Literarishe bleter · 1934-01-19 · 3 (19.1.1934) · p. Seite 42

ליטערארישע בלעסער נומ. 3 (506) זײט 42 ,י׳ איז נישט װערט צו זײן זײן םום-בענקל, און מארגן, אז דער שרײבער ,ב׳ װעט זײן דער געױביטער, װעם םען זאגן, אז ,א״ איז נישט ײערט צו שטײן אין זײנע ד׳ אמװז, אזוי איז מען זיך נוהג בײ אונז אםילו לגבי גאר׳גרויםע שרײבער. אט האב איך נישט לאנג געהערט אזעלכע מיני דבו׳ רים פון קריטיקער שבעל׳פה אויף דער ױבל׳פײערונג פון נישט קײן אנדערן, װי ח. נ. ביאדיק: ,ביאליק איז טאקע דעם זײדע מענדעלעס א תלמיד, אבער מענדעלע איז דאך אזוי אומבאהאלפן, אזוי נישטיק אין פארגלײך מיט אים׳... ,ביאליק איז דער פארזעצער פון יהודה׳הלײיס ליריק, אבער װאס איז יהודה הלוי קעגן איםו — א בלאסער לבנה׳שיין קעגן א העל׳פײערדיקער זון״... ,ביאליק אין אונזער דור איז דאם אײגענע, װאס יהודה- ליב גארדאן אין זײן דור, אבער יהודה׳ליב גארדאן אנטקעגן אים איז נישט מער װי א זעמדעלע אנטקעגן א בארג״... סרי אלע ציטאטן זענען גלייך פון די רעדנערם מײלער פינקטלעך פארנאטירט) פרעגט זיך אין געגעבע עם םאל: װאלט ח. נ. ביאליק עפעס, חלילה, פארלױרן פון זײן שלאנקײט, װען מ׳זאל אים נישט ארויפזעצן אומבאדינגט אויף די קינםטלעך׳אײנגעבויגענע און צויזןנגהאפט׳צעהויקערםע רוקנס פון א מענדעלע, א יל׳ג און אפילו א יהודה׳הלױ ז! סארװאס? ,פאי־אלעלן׳ זענען, אמת םאהע, אמאל א מעטאדיש-ווסער מיסל, די קעגנאיבערשטעלונג פון .פעיקײט״ דער ,אומפעיקײט״, פון גרעסערן דעם קלענערן ,קענען״ מאכט אין אונזערע אויגן קלארער און רעליעפער דאס איבערגעװיכם פון איינעם איבערן צװײםן. אבער דזןם איז נאר ,אמאל׳, נאר דאן, װען די עעם׳ ,פעיקײם״ און דאס גרעסעדע ,קענפן׳ פון דעם עדשטן א יז צװײ׳ פלהאםט און גאנץ — פראבלעמאטיש. אמתע און אומספקדיקע ,פעיקײט״ קען שוץ איר שטעטל אלײן בא׳ שטײן און לעבן אין אײגענעם זכות. לויבן אײנעם דירך סאדלען דעם צװײטן װארפט דעריבער דאס רוב א שאסן נישס נאר אויפן צװײסן אלײן, נאר אויך אויפן ערשטן! — אן אומגליק אזא אין דער װעלט פון אונזערע ליטעראטור• קריסיקער איז דער ק א ל ע נ ד א ר: װען נישט אט דער קאלענדאר, װעלכער דערמאנט װעגן י ו ב י ל יי ע ן פון שרייבער, װאלט דער ליטעראטור-קריטיקער אסור נישט באדארפט איבערײסן זײן שטענדיקן טאדל׳מנהג און װאלט נישם געצװוננען געװען צו זאגן װעגן א ײדישן שרײבער אויך א גוט׳װארט: — איז װאס איז דער װונדער, אז װען דער קאלענדאי װארפט שוין צו א געיובלטן שרייבער און מען םוז שױן װעגן אים זאגן א פאר לויב׳װערטער, זאל מען טאקע בײ דער געלעגנהײט אראפרײםן אן אנדעק שרײבער? מ׳קען אםילו אײנשטעלן א כיאנאלאגישן סדר פאר דעם: הײנט איז דער שרײבער ,א׳ דער געיובלטער, זאגט מען, אז די באװעגונג גופואדוקםױויזירן די ״דישע מאסן אין אמעויקע א האלבן מיליאן דאלאר. דער רעפערענט האט דערקלערט, אז די זידלונג װעט שטיצן זיך אויך קאאפעראטיװיע יסודות. די קאנ* פערענץ האט באשלאסן זיך צו װענדן צום ײדישן קיבוץ אין אמעריקע מעגן שאפן א הלװאה אין דער הויך פון 50 סיליאן דאלאר, װאס זאל פארװענדט װערן אויף קאלאניזירן אין די מערב-שטאטן אלס פארמער ײדישע ארבעטסלאזע פון ניו-יארק און אנדערע גױיסע שטעט. פאר דער דורכםירונג פון דער הלװאה איז געקליבן געװארן א םפעציעלע קאםיםיע. מיר גיבן דא וױיטער דעם ,אויםרוף צו די אלע יידישע ארגאניזאציעס׳: טײערע פרײנט! מיר ווענין ײך צו אײך מיט א דרינננדיקן רוף, איר זאלט אײסװײלן דעלפגאטן צו דפר קאנװענשאן פאר ,יידישע לאנד־ װירטשאפטלפכע ישיבים אין אמעריקפ׳,' װאס װערט גערופן אויף דפם 23־טן און 24-טן דפצעמבער 1933, אין האםפל פענסילװא• ניע, נױ־יארק. יעדע צענטראלע ײדישע ארנאניזאציע זאל זײן פארטראטן דורך דרײ דעלעגאטן און יעדע לאקאלע ארגאניזאציע דורך צװײ. די לפצטע יארן מערקן זיך אין אמעריקע םימנים פון א שטארקן װילן סגוידי יידישע מאםן איבערצוגײן צו •;רד־ארבפט. אין פארשידענע קלענפרע און גרעסערע שטעט האבן זיך אויס- געבילדפט גײפעס, װאס זפנפן גרי׳ט צו גיין אויפן לאנד, און פארבינדן זײפר וױיטערדיקפ פקזיסטענץ מיט אנריקולטור. א צאל גרופעס זענען שוין טאקע אײבער פון װארט צו טאט. דערבײ האנדיט זיך נישט װעגן איינצלנע יידישע פארמפר, נאר ײעגן באזעצן גאנצע גרופעס יידן אין קאלאניעס. אױף מפר אדער װײניקער קאאפעראםױוע יםודות, בדי זיי זאלן קענען גע• ניסן פון די םפלות פון א נרויסער װירטשאפט, ביי װעלכער עס קענען אנגעװענדרט ײערן און אייסגפנוצט װפי־ן די נײעסטע וױסנשאפטלפכע מפמאדן פון ערד-ארבעט, מער פקאנאמישע םאר- מען םון ארבעט א. ד. גל. די קאנװענשאן װערט םארופן פון דער .פראוױזארישער קאםיםיע םאר ײדישיפ לאנדװירטשאםטלעכע ישובים איןי אםעריקע׳, אין די ,ליט. בלפטער׳ פאר דעם פארגאננענעם יאר האבן מיר גפװידמפט פיל ארט דפם פראבלפם פון פראדוקטױױזירן די ײדישע מאםן, - דעם פראבלפם, װאס פארנפמםי איצט שטארק די ײדישע קילטור װעלט. אין די ארטיקלפן פון בן-אדיר, מ. אס• טור, משה גאלער, ד׳ר מ. זילבערפארב, זרבבל, פראפ. יפקב יפה, יפקב לפשםשינסקי א. א. זענען אלזײטיק באהאנדלט גפ- װארן די קולטור-עקאנאמישפ און וױרטשאפטלעכע פראגן, װאס זענען פארבונדן מיט דער ספפציפישער יידישפר לאגפ אין דפר איצטיקער קריזיס־צייט. ספפציעל מיט די יידישע קולטור-עקאנא- םישע פראבלעמען אין אמעריקפ האט זיך פארנומפן פראפ. יפק״ב ש. יפה -1 אין זײן גרעספרן ארטיקל אין די .ליט. בלעטער׳ 1933, נום. 28, 29. פון אבסטראקטפ װיבוחים איז מען לפצטנם ארי- בער אין אמעריקע צוקאנקרפטפ מעשים. לויט דער איני־ ציאטיוו פון די ײדישפ און בפיקר - ײדישיסטישע קולטור- טופר און ױלמור־קײיזן האם זיך איצט גפשאפן אין נױ-יארק א פראװיזארישע קאמיסיע פאר ײדישפ לאנדװירסשאפטלעכע יישוביס אין אמעריקע. עס איז ארײכגעלאזט געװארן אן אויפרוף צו אלע ײדישע ארגאניזאציעס אין אספריקע, גפחתמפט דורך די אנגע־ זעענםטפ קויטור־טופר און שײפטשטעלפר אין זײפרע אייגענע נפמפן און אײך אין נאמפן פון די קולטור-וױרטשאפטלעכפ אינ- םםיטוציפס, ײעלכפ זײ פארטרפטן. ם׳איז װיכטיק פאר די אלע אנדפרפ יידישע ישיבים, גרע״ סערע און קיפנערע, אז די אקציע האט פארײניקט אלע, במפט אן אויםנאם, ײדישפ ארגאניזאציפס און אינסטיטוציעס. א ז>.ך, װאם איז נישט מעגלפך אין װאסער ס׳איז אנדערן יידישן קיבוץ. צוליב דפר וױכטיקײט גפבן מיר דעם אויפרוף איננאנצן מיט א רײ אונטערשרײבער. װי ס׳איז שוין באקאנט פון די דפפעשן אין דער םפנלעכער פרעספ איז שוין די קאנסערענץ פארגפקוםפן. ס׳זענפן געײפן א 600 דעלעגאטן, פארשטײער פון 272 יידישע ארגאניזאציפס. בנימין בראון האס רעספרירט דעם זידלונגס-פלאן. אויף װעלכן די אמעײקאנער רפגירונג האט םערסײלט א הלװאה סון