Literarishe bleter · 1934-01-19 · 3 (19.1.1934) · p. Seite 41

זײט 41 ליטער#רישע בלעטער נום. 3 (506) קאלען אין נװ-יארק, איז אויך דארט םפןנטאן געגרינדעט גע• װארן אן ענלעכע אינטערנאציאנאלע פארײניקונג, מאס שטעלט זיך מיט אונז אין אן ענגערן קאנטאקט. דער אינסטיטוט פאר אינטעלעקטועלער קארפאראציע בײ דער פעלקער-ליגע, װעלכער געפינט זיך אין פאריז, האט אונז צוגעזאגט זײן מיטארבעט. ס׳װערט אםילו געפלאנט, אז די גרינ• דונגס׳סארזאמלונג זאל סארקומען אין די רוימען פונם אינסטיםוט אין םאלע-ראיאל אין פאריז. אין דער גרינדונגס׳פארזאמלוננ זאל זיך אויך באטײליקן דער דירעקטאר םונם אינסטיטוט באנע. לויט ידיעות, װאם זענען נאך אפיציעל ניסט באשטעטיקט, זאל דאס פראנצויזישע קולטור׳םיניםטערױם זײן גרײט צו אונ• טערצושםיצן מאראליש און אפשר אויך מאטעריעל די גרינדונג םון דער אינטערנאציאנאלן אונױוערזיטעט אין פאריז לויט דעם פלאן, װאם איז אויםגעארבעט דורך אונזער קאמיטעט. — דענע געלערםע אין אײראפע און אםעריקע. אין פאריז אח געגרינדעט געװארן די צענטראלע גרופע, אין װעלכער ס׳זענען ארײן מיטגלידער פון אקאדעםיע, פון םארבאנע, פון פאםטער׳ אינםטיטוט א. א. ס׳זענען אויך ארײן אזעלכע פעדזענלעכקײטן װי דער געװ. פרעמיער עדוארד העריא, דער געלערטער פערען, אדאמאר א. א. אין הױז םון פראפ. טאדעאוש זעלינםקי אין װארשע איז לעצטנם פארגעקומען א באראסונג, אין װעלכער ס׳האבן אנטײל גענומען אנגעזעענע פוילישע פראסעסארן װי קאסארבינסקי, האנדעלסמאן, מיכאלאװיטש א. א. מײן פארטראג איבער די צילן םון דער געזעלשאפט האט ארויסגערופן א מײנונגם-אוים■ טויש: די פוילישע געלערטע האבן באשלאםן אפצוװארטן מיט אן ענטנילטיקן באשלום די גרינדונגם׳פארזאמזונג אין פאריז און באסולמעכטיקס דעם פראפ. זעלינסקי צו שטײן אין קאנ־ טאקט מיםן צענסראל׳קאמיטעם אין פאריז. לויטן לעצטן ברױו, װאס מיר האבן באקומען פון פראפ. דד. י׳טסז? דזזגי/^/ פ א ד ו ר א ם? (קזדזגע זגיאטעדקזנעע/ זיד אזני/עד?יסעד^טזד-קדיסיק׳/ געםינט נישט 8—8, אין ״גלאבוס׳, קײן גענוג ביטול• װערטער קעגן ל. טרײםטערן דעם .לא-יצלח״, דעם ,גראפאמאן״, װאס ,קען א װארט מיט א װארט נישט פארבינדן פשוט גרא• מאטיקאליש״ זמ׳זאל אויםקלויבן אלע ,װערמדיקע ארבעס״ פון 8_8׳ם רעצענויע, װאלט זיך פון זײ, כ׳לעבן, געבילדעט א גאנצער םאלקלאריסטישער אוצר פון זידל׳װערטער, א כפרה ש. לעהמאנם ,זאמלונגען״ ן/ א צװײטער, י. ר—ט, אץ ,סרײען װארט״ האלט, דאקעגן, אין אײן לויבן, זאגט אונז אן װעגן ,א נײעם קרעםטיקן טאלענט״ מיט ,א נײעם אײגענעם נוסח״... ,סארװאס״ נומער צװײ: פארװאס מוזן עם אינזערע קרי• טיקער, װען זײ קומען צו געבן אן אפשאצונג, א גוסע צי א שלעכטע, א ײדישן שרייבער אומבאדינגט אים קודם פאר• גלײכן מיט אנישט־ײדישן, אים פריער אנמעסטן אן אומות׳ העולם׳דיקע יארמאלקע און ערשט נאכדעם צו זאגן עפעס װעגן דער מאס פון זײן אײגענעם, ײדישן קאפ?... צי קען מען טא׳ קע נישט רעדן װעגן א יידישן שרײבער אט סי־נקט אזוי, װי מען רעדט װעגן א נישט׳ײדישן שרײבער, — ד. ה. װעגן אים א ל ײ ן. פארװאם, למשל, מוז מען עם דוד בערגעלםאנען נאר אויפפאםן װי א ײדישן ,קנוט האםםון״ און אליעזר שטײנבארגן— װי א ײדישן ,קרילאװ״ אדער ,לאםזנטען״?.. צי איז שוין די אײגענע ײדישע ליטעראטור באמת אזױ זינדיק, אז מען זאל מוזן אנקומען, װי צו א הינדולגענץ, צו א גויש׳ליטערארישן .פויבסט״? — ,פארװאם״ נומער דרײ: םארװאם אז עם קומט בײ אונ׳ זערן א ליסעראטור׳קריטיקער צו לויבן א געװיסן שרײבער — מאכט ער עם על׳פי׳רוב נאר דורך קעגנאיבערשטעלן דעם געלויבטן אן אנדערן ײדישן שרײבער, װעלכן ער טאדלט שוין און גיםט אױף אים אויס פל׳חמתוז״ פארװאס מוז מען עס אומבאדינגט דאם אײםהויבן אײנעם אין זיבעטן הימל ארײן, באגלײטן מיט אראפװארפן אן אנדערן אין די טיםענישן םון פינםטערן ביסול ז — .פארװאס״ נומער אײנס: אין אונזער ליטעראטור-קריטיק הערשט אזא עקםטרעמע אומגלײכקײם צװישן די געצײלטע עט• לעכע קריטיקער לנבי זײער אפשאצן אײנאונדיזעלביקע נײ׳דער׳ שינענע ליטערארישע װערק. — פארװאס װען אײן קריטיקער זאגט װעגן א װערק מיט התסעלות ,עלינו לשבח״, קומט דער צװײטער און שפײט דװקא אויס מיט גאליקן ביטול: ,הםונם״ז — װען אײנער זאגט, .טאג״, קומט דער אנדערער, פונקט םאר• קערט, מיט ,נאכט״. אמת, קײן אבסאלוטע װערטן״ זענען נישט בנמצא, ם׳קע׳ נען אץ ם׳מוזן זײן פארשידענע מײנונגען װעגן א ליטע• ראריש װערק, פונקט אזוי װי װעגן יעדער אנדער װערק בכלל. אבער — די נױאנסן פון םארשידנהייט טארן דאך נישט זײן שױן צופיל איבערראשנדיק, עס מעג זיך האנדלען װעגן אונטערשײד צװישן ,װײניקער׳מער גוט אדער שלעכט״, אבער בשום׳אופן נישס װעגן אזא אונטערשיד, װי צװישן ,גוט, אז בעסער קען שוין נישט געבן״ אץ ,שלעכט, אז ערגער קען שױן נישט געמאלם זײן״... װען צװיי קריטיקער שײדן זיך אזוי אונטער אײנער םון אנדעק. אין זײער אפשאצונג פון אײנאונדעמזעלביקן װערק, איז דאך א סימן, אז לכל׳הפחות אײנער פון זיי פארשטײט אין ליסעדאטור, װי ,א האן אץ בני׳אדם״, אדער אז ער זאגט ־־אס ער זאנס גאר צוליב זײטיקע טעמים, אזעלכע װאם האבן מיט ליטעראטור׳קענסניש נישם צו םון אין דער מינדםטער מאס. בײשפילן ן אין אײנעם םון אט די בײשפילן בין איך אלײן, אײער קנעכט, פארמישם: מיט א שטיק צײט צוריק האב איך זיך צונויפגעטראםן מיס םרײנט מלך ראװיטש אין אפשאצונג פון אליעזד שט״נבארגם ,מעשאלים״. איך האב געלויבט אין שאג׳ארײן, און מלך ראװיסש האט געסאדלט אין נאכס ארײן... אן אנדער בײשפיל: אויף דעם ראמאן פון ל. טרײסטער