עקאנאמישן לעבן די נאציאנאלע אנגעהעריקײט, אבער *גע- זעלשאפטלעכע טרעפ אוןמדרגות עקזיסטירן אויך דארטן[ און מיט רוםיש אדער אוקראיניש דראפעט מען זיך ארױף אויף א העכערער געזעלשאםטלעבער טרעפ, ױי מיט יידיש. און ס׳האט זיך ארויס• געשםעלט, אז דער קלאם, װאס הערשט אין לאנד אין װאס האט די גרעםטע מעגלעכקייטן צו' שםײגן און פארנעמען די העכערע טרעפ, אט דער דאזיקער קלאס, מעג ער זײן אסילו דער פרא• לעטאריאט, נעמט *ער איבער אלע מדות סובות םין דער בורזשו• אזיע - און געהערט ער צו א שװאך און ארעם םאלק, ציט עס אים צום פראלעטאריאט םון שטארקן און ריײכן םאילק, ציט עם אים זיך נלײכן און אױםנלײכן אין אלץ מיט זײן 'םאציאלן חבר פון דער שטארקערער נאציע, און דאם הײסם ארויםציען אױף זיך זײן קולטורעלע הויט, זיך קלײדן אין זײן שפראך-בגד, הכלל זיך אםיםילירן. מיר װעלן שפעסער אםשר נאך ברענגען ראיות צו דעם נאר־װאס געזאגטן, כאטש דער םאקט*, אז נראד אין די םאבריקן םרעםן די יעװסעקן *אן אויסן גרעסטן וױדער• שטאנד - בײם װעלן סירן קולטורעלע ארבעט אין דער ײדישער שפראך - איז איבערגענוג באקאנט; די געאגראםישע און םאציאלע קאנצענםראציע, װאם האט געשאםן דעם באדן םאר דער מאדערנער נאציאנאלער קולטור, איז אין סאװעטירוםלאנד שטארק אפגעשװאכט נעװארן: קרוב צו א דריםל םון רוםלענדישן יידנטום האט זיך אריבערגעפעקלט קײן נױים־רוסלאנד, װו זײ האבן זיך *טאקע קאנצענטרירט אין א געצײלטער צאל גרויםע שטעט, אבער װו די אםימילאציע איז דאך א םך שםארקער, װי אין די אלטע ישובים. נאר א פאר ציםערן װעגן גרוים־רוםלאנד: 0/״25 נעמישטע חתונות; צװײ דריטל ־ידן האבן אנגענעבן רוסיש פאר זײער םוטער-שפראך; וױיניקער סון 10 פראצ. ײדישע קינדער אין ײדישע שולן. אויך אין אוקראי־ נע איז דער פראצענט ײדישע קינדער אין ײדישע שולן גרויס,